«Куры» — традыцыйны калядны абрад, які існуе ў вёсках Дзмітраўка, Віркаў і Нясята Клічаўскага раёна. Асаблівасцю абраду з’яўляецца тое, што ўдзельнічаюць у ім толькі дзеці. Дзіцячы калядны абрад «Куры» Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект нематэрыяльнай культурнай спадчыныІнвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь: «Дзіцячы калядны абрад “Куры” Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці». https://living-heritage.by/nks/1133/ ў 2016 годзе.
Агульныя звесткі Шыфр у Дзяржаўным спісе: 53Б0000102 Дата ўключэння: 2 жніўня 2016 года № пратакола Рады: Пратакол пасяджэння Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны ад 16.01.2013 № 199 Пастанова: Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 02.08.2016 № 607 Шыфр у Інвентары: НКС-130307/02
Кароткае апісанне Калядны абрад «Куры» звязаны з правядзеннем так званых Святак — зімовых свят ад Нараджэння Хрыстова да Вадохрышча. Абрад праводзіцца штогод на Шчодры вечар 13 студзеня.
Асаблівасцю абраду з’яўляецца тое, што ўдзельнічаюць у ім толькі дзеці ва ўзросце ад 6 да 14 гадоў. Яшчэ адна характэрная рыса — у калядным гурце адсутнічаюць традыцыйныя маскі-персанажы, якія звычайна прысутнічаюць падчас калядавання: тут не водзяць ні казу, ні мядзведзя, ні каня.
Дзяўчынкі і хлопчыкі апранаюцца ў абрадавае адзенне, упрыгожваюць калядную зорку і з песнямі ідуць па вёсцы. Падыходзячы да хат, яны выконваюць калядныя песні, сярод якіх ёсць спецыяльная песня «Куры».
Гаспадары хат частуюць удзельнікаў гурта ежай — смажанымі блінамі, салам і цукеркамі. Абрад завяршаецца з заходам сонца.
Абрадавая дзея звязана са спецыяльнымі атрыбутамі: касцюмам, каляднай зоркай і свечкай, якая гарыць у каляднай зорцы каля абраза Божай Маці.
Удзельнікамі абраду ў дзяцінстве былі некалькі пакаленняў жыхароў вёсак Дзмітраўка, Віркаў і Нясета. Многія з іх сёння — бабулі і дзядулі, бацькі і старэйшыя сёстры — распавядаюць сучасным удзельнікам калядных гуртоў, як правільна калядаваць, перадаюць ім песні і тлумачаць парадак правядзення абраду.
Калядны абрад «Куры» і сёння застаецца актуальнай культурнай з’явай, перадаецца з пакалення ў пакаленне і прызнаецца супольнасцю сваёй нематэрыяльнай культурнай каштоўнасцю.
Веды і навыкі У вясковай культуры Клічаўскага раёна захавалася традыцыя святкавання калядных абрадаў. Дзеці з вёсак Дзмітраўка, Віркаў і Нясета штогод 13 студзеня збіраюцца ў гурты і абыходзяць вёску, праслаўляючы гаспадароў і выконваючы калядныя песні.
Удзельнікі калядных гуртоў ведаюць гісторыю ўзнікнення абраду і спяваюць традыцыйную калядную песню «Куры», якая ў кожнай вёсцы мае свае лакальныя варыянты.
Асобныя элементы абраду — песні і калядная зорка — выкарыстоўваюцца фальклорнымі і музычнымі гуртамі, вывучаюцца ў музычных школах і фіксуюцца падчас фальклорных экспедыцый.
Абрад можа выкарыстоўвацца як элемент турыстычнага прадукту ў агратурыстычных гаспадарках Клічаўскага раёна і ўключацца ў культурныя маршруты.
Сацыяльныя і культурныя функцыі Калядныя дзеянні дзеці перанялі ад сваіх бабуль, матуль і старэйшых сясцёр. Разам з абрадам яны пераймаюць павагу да мясцовай культурнай спадчыны.
Абрадавая традыцыя аб’ядноўвае супольнасць і падтрымлівае цікавасць да мясцовай культуры.
Калядная пара — гэта час весялосці і забаў, таму абрад мае забаўляльную функцыю. Акрамя таго, ён выконвае камунікатыўную і сацыялізуючую ролю, паколькі дзеці актыўна ўзаемадзейнічаюць з жыхарамі вёсак.
Для многіх пажылых людзей, чые дзеці і ўнукі жывуць у гарадах, прыход калядоўшчыкаў становіцца радаснай і доўгачаканай падзеяй.
Арганізацыі, якія падтрымліваюць традыцыю Клічаўскі раённы выканаўчы камітэт аддзел культуры Клічаўскага райвыканкама дзяржаўная ўстанова культуры «Цэнтралізаваная клубная сістэма Клічаўскага аддзела культуры» раённая газета «Сцяг Саветаў»
Паходжанне Каляднаму абраду «Куры» каля ста гадоў. Раней ён праводзіўся ў многіх вёсках Клічаўскага раёна, але з часам захаваўся толькі ў Дзмітраўцы, Віркаве і Нясеце.
Паводле ўспамінаў жыхаркі вёскі Віркаў Марыі Дзмітраўны Фясько (1935 г. н.), дзеці збіраліся ў хаце, павязвалі хусткі, бралі мех або кошык і ішлі калядаваць. Падышоўшы да хаты, яны прасілі дазволу: «Шчодры вечар, святы вечар! Дазвольце курам папець?».
Пасля выканання песні гаспадыня частавала дзяцей блінамі і салам. Дзеці дзякавалі гаспадарам і жадалі дастатку дому і сям’і.
Стан бытавання Стан элемента характарызуецца як развіццё і распаўсюджванне.
Культурны ландшафт Вёскі Дзмітраўка, Віркаў і Нясета размешчаны ў маляўнічай мясцовасці, акружанай лясамі і палямі.
Дзмітраўка захоўвае традыцыйную вясковую забудову з драўлянымі хатамі і студнямі. Нясета і Віркаў маюць статус аграгарадкоў, дзе разам з драўлянымі хатамі будуюцца сучасныя дамы.
Маршрут каляднага гурта застаецца нязменным на працягу многіх гадоў.
Матэрыяльныя аб’екты З абрадам звязаны наступныя прадметы:
калядны касцюм дзяўчынак (спадніцы, вышытыя кашулі, фартухі, хусткі, верхняя вопратка); калядная зорка з дрэва з месцам для абраза і свечкі; кошык з лазы для збору пачастункаў.
Іншыя элементы Песні і пажаданні, якія выконваюць удзельнікі калядных гуртоў.
Мадэлі перадачы Перадача традыцыі адбываецца:
у сям’і; ад пакалення да пакалення; у калядных гуртах; праз сродкі масавай інфармацыі; праз буклеты і выданні; праз дзейнасць этнаграфічных арганізацый; праз школьныя мерапрыемствы; праз дакументальныя фільмы і культурныя праекты.
Пагрозы існаванню сталы ўзрост носьбітаў традыцыі; паступовае змяненне традыцыйнага культурнага ландшафту.
Крыніцы https://living-heritage.by/nks/1133/
Заўвагі
Катэгорыя:Нематэрыяльная культурная спадчына Беларусі Катэгорыя:Калядныя традыцыі Катэгорыя:Культура Клічаўскага раёна