Беларусы Таджыкістана — частка беларускай дыяспары, якая сфарміравалася на тэрыторыі сучаснага Таджыкістана. Найбольшай зафіксаванай перапісамі колькасці беларуская супольнасць дасягнула напрыканцы савецкага перыяду: у 1989 годзе ў Таджыкскай ССР налічвалася 7247 беларусаў. Пасля распаду СССР іх колькасць рэзка скарацілася: перапіс 2000 года зафіксаваў 464 беларусаў, а перапіс 2010 года — 104.
Гісторыя
Савецкі перыяд У 1926 годзе на тэрыторыі тагачаснай Таджыкскай АССР было ўлічана каля 60 беларусаў, у 1939 годзе — каля 1 тыс. У наступныя дзесяцігоддзі іх колькасць паслядоўна расла: каля 2,8 тыс. у 1959 годзе, 4 тыс. у 1970 годзе і 5,1 тыс. у 1979 годзе. Пры гэтым тэрыторыя Таджыкскай АССР у час перапісу 1926 года не цалкам супадала з пазнейшай тэрыторыяй Таджыкскай ССР і сучаснага Таджыкістана.
Рост колькасці беларусаў адбываўся на фоне шырокай міжрэспубліканскай міграцыі, звязанай з індустрыялізацыяй Таджыкскай ССР. У савецкі перыяд у рэспубліку ў планавым парадку накіроўвалі рабочых, інжынераў і іншых кваліфікаваных спецыялістаў з Беларусі, Расіі, Украіны і іншых саюзных рэспублік; яны ўдзельнічалі ў будаўніцтве прамысловых, энергетычных і інфраструктурных аб’ектаў, гарадоў, пасёлкаў і дарог, працавалі ў прамысловасці, будаўніцтве і на транспарце.
Беларускае насельніцтва Таджыкскай ССР мела пераважна гарадскі характар. Паводле перапісу 1959 года, з 2793 беларусаў 2214 жылі ў гарадах і 579 — у сельскай мясцовасці. У 1989 годзе з 7247 беларусаў рэспублікі 5645 жылі ў гарадах і 1602 — у сельскай мясцовасці.
На момант апошняга ўсесаюзнага перапісу 1989 года беларусы былі трэцяй паводле колькасці ўсходнеславянскай этнічнай групай Таджыкскай ССР пасля рускіх і ўкраінцаў: у рэспубліцы жылі 388 481 рускі, 41 375 украінцаў і 7247 беларусаў.
Пасля распаду СССР Пасля распаду СССР эміграцыя ўсходнеславянскага насельніцтва з Таджыкістана рэзка ўзрасла. Асабліва інтэнсіўным выезд стаў у час грамадзянскай вайны ў Таджыкістане ў 1990-я гады; у 1989—2000 гадах агульная колькасць усходніх славян у краіне скарацілася прыкладна ў шэсць разоў. Колькасць уласна беларусаў за гэты перыяд зменшылася з 7247 да 464 чалавек, або на 93,6 %.
Скарачэнне працягнулася і ў 2000-я гады. Паводле перапісу 2010 года, у Таджыкістане засталіся 104 асобы, улічаныя як беларусы, што складала 22,4 % ад іх колькасці ў 2000 годзе.
Колькасць і рассяленне Перапісныя даныя ніжэй адлюстроўваюць нацыянальнасць (этнічную прыналежнасць), а не грамадзянства Беларусі. Для часткі савецкіх перапісаў апублікаваны гістарычны шэраг падае колькасць з акругленнем да 0,1 тыс. чалавек; такія значэнні ў табліцы пазначаны як прыблізныя.
Год перапісу Колькасць беларусаў 1926 каля 60 1939 каля 1000 1959 2793 1970 каля 4000 1979 каля 5100 1989 7247 2000 464 2010 104
Такім чынам, на працягу большай часткі савецкага перыяду колькасць беларусаў у Таджыкістане павялічвалася і дасягнула максімуму ў 1989 годзе, пасля чаго пачалося хуткае скарачэнне супольнасці.
Культурнае і адукацыйнае жыццё У межах беларуска-таджыкскага культурнага і адукацыйнага супрацоўніцтва ў Душанбе дзейнічаюць установы, звязаныя з беларускай адукацыяй, мовай і культурай. З 2018 года пры Таджыкскім тэхнічным універсітэце імя акадэміка М. С. Асімі працуе Цэнтр беларускай адукацыі, навукі і культуры, а ў верасні 2023 года пры Таджыкскім нацыянальным універсітэце быў адкрыты Цэнтр беларускай мовы і інавацыйных тэхналогій.
У 2023 годзе ў вышэйшых навучальных установах Душанбе дзейнічалі чатыры сумесныя беларуска-таджыкскія факультэты, выпускнікі якіх атрымлівалі дыпломы дзяржаўнага ўзору Рэспублікі Беларусь. У Беларусі з 2012 года дзейнічае Таварыства дружбы і культурных сувязей Беларусі і Таджыкістана, а ў 2011 годзе ў Душанбе была выдадзена кніга таджыкскага пісьменніка Ато Хамдама і беларускага пісьменніка Алеся Карлюкевіча «Дружба народов — дружба литератур».
Крыніцы
Таджыкістан Катэгорыя:Народы Таджыкістана