Nikodem Sulik-Sarnowski (ur. 15 sierpnia 1893 w Kamiennej Starej, zm. 14 stycznia 1954 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Jana i Katarzyny z domu Skoczkówna. Ukończył w 1915 roku gimnazjum św. Katarzyny w Petersburgu.
Został wcielony do armii rosyjskiej i skierowany do szkoły oficerskiej, którą ukończył 1 października 1915 roku, z mianowaniem na stopień chorążegoPraporszczyk → . Do kwietnia 1918 roku walczył na froncie.
Od czerwca 1918 roku działał w Samoobronie Grodzieńskiej. Od 25 stycznia 1919 do 16 maja 1922 roku dowodził kompanią w Białostockim Pułku Strzelców, który wchodził w skład 1. Dywizji Litewsko-Białoruskiej, a po jej reorganizacji – IV Brygady 2 Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Wraz z macierzystym pułkiem walczył na wojnie z bolszewikami oraz wziął udział w buncie Żeligowskiego i zajęciu Wilna we wrześniu 1920. Po zakończeniu walk otrzymał awans na stopień porucznika, a także został uhonorowany Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari. 10 grudnia 1920 we wniosku o nadanie tego odznaczenia kpt. Turkowski, napisał:Od 16 marca do 27 czerwca 1921 roku pełnił obowiązki adiutanta XL Brygady Piechoty dowodzonej przez płk. Stefana Pasławskiego. Od września 1922 roku był oficerem sztabu dowódcy piechoty dywizyjnej 29 Dywizji Piechoty w Grodnie. Pełniąc obowiązki na tym stanowisku pozostawał oficerem nadetatowym 41 pułku piechoty. Z dniem 18 października 1924 roku został przesunięty na stanowisko I oficera sztabu 29 DP. Od września 1926 roku do września 1927 roku był dowódcą kompanii w 76 pułku piechoty.
Od września 1927 roku do lutego 1929 roku był komendantem Centralnej Szkoły Straży Granicznej. Od lutego 1929 roku do marca 1932 roku był kierownikiem Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Toruniu. Od marca 1932 roku do lipca 1933 roku był dowódcą II batalionu 65 pułku piechoty detaszowanego w Gniewie.
Od lipca 1933 roku do maja 1935 roku był dowódcą batalionu KOP „Dederkały”. Od maja 1935 roku do kwietnia 1937 roku był dowódcą batalionu KOP „Stołpce”, od kwietnia do października 1937 roku był zastępcą dowódcy pułku KOP „Baranowicze”. Od października 1937 roku do września 1939 roku był dowódcą batalionu fortecznego KOP „Sarny”, a następnie pułku KOP „Sarny”.
Od 17 września 1939, po agresji ZSRR na Polskę, dowodził zaciętymi walkami pozycyjnymi i odwrotowymi pułku KOP „Sarny” z atakującą Armią Czerwoną, w składzie zgrupowania Korpusu Obrony Pogranicza gen. Wilhelma Orlik-Rückemanna. Po bitwie pod Kockiem nie poszedł do niewoli, lecz rozpoczął działalność konspiracyjną.
W listopadzie 1939 mianowany został zastępcą płk Janusza Gaładyka, komendanta Okręgu SZP w Wilnie. W grudniu tego roku wyznaczony został na stanowisko komendanta Okręgu Wilno Związku Walki Zbrojnej. W konspiracji działał pod pseudonimami „Ładyna”, „Jodko”, „Jod”, „Karol”, „Sarnowski”. 13 kwietnia 1941 r. został aresztowany przez NKWD. Więziony do sierpnia 1941 r. Uwolniony w wyniku układu Sikorski-Majski wstąpił do tworzonych w ZSRR oddziałów Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR (Armii Andersa). thumb|left| Wizyta Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego na froncie włoskim; kwiecień 1944 r. Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski (2. z lewej) z żołnierzami i oficerami 5 Kresowej Dywizji Piechoty. W pierwszym rzędzie widoczni m.in.: gen. Zygmunt Bohusz-Szyszko (1. z lewej), gen. Nikodem Sulik (3. z lewej) i płk Klemens Rudnicki (4. z lewej) Od września 1941 do marca 1942 r. był dowódcą 13 pułku piechoty „Rysiów”. Od marca 1942 roku do czerwca 1943 roku był zastępcą dowódcy 7 Dywizji Piechoty w ZSRR i na Bliskim Wschodzie. Od czerwca do sierpnia 1943 roku pełnił obowiązki dowódcy 5 Kresowej Dywizji Piechoty w Armii Polskiej na Wschodzie, a od sierpnia 1943 roku do 1946 dowodził tą dywizją w II Korpusie Polskim. Dowodził jednostką na całym szlaku bojowym 2 Korpusu w kampanii włoskiejW nocy 7/8 lipca gen. Nikodem Sulik został ciężko ranny w wypadku samochodowym wizytując linię frontu pod Ankoną. W tym czasie przez kolejne 40 dni zastępował płk dypl. Klemens Rudnicki.. 1 marca 1944 otrzymał awans na stopień generała brygady. Za bitwę pod Monte Cassino odznaczono go Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.
Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Był jednym z nielicznych polskich generałów, których wziął pod swoją opiekę brytyjski National Assistance Board – odmówił jednakże przyjęcia tygodniowych zapomóg w wysokości 2 funtów, określając je jako jałmużnę. Od kwietnia 1953 do śmierci w styczniu 1954 był przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego działającego poza granicami KrajuAdam F. Baran Z tymi co zostali... Harcerskie relacje Warszawa – Londyn (1945–1990), wyd. ISP PAN, Warszawa 2016, s. 56, 58.. thumb|Grób generała Sulika we wsi Stara Kamienna na cmentarzu rzymskokatolickim z pocz. XVII w. obok kościoła Świętej Anny Osiadł w Londynie, gdzie zmarł 14 stycznia 1954 r. i został pochowany na Cmentarzu Brompton w Londynie. 12 września 1993 r. odbyła się w Dąbrowie Białostockiej i we wsi Kamienna Stara uroczystość powitania w ojczyźnie i złożenia prochów gen. Sulika i jego małżonki Anieli do grobu przy kościele Świętej Anny w Starej Kamiennej.
2 sierpnia 1921 poślubił Anielę Tarasiewicz (1895–1963), z którą miał czworo dzieci: Zofię Żabę (1922–2018), Annę (1924–2015), która później została żoną Prezydenta RP na Uchodźstwie Kazimierza Sabbata, Marię Anielę (ur. 1925) i Bolesława (1929–2012)Polski Słownik Biograficzny, tom XLV, s. 437..
Awanse thumb|180px|Nikodem Sulik (przed 1934) chorąży – 1 października 1915 podporucznik – 25 stycznia 1919 porucznik kapitan – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 (w 1924 zajmował 1239 lokatę w korpusie oficerów piechoty) major – 18 lutego 1928 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 201 lokatą w korpusie oficerów piechoty podpułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1936 i 38. lokatą w korpusie oficerów piechoty pułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1940 generał brygady – 1 marca 1944
Ordery i odznaczenia thumb|Tablica upamiętniająca Nikodema Sulika w Kościele św. Stanisława Kostki w WarszawieKrzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 45 (23 lipca 1944) Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4351 (1922)Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 2, s. 102. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 18 stycznia 1954) Krzyż Niepodległości z MieczamiTadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 632 „za zasługi na polu pracy niepodległościowej oraz około ochrony bezpieczeństwa granic”.Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928. Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz pierwszy w 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2028 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1548). Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (14 czerwca 1943)Zarządzenia Naczelnego Wodza (Dziennik Personalny Nr 1 z dnia 15 lutego 1944 r.). Złoty Krzyż Zasługi (18 marca 1933) „za zasługi na polu wyszkolenia i administracji wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 5 Krzyż Armii Krajowej (pośmiertnie, 15 sierpnia 1967) Brązowy Medal za Długoletnią SłużbęMedal nadany Rozkazem nr 25 Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Korpusu Ochrony Pogranicza z dnia 28 maja 1938 roku, pkt 4 (informacja ze zbiorów Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie). Komandor Legii Zasługi (USA)Zezwolenie Prezydenta Rzeczypospolitej na przyjęcie i noszenie orderów /odznaczeń/ państw sprzymierzonych Dziennik Personalny Nr 6 Rok XXIX z dnia 15 sierpnia 1946 r. Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania)Zezwolenie Prezydenta Rzeczypospolitej na przyjęcie i noszenie orderów /odznaczeń/ państw sprzymierzonych Dziennik Personalny Nr 3 Rok XXVIII z dnia 1 czerwca 1945 r. Komandor Orderu śś. Maurycego i Łazarza (Włochy)Zezwolenie Prezydenta Rzeczypospolitej na przyjęcie i noszenie orderów /odznaczeń/ państw sprzymierzonych Dziennik Personalny Nr 4 Rok XXIX z 25 maja 1946 r. Krzyż Wojenny za Męstwo Wojskowe (Włochy)Zezwolenie Prezydenta Rzeczypospolitej na przyjęcie i noszenie orderów /odznaczeń/ państw sprzymierzonych Dziennik Personalny Nr 4 Rok XXIX z dnia 25 maja 1946 r.
Upamiętnienie Białystok – ulica im. gen. Nikodema Sulika wchodząca w skład Trasy Generalskiej. Jest patronem szkoły podstawowej w Lubyczy Królewskiej. Jest patronem Zespołu Szkół Liceum Ogólnokształcącego w Dąbrowie Białostockiej (podlaskie), upamiętnionym na muralu autorstwa Andrzeja Filipowicza, namalowanym wspólnie z Jakubem Horoszem i Patrycją Anastazją Zalewską. Jest patronem placówki Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej we Włodawie. Białystok – mural gen. Nikodema Sulika przy ul. Kawaleryjskiej 70/50, który powstał przy współpracy Fundacji Pro Anima i 18 Białostockiego Pułku Rozpoznawczego. Autorką i koordynatorką artystyczną projektu była Magdalena Pietraszko.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 79, 227, 364.
Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 172. Krzysztof Filipow, Generał Nikodem Sulik (Kamienna Stara 1893 – Londyn 1954), Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 1996, .
Linki zewnętrzne gen. Nikodem Sulik na wrotapodlasia.pl gen. Nikodem Sulik na muzeum-ak.pl Nikodem Sulik, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-03-07].
Kategoria:Członkowie IV Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Członkowie konspiracji antyradzieckiej na ziemiach polskich 1939–1941 Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Dowódcy 5 Kresowej Dywizji Piechoty Kategoria:Dowódcy batalionów 65 Starogardzkiego Pułku Piechoty Kategoria:Dowódcy batalionów Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Dowódcy batalionu KOP „Dederkały” Kategoria:Dowódcy batalionu KOP „Stołpce” Kategoria:Dowódcy pułków piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Dowódcy pułku KOP „Sarny” Kategoria:Generałowie brygady Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej 1939–1941 Kategoria:Komendanci Okręgów ZWZ Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Ludzie związani z Sarnami Kategoria:Obrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Oficerowie 13 Pułku Piechoty (PSZ) Kategoria:Oficerowie 41 Suwalskiego Pułku Piechoty Kategoria:Oficerowie 79 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Wileńskiej Dywizji Piechoty Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR 1941–1942 Kategoria:Patroni Straży Granicznej III Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Brompton w Londynie Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii włoskiej 1943–1945