Witold Pruszkowski (ur. 14 stycznia 1846 w Czeczelniku koło Berszadu, zm. 10 października 1896 w Budapeszcie) – polski malarz i rysownik.
Życiorys Witold Pruszkowski urodził się w Czeczelniku koło Berszadu, dzieciństwo spędził w Odessie i Kijowie. Uczył się malarstwa i rysunku początkowo w Paryżu u Tadeusza Goreckiego, zięcia Adama Mickiewicza. W latach 1868–1872 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (14 V 1868 r. zgłosił się do Antikenklasse), w latach 1872–1875 u Jana Matejki w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1882 osiadł w Mnikowie pod Krakowem. Wraz z bratem podróżował po Algierze, Tunezji i Włoszech. Swoje prace regularnie wystawiał w Krakowie, Warszawie i Lwowie. W 1892 został przewodniczącym komitetu budowy pomnika Artura Grottgera.
Malował wiejskie sceny rodzajowe, obrazy o tematyce z baśni, legend i wierzeń ludowych, łączące realistyczny sposób przedstawiania z romantyczną fantastyką i nastrojowością, a także poetyckie wizje inspirowane dziełami Słowackiego, Krasińskiego i Chopina oraz subtelne, melancholijne pejzaże. Tworzył wnikliwe i niekonwencjonalne portrety. Oprócz techniki olejnej posługiwał się pastelami.
Przed śmiercią przez kilka lat chorował. Znaleziono go na dworcu w Budapeszcie po tym, jak bez słowa zniknął, odwiedzając rodzinę w Kołomyi, po dwóch dniach zmarł w szpitalu.
Jednym z najbardziej znanych obrazów Pruszkowskiego jest Na zesłanie w Sybir (nazywany też Pochód na Sybir) z ok. 1893 roku. Obraz znajdujący się do końca II wojny światowej w polskich zbiorach we Lwowie po zakończeniu działań wojennych został umieszczony (wraz z innymi bezcennymi przedmiotami dziedzictwa polskiego) we Lwowskiej Galerii Sztuki.
W 1894 otrzymał od komitetu Wystawy Krajowej we Lwowie dyplom honorowy w dziedzinie sztuka, obrazy, rzeźby.
Obrazy
Dzieła literackie
Car (1883) Zbrodniarz (1887)Witold Pruszkowski, Zbrodniarz, oprac. M. Chilińska, J. Wilk, A. Sikorska-Krystek, Z. Holona, E. Jankiewicz, J. Kalinowski, A. Karwat, I. Maziarka, A. Ruszczyszyn, M. Witkowicz, N. Zakrzewska, Warszawa 2024 (ISBN 978-83-972564-0-8). Edycja dramatu została wykonana przez studentów w ramach warsztatów „Witold Pruszkowski – artysta przełomu wieków”, które odbyły się na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, i opublikowana w wersji online: https://slowacki.al.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2024/10/Zbrodniarz-Witold-Pruszkowski.pdf (dostęp: 29.01.2025). Rękopis dramatu Pruszkowskiego znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej, nr inw. BJ Rkp. 8896 IV. Wdowa (1893)Jakub Wilk, praca licencjacka Nieznana powieść Witolda Pruszkowskiego. Studium i edycja krytyczna Wdowy, Warszawa 2026, https://repozytorium.uw.edu.pl/entities/publication/bf705ee3-49b3-43d5-9ecd-9f31bf34a0c9[dostęp 12.07.2026]
Przypisy
Linki zewnętrzne Obrazy Witolda Pruszkowskiego Pocztówki z reprodukcjami dzieł w bibliotece Polona Niezła sztuka, Witold Pruszkowski „Spadająca gwiazda”
Kategoria:Polscy absolwenci i studenci Akademii Sztuk Pięknych w Monachium Kategoria:Pasteliści Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Urodzeni w 1846 Kategoria:Zmarli w 1896