Жывіцкія () — шляхецкі род герба «Дравіца»У «Гербоўніку беларускай шляхты» назва герба пададзена ў беларускай форме «Дравіца»; у польскай геральдычнай традыцыі гэта герб ., вядомы з канца XVII ст. у засценку Атцэда Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага (цяпер вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці). Паходзіў з баяр радзівілаўскага засценка; у інвентарах XVIII ст. прадстаўнікі роду пісаліся і як «Жывіцкія», і як «Жывіцы», і, паводле складальніка «Гербоўніка беларускай шляхты» Я. Глінскага, верагодна былі адгалінаваннем роду Жывіцаў герба «Ястрабец».

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай род быў прызнаны ў дваранстве Расійскай імперыі, аднак уласнай зямлі амаль не меў: большасць яго прадстаўнікоў жылі арандатарамі, аканомамі і службоўцамі, а цэлыя галіны часова або назаўсёды пераводзіліся ў аднадворцы, мяшчане і сяляне. Значную частку радаводных дакументаў, пададзеных родам пры вывадах 1830—1850-х гг., складальнік гербоўніка прызнаў падробкамі.

Пакаленны роспіс роду ў шостым томе «Гербоўніка беларускай шляхты» ахоплівае 357 асоб у васьмі каленах — з канца XVII да пачатку XX ст.

Герб

Герб «Дравіца» () — герб польскага паходжання: у блакітным полі залаты паўмесяц, над ім і пад ім па залатой зорцы; у клейнодзе пяць страўсіных пёраў. (гл. herb Drzewica). Гербам карысталася больш за сто родаў, сярод іх — Жывіцкія.

Паходжанне

Найранейшы вядомы прадстаўнік роду — Міхал Жывіцкі, які жыў у засценку Атцэда і згадваецца ў інвентары 1702 г. як бацька чатырох сыноў. Ён памёр 5 сакавіка 1704 г. і быў пахаваны на могілках пры касцёле Святога Казіміра і кляштары дамініканцаў у мястэчку Стоўбцы Мінскага ваяводства.

Гербоўнік падае трох з іх — Тамаша (хрышчоны 5 студзеня 1690 г.), Лукаша (19 кастрычніка 1692 г.) і Яна (12 чэрвеня 1701 г.); усе трое хрысціліся ў стаўбцоўскім касцёле. Ян пазней жыў у засценку Луніна Нясвіжскай ардынацыі Навагрудскага ваяводства; ён і яго сыны фігуравалі ў інвентарах другой паловы XVIII ст. пад прозвішчам «Жывіцы». Складальнік гербоўніка агаворвае, што паходжанне Яна ад Міхала таксама можа быць штучным.

Радавод, пададзены родам пры вывадзе 1811 г., выводзіў Міхала ад Лукаша Жывіцкага, які нібыта набыў з жонкай Рэгінай Задарноўскай «маёнтачак» Саванеўшчына ў маёнтку Тумін Брэсцкага ваяводства. Складальнік гербоўніка адзначае, што дакумент, актыкаваны 10 студзеня 1792 г. у Мінскім земскім судзе, верагодна сапраўдны, але датаваны сумнеўнай датай (7 красавіка 1521 г.) і хутчэй за ўсё не меў дачынення да гэтага роду. Такім чынам Лукаш як роданачальнік роду дакументамі не пацвярджаецца.

Атцэда і зямельныя правы

Гняздом роду быў засценак Атцэда ў Засульскай воласці Мінскага ваяводства, які належаў князям Радзівілам; Жывіцкія былі там баярамі, пазней чыншавай шляхтай і арандатарамі. Пад расійскай уладай засценак апынуўся ў Мінскім павеце Мінскай губерні.

Зямельнае права роду на Атцэду абапіралася на прывілей ад 12 сакавіка 1761 г., якім ваявода віленскі і гетман вялікі літоўскі князь Міхал Казімір Радзівіл надаў Пятру Жывіцкаму 5 валок зямлі ў Атцэдзе. Прывілей быў актыкаваны 10 мая 1792 г. у Нясвіжскім гродскім судзе, а яго копія 18 кастрычніка 1799 г. апрабавана афіцыяламі князёў Радзівілаў. Арыгінал дакумента быў страчаны: 21 чэрвеня 1788 г. прадстаўнікі роду атрымалі пра гэта пасведчанне ад застаўнога трымальніка маёнтка Атцэда, суддзі земскага навагрудскага Францішка Яблонскага.

Рассяленне

Атцэда заставалася асноўным асяродкам роду да пачатку XX ст., але ўжо ў XVIII ст. асобныя галіны асядалі ў суседніх засценках — Луніна, Гараімаўшчына, Раёўшчына, Шахноўшчына, — дзеці ў іх хрысціліся ў стаўбцоўскім, свержанскім, мікалаеўшчынскім, прусінаўскім філіяльным, уздзенскім, койданаўскім, нясвіжскім, мірскім і капыльскім касцёлах.

На працягу XIX ст. род рассеяўся па Мінскім, Слуцкім, Ігуменскім, Навагрудскім, Ашмянскім і Барысаўскім паветах, а асобныя сем'і трапілі далёка за межы краю: у Кельцы і Варшаву, Табольскую, Томскую, Таўрычаскую, Чарнігаўскую і Ковенскую губерні. Антоні Жывіцкі (нар. 1859) з 1901 г. жыў у Томскай губерні — у пасёлку Малінаўскім і ў горадзе Мар'інску таго ж павета.

Сацыяльнае становішча

Пасля далучэння да Расійскай імперыі род, нягледзячы на прызнанне ў дваранстве, амаль не меў уласнай зямлі і неаднаразова аказваўся па-за шляхецкім саслоўем. Яшчэ ў 1795 г. частка роду лічылася чыншавай шляхтай у засценку Атцэда. У 1865—1868 гг. вялікая група прадстаўнікоў роду часова знаходзілася ў складзе аднадворцаў Мінскага павета, а ў 1871—1875 гг. — у складзе сялян Засульскай воласці; двое прадстаўнікоў роду на 1888 г. лічыліся сялянамі Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета. Ян-Ігнат Жывіцкі (нар. 1846) з 1865 г. знаходзіўся ў складзе грамадзян, а затым мяшчан горада Мінска.

Паводле звестак 1888 г. большасць мужчын роду валодалі ўчасткамі ад 1 да 15 дзесяцін у Атцэдзе або не мелі зямлі зусім. Сярод заняткаў, якія фіксуе гербоўнік, — арэнда засценкаў і фальваркаў у Радзівілаў, графаў Равускіх і іншых уласнікаў, аканомства (Феліцыян Жывіцкі быў аканомам у маёнтку дамініканскага кляштара ў Стоўбцах, Францішак — у маёнтках Заракаўцы і Савічы Слуцкага павета), а таксама дробная службовая і найманая праца, аж да батрактва. Гербоўнік паслядоўна адзначае, хто з прадстаўнікоў роду быў пісьменным, а хто непісьменным.

Радаводная справа роду ўтрымлівае таксама запыты судовых следчых Мінскага павета і горада Мінска пра асобных яго прадстаўнікоў, якія рабіліся ў 1888—1907 гг.

Прызнанне ў дваранстве

Вывад роду ў 1811 г. вёў Тадэвуш Жывіцкі, сын Пятра. Род быў прызнаны ў дваранстве пастановамі Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 1 ліпеня 1811 г. (1-я частка радаводнай кнігі), 28 чэрвеня 1835 г. (6-я частка), 20 сакавіка 1840 г., 7 верасня 1857 г. (6-я частка), 29 красавіка 1869 г. (1-я частка) і 26 ліпеня 1873 г., а таксама дадатковай пастановай ад 19 лістапада 1832 г.

Пастановы былі зацверджаны ўказамі Сената ад 19 снежня 1847 г. (№ 19032), 21 мая 1858 г. (№ 3535, па 1-й частцы) і 30 ліпеня 1875 г. (№ 2740). Не ўсе вывады прайшлі зацвярджэнне: указам ад 30 чэрвеня 1839 г. (№ 7267) прызнанне не было зацверджана з прычыны адсутнасці дакументаў аб набыцці і продажы фальварка Раўнаполле, а вывад 1869 г. у частцы, што датычылася адной з галін, не быў зацверджаны ўказам ад 25 чэрвеня 1870 г. (№ 7420).

Сфальсіфікаваныя дакументы

Складальнік гербоўніка прызнаў сфальсіфікаванымі прывілеі Аўгуста II (1716) і Аўгуста III (1763) на імя Тамаша Жывіцкага, звесткі 1835 г. пра каралеўскае дваранства Міхала паводле ліста Яна III, чатыры тастаменты і шэраг продажных правоў і дароўных запісаў 1732—1793 гг., якімі род абгрунтоўваў правы на фальварак Раўнаполле ў Навагрудскім і маёнтак Слабодка ў Мінскім ваяводстве, а таксама пяць метрычных выпісаў аб хрышчэнні, нібыта выдадзеных астраглядскім касцёлам. Падробкі згрупаваны ў падачах 1835, 1840, 1841, 1857 і 1858 гг.

Ва ўступе да тома складальнікі адзначаюць, што наяўнасць падробленых дакументаў у дваранскіх справах — сістэмная праблема фонду Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу, апісаная ў прадмовах да ўсіх тамоў выдання.

Паўстанне 1863—1864 гадоў

Прадстаўнікі роду апынуліся па абодва бакі паўстання 1863—1864 гг.

Удзельнікамі паўстання былі бацька і сын: Станіслаў Жывіцкі (хрышчоны 9 лістапада 1808 г.), які жыў у казённым маёнтку Пляцянічы Слонімскага павета, быў высланы ў Табольскую губерню; яго сын Аляксандр (хрышчоны 15 чэрвеня 1835 г. у койданаўскім касцёле) яшчэ ў 1853 г. меў намер паступаць на вайсковую службу.

Разам з тым Уладзіслаў-Цыпрыян Жывіцкі (нар. 11 ліпеня 1832 г.), выпускнік медыка-хірургічнай акадэміі ў Маскве, у 1861—1872 гг. батальённы лекар 25-га Смаленскага пяхотнага палка, быў узнагароджаны светла-бронзавым медалём за ўдзел у падаўленні паўстання і ордэнам Святога Станіслава 3-й ступені з мячамі (1864).

Службовыя кар'еры

У другой палове XIX ст. некалькі прадстаўнікоў роду зрабілі цывільную і вайсковую кар'еру ў Расійскай імперыі.

Вінцэнт Жывіцкі (хрышчоны 24 кастрычніка 1843 г.), выпускнік дваранскага вучылішча ў Мінску, служыў канцылярыстам Мінскай палаты дзяржаўных маёмасцей (1859—1866), Мінскай каталіцкай кансісторыі (1866—1869, пасля яе скасавання — за штатам) і Мінскага губернскага ўпраўлення дзяржаўных маёмасцей (1876—1878); ён дайшоў да чыну калежскага сакратара і жыў ва ўласным доме ў Мінску.

Уладзіслаў-Цыпрыян Жывіцкі пасля палявой службы быў малодшым ардынатарам ваеннага шпіталя ў Кельцах (1872—1886), затым старшым урачом 38-га Уладзімірскага драгунскага палка (1887, звольнены па хваробе), атрымаў чын калежскага радцы і ордэн Святога Станіслава 2-й ступені (1873); у 1900—1901 гг. жыў у Варшаве. Ян-Ігнат Жывіцкі (нар. 27 студзеня 1846 г.) у 1859 г. меў намер паступаць у ваеннае вучылішча ў Кіеве, а ў 1870 г. служыў у паштовай канторы Мелітопальскага павета Таўрычаскай губерні.

Прадстаўнікі

Першыя пакаленні паводле гербоўніка:

Міхал (†5 сакавіка 1704) — роданачальнік, жыхар засценка Атцэда Тамаш (хр. 5 студзеня 1690) — яму прыпісваліся сфальсіфікаваныя прывілеі 1716 і 1763 гг. Пётр (†да 1 верасня 1795) — атрымаў прывілей Міхала Казіміра Радзівіла на 5 валок зямлі ў Атцэдзе (1761) Тадэвуш (хр. 28 кастрычніка 1754) — вёў вывад шляхецтва роду (1811) Лукаш (хр. 19 кастрычніка 1692) Ян (хр. 12 чэрвеня 1701) — жыў у засценку Луніна; яго галіна пісалася «Жывіцы»

З пазнейшых пакаленняў:

Станіслаў (хр. 9 лістапада 1808) — удзельнік паўстання 1863—1864 гг., высланы ў Табольскую губерню Уладзіслаў-Цыпрыян (нар. 11 ліпеня 1832) — ваенны ўрач, калежскі радца, кавалер ордэна Святога Станіслава 2-й і 3-й ступеняў Аляксандр (хр. 15 чэрвеня 1835) — сын Станіслава, удзельнік паўстання 1863—1864 гг. Вінцэнт (хр. 24 кастрычніка 1843) — канцылярыст мінскіх устаноў, калежскі сакратар Ян-Ігнат (нар. 27 студзеня 1846) — службовец паштовай канторы ў Таўрычаскай губерні, мешчанін Мінска

Гістарыяграфія

Пакаленны роспіс роду апублікаваў Я. С. Глінскі ў шостым томе «Гербоўніка беларускай шляхты» (2020) паводле фонду Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу, які захоўваецца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі.НГАБ. КМФ 5. Воп. 1. Спр. 2492/1, 2812—2815/1, 4316/1; Ф. 319. Воп. 1. Спр. 180, 207, 215, 277, 620, 621, 642, 742, 809; Воп. 2. Спр. 1082, 1088; Ф. 333. Воп. 9. Спр. 164, 194, 196; Ф. 694. Воп. 2. Спр. 5056; Воп. 4. Спр. 1352; Ф. 1081. Воп. 1. Спр. 2; Ф. 1769. Воп. 1. Спр. 24. Побач з архіўнымі справамі складальнік выкарыстаў біяграфічны слоўнік удзельнікаў паўстання 1863—1864 гг. Д. Ч. Матвейчыка і польскае выданне пра Кальварыйскія могілкі ў Мінску, дзе пахаваны некалькі прадстаўнікоў роду.

Артыкул пра род змешчаны ў томе побач з артыкулам пра Жывіцаў герба «Ястрабец», з якімі Жывіцкія, паводле Глінскага, звязаны паходжаннем.

Заўвагі

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Шляхецкія роды Катэгорыя:Мінскі павет Катэгорыя:Стаўбцоўскі раён