Szczecinek () – miasto w północno-zachodniej Polsce, na Pomorzu Zachodnim, w województwie zachodniopomorskim, siedziba władz powiatu szczecineckiego i gminy wiejskiej Szczecinek.
W Szczecinku mieści się siedziba Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, obejmującą zasięgiem 30 nadleśnictw z terenu byłych województw koszalińskiego i słupskiego. Miasto na Pojezierzu Drawskim, położone pomiędzy trzema jeziorami: Trzesiecko, Wielimie i Wilczkowo. Założony w 1310 roku przez księcia Warcisława IV od razu otrzymał prawa miejskie.
W Szczecinku krzyżują się droga krajowa nr 11, w tym odcinek drogi ekspresowej S11 i nr 20, a swój bieg rozpoczyna droga wojewódzka nr 172. Miasto jest też istotnym węzłem kolejowym, łącząc trasy nr 210, 404 i 405.
Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Szczecinek liczył 39 705 mieszkańców i był pod względem liczby ludności szóstym miastem w województwie zachodniopomorskim. Z końcem 2021 roku liczba ludności wynosiła 38 148. Z końcem 2022 roku liczba ludności wynosiła 37 899, a z końcem 2023 roku już 37 557 (w tym 17 729 mężczyzn).
Położenie mały|lewo|Szczecinek z lotu ptaka Szczecinek leży we wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie szczecineckim. Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 48,48 km².
Miasto znajduje się na pograniczu dwóch mezoregionów – we wschodniej części Pojezierza Drawskiego i północnej części Pojezierza Szczecineckiego (regiony te należą z kolei do dwóch różnych makroregionów).
Historycznie miasto jest położone na Pomorzu Zachodnim.
W 2010 roku miasto graniczyło z następującymi wsiami położonymi w gminie wiejskiej Szczecinek: Gałowo, Marcelin, Godzimierz, Turowo, Parsęcko, Buczek/Żółtnica.
Środowisko naturalne Lasy Nadleśnictwa Szczecinek położone są w województwach zachodniopomorskim i pomorskim na terenie gmin: Szczecinek, Biały Bór, Borne Sulinowo, Bobolice i Grzmiąca. Powierzchnia Nadleśnictwa wynosi 580 km². Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona i zróżnicowana. Wyróżnia się różnymi formami geologicznymi pochodzenia polodowcowego, takimi jak: morena czołowa, pole sandrowe oraz równina denno-morenowa z licznymi drobnymi i płytkimi zagłębieniami, rynnami i oczkami.
+ Struktura użytkowania gruntów (2005) Rodzaj Powierzchnia % Użytki rolne 1268 ha 34,12% Lasy i grunty leśne 658 ha 17,71% Pozostałe grunty i nieużytki 1790 ha 48,17% Razem 3 716 ha 100% Pod względem geomorfologicznym jest to obszar południowego skłonu strefy wzniesień czołowo-morenowych głównego ciągu pomorskiego, zajęty przez rozległe równiny sandrowe i płaty wysoczyzn morenowych z licznymi jeziorami, dolinami rzek i zagłębieniami wytopiskowymi. Miasto usytuowane jest na przesmyku pomiędzy jeziorami Wielimie, Trzesiecko i Wilczkowo, połączonych rzeką Nizicą. Teren w obrębie granic administracyjnych miasta jest bardzo urozmaicony pod względem form geomorfologicznych i wznosi się od 132 do 160 m n.p.m.
Warunki wodne mały|Panorama miasta od strony jez. Trzesiecko w tle, na wprost skrzydło Zamku Książąt Pomorskich Wody powierzchniowe stanowią element krajobrazowy Szczecinka – są nośnikami życia biologicznego, wpływają w istotny sposób na klimat lokalny. Do największych należą jeziora Trzesiecko i Wielimie (wody poza granicami miasta) oraz rzeka Nizica.
Jezioro Trzesiecko jest typowym jeziorem rynnowym o dostępnych, wysokich na ogół brzegach. Rzeka Nizica łączy je, płynąc poprzez centrum miasta, z jednym z największych na Pomorzu jeziorem Wielimie. W lesie Czarnobór znajduje się Jezioro Leśne.
Do pozostałych cieków wodnych należą kanały: Radacki, Wilczy, Zachodni oraz potoki: Lipowy, Święty, Mulisty.
Klimat Miasto Szczecinek usytuowane jest w centralnej części pomorskiej dzielnicy klimatycznej, charakteryzującej się stosunkowo chłodnym latem i dość łagodną zimą. Średnia roczna wielkość opadów wynosi 600–700 mm. Przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie.
Warunki fizjograficzne, a zwłaszcza usytuowanie miasta w obniżeniu na przesmyku między dwoma jeziorami i występujące tereny bagienne, modyfikują w pewnym stopniu warunki meteorologiczne. Rejon Szczecinka charakteryzuje się zwiększoną wilgotnością powietrza, częstym zaleganiem mgieł, stosunkowo słabymi wiatrami i dość dużą liczbą dni bezwietrznych. Najmniej korzystne warunki klimatu lokalnego posiadają obniżenia terenowe bagienne i podmokłe (rejon śródmieścia w kierunku jeziora Wielimie), znacznie korzystniejsze – wyniesione partie wysoczyzny morenowej i sandru.
Przyroda mały|Park miejski Szatę roślinną miasta stanowią kompleksy leśne, zbiorowiska naturalnej roślinności zielnej, kośne łąki i pastwiska oraz zieleń miejska urządzona. w granicach administracyjnych miasta i występują przede wszystkim w zwartym kompleksie w południowej części.
Do najwartościowszych pod względem zasobów należy las Czarnobór, reprezentujący zróżnicowane, na ogół żyzne siedliska lasu świeżego i lasu świeżego mieszanego (drzewostany z przewagą buka) oraz boru świeżego mieszanego. Pozostałe kompleksy leśne reprezentują mniej żyzne siedliska: lasu świeżego mieszanego na brzegach jeziora Trzesiecko, ubogie siedliska boru świeżego na sandrze (przy drodze do osiedla Trzesieka) oraz lasu bagiennego nad jeziorem Wielimie. Poza wartościami biologicznymi są one podstawowym czynnikiem utrzymującym równowagę ekologiczną, spełniają role ochronną jako lasy wodochronne i glebochronne, ostoje zwierząt i ptactwa. Naturalna roślinność zielna występuje w bagiennych partiach brzegów jeziora Wielimie, tworząc charakterystyczne zbiorowiska bagienne i torfowiskowe oraz szuwary przybrzeżne. Mniejsze zbiorowiska roślinne tego typu występują w niektórych partiach brzegowych jeziora Trzesiecko oraz w obniżeniach podmokłych na sandrze i wysoczyźnie morenowej – towarzyszą im łąki i pastwiska użytkowane rolniczoUM w Szczecinku, Plan rozwoju lokalnego miasta Szczecinek na lata 2004–2006, I. Aktualna sytuacja społeczno-gospodarcza, czerwiec 2004, Szczecinek, s. 5..
Miejskie obszary zielone: Park Miejski w Szczecinku wzdłuż jeziora Trzesiecko Park Leśników przy ul. Kołobrzeskiej Lasek Zachodni Małpi Gaj Las Miejski
19 grudnia 2012 w celu zachowania wartości przyrodniczych, naukowych, krajobrazowych, kulturowych i historyczno-pamiątkowych oraz wyróżniających, na tle innych drzew, okazałych rozmiarów, Rada Miejska ustanowiła dwa nowe pomniki przyrody rosnące na obszarze parku miejskiego: drzewo gatunku dąb szypułkowy o obwodzie na wys. 1,3 m – 395 cm, wysokość – 23 m, położenie – bezpośrednie sąsiedztwo stadionu piłkarskiego im. Kazimierza Czesława Lisa przy ul. Piłsudskiego 3 drzewo gatunku dąb szypułkowy o obwodzie na wys. 1,3 m – 336 cm, wysokość – 23 m, położenie – bezpośrednie sąsiedztwo stadionu piłkarskiego im. Kazimierza Czesława Lisa przy ul. Piłsudskiego 3Uchwała Nr XXX/278/2012 Rady Miasta Szczecinek z dnia 19 grudnia 2012..
Symbole i nazwa miasta mały|Gryf szczecinecki
Herb W herbie miasto otrzymało czarnego książęcego gryfa na złotym polu (gryf kaszubski) odwróconego w prawo (według stron heraldycznych), oraz srebrną rybę – prawdopodobnie jesiotra, już w średniowieczu osobliwość tutejszych jezior.
Nazwa miasta Dawna (obowiązywała do 1946) nazwa miasta Nowy Szczecin wyraźnie nawiązywała do Szczecina, stolicy księstwa pomorskiego, przed jego podziałem w roku 1295.
Hejnał W 1978 roku władze miejskie Szczecinka uznały fragment utworu „Powróciłaś do nas ziemio” autorstwa Henryka Łabędy jako oficjalną melodię hejnału, który odtąd jest słyszany z głośników rozstawionych z czterech stron wieży ratusza codziennie w południe. http://www.szczecinek.net.pl/nowy/szczecinek/test/art_zal/1164897571pl_16_hejnal.mp3
Historia
We wczesnym średniowieczu na Wzgórzu Przemysława (zwanym też Wzgórzem Bismarcka) istniał gród. .
Przełom XIII i XIV wieku to na Pomorzu czas ekspansji Brandenburgii. Dla przeciwstawienia się jej książę wołogoski Warcisław IV w 1310 r. założył miasto Nowy Szczecin – dziś Szczecinek.. Miasto powstało na południe od istniejącej już osady rybackiej Kiecz położonej u brzegów jeziora Wielimie. Teren przeznaczony na lokację był wybitnie obronny, otoczony wodami dwóch jezior, rzekami i bagnami. W XIV wieku miasto było stolicą jednej z dzielnic księstwa wołogosko-słupskiego.
.
W wyniku podziału księstwa między braci w roku 1368, Szczecinek przypadł wraz z okręgiem Warcisławowi V. Księstwo szczecineckie przetrwało do jego śmierci w 1390 r.E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, wyd. II, Szczecin 2005, s. 315.
W okresie wojen polsko-krzyżackich, na zamku w Szczecinku odbyły się dwa zjazdy: w 1409 i 1423 r. Uczestniczyli w nich książęta pomorscy, mistrzowie krzyżaccy, a w drugim także Eryk Pomorski król Danii, Szwecji i NorwegiiJarosław Ellwart Wał Pomorski, s. 134..
W latach 1581–1592 nasiliły się walki z „czarownicami”. W tym czasie spalono za „czary” prawie 30 osób. Prowadzona w XVI wieku kolonizacja niemiecka wyparła z miasta rdzenną ludność kaszubską, miasto było niszczone przez zarazy i pożary. W 1601 profesor Krzysztof Butelius z Torunia założył polską szkołę, w 1628 miasto liczyło 1545 mieszkańców.
mały|Rycina miasta Szczecinek z mapy Lubinusa – księstwa pomorskiego z 1618 roku
W pierwszej połowie XVII wieku zamek stanowił oprawę wdowią Gryfitów. Rezydowała tu najpierw księżna Anna (1606–1616), a po niej księżna Jadwiga (1622–1650), która ufundowała gimnazjum, jedno z pierwszych na zachodnim PomorzuE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, wyd. II, Szczecin 2005, s. 454, 473..
W okresie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) przemarsze wojsk wszystkich walczących armii, rabunki, napady i choroby zubożyły ludność miasta. W tym okresie przybyli do Szczecinka francuscy hugenoci, którzy założyli podwaliny przemysłu tytoniowego i drobne zakłady rzemieślnicze. Od 1637 miasto znajdowało się pod panowaniem państwa brandenbursko-pruskiego, przekształconego w 1701 w Królestwo Prus, pozostając w niedużej odległości z trzech stron otoczonym terytorium Polski – od zachodu do 1657 (utrata Czaplinka przez Polskę) i od południa i wschodu do 1772 (I rozbiór Polski).
W 1724 r. utworzono powiat Neustettin.
W 1780–1784 obniżono znacznie wody jezior Wielimie i Trzesiecko, odsłaniając wiele gruntów. Szczecinek otrzymał połączenie z innymi miastami (w drugiej połowie XIX stał się węzłem kolejowym), zaczął się rozwijać przemysł, a liczba ludności wzrastać. Koniec XVIII wieku i wiek XIX to okres ożywienia gospodarczego, nastąpił rozwój sukiennictwa, handlu zbożem i drewnem, tkacze z Grudziądza rozpoczęli produkcję pasów wełnianych. mały|Kościół Mariacki w Szczecinku ok. 1908 r. W wyniku przegranej przez Prusy IV wojny w lutym 1807 r. Szczecinek zajęły wojska napoleońskie. W ciągu następnych lat kwaterowały tu dziesiątki tysięcy żołnierzy. Katastrofa Wielkiej Armii i jej odwrót spod Moskwy miały swój finał w Szczecinku. W kilku zbiorowych mogiłach pochowano tu ponad 100 żołnierzy zmarłych z zimna i wyczerpania.
Od 1824 do 1832 dyrektorem tutejszego gimnazjum był Jan Samuel Kaulfuss, Polak, którego władze pruskie zmusiły do opuszczenia Poznania.
W 1878 uruchomiono połączenie kolejowe, w 1900 miasto liczyło 10 tysięcy mieszkańców, po 1920 stało się znanym i popularnym ośrodkiem turystycznym, do czego w dużym stopniu przyczyniły się uroczyste obchody 600-lecia Szczecinka. W czasach hitlerowskich wzniesiono w mieście dwa duże kompleksy koszar i system umocnień Wału Pomorskiego na zachód od miasta.
Miasto zostało zdobyte 27 lutego 1945 r. przez oddziały 32 Smoleńskiej Dywizji Kawalerii Gwardii pod dowództwem generała I. P. Kalużnego, po jednodniowej walceJarosław Ellwart Wał Pomorski, s. 135.. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. ()..