Wisłok

Wisłok – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, lewy dopływ Sanu, o długości 228 km i powierzchni dorzecza 3528 km².

Nazwa Wisłok, jak udowadnia Wanda Daszykowska-Ruszel, swoją nazwę wiedzie od języka praindoeuropejskiego, od wyrazu veis, oznaczającego coś ciekłego, płynącego. Z tego źródłosłowu pochodzi nazwa Wisły, Wisełki, Wisłoki i Wisłoka.

Położenie Wisłok to rzeka górska, o wartkim biegu i skalistym podłożu, charakteryzująca się licznymi przełomami. Źródła i górny bieg ma w Beskidzie Niskim, pod głównym grzbietem Karpat, w granicach rezerwatu przyrody Źródliska Jasiołki. W oparciu o pomiary wolumetryczne przepływów cieków źródłowych przyjęto, że wypływa on na wysokości 770 m n.p.m. z północnych stoków Wielkiego Bukowca (Pasiki). Z kolei jako najwyżej położone źródło rzeki podaje się niewielki wypływ na wysokości ok. 812 m n.p.m., leżący na wschodnim stoku kopuły szczytowej Kanasiówki, ok. 100 m od granicy państwowej.

W górnym biegu Wisłok tworzy przełomy, w środkowym meandruje. Przepływa przez Pogórze Bukowskie, Doły Jasielsko-Sanockie, Kotlinę Sandomierską. Na przełomie Wisłoka w Rudawce Rymanowskiej znajduje się Ściana Olzy i Jar Wisłoka. W Sieniawie k. Beska w latach 1971–1978 wybudowano na rzece Wisłok zaporę wodną o długości 174 m i wysokości maksymalnej 38 m – powstał zbiornik retencyjny o powierzchni maksymalnej 131 hektarów. Poniżej niego Jar Wisłoka. Na stokach ścian Olzy znajduje się największa w polskich Karpatach odkrywka łupków menilitowych.

Historia Do roku 1340 Wisłok był rzeką graniczną między państwem Kazimierza Wielkiego a Księstwem Halickim. W okresie zaborów (1772-1914) na Sanie oraz Wisłoku znajdowała się granica administracyjna między Galicją Zachodnią a Wschodnią.

Pierwsze ślady pobytu ludzi nad Wisłokiem sięgają 3000 lat wstecz. Nad rzeką, w okolicach miejscowości Zarszyn, na leśnej drodze, na głębokości 10 cm znaleziono miecz datowany na okres 1100-1200 p.n.e..

Rozwój osadnictwa nad Wisłokiem przypada na połowę XIV wieku. Wtedy to doszło do lokacji 20 wsi na prawie niemieckim w ziemi sanockiej i przemyskiej. Jedna z większych etnicznych wysp niemieckich powstała za panowania Ludwika Węgierskiego. Obejmowała ona Łańcut i 9 wsi na południe od miasta. Wyspa ta utrzymywała swoją odrębność etniczną aż po XVI wiek, i dopiero wówczas zaczęła się polonizować, ale np. wieś Markowa utrzymała swoją niemieckość do XVIII wieku. Tradycja kolonizacji niemieckiej w dorzeczu Wisłoki i Wisłoka utrwaliła się w świadomości jeszcze w połowie XIX wieku.

W okresie I wojny światowej od 8 do 10 maja 1915 rzeka na odcinku od Odrzechowej do Beska stanowiła linię oporu wojsk rosyjskich (m.in. kozaków dońskich) przed nacierającymi od zachodu pułkami austriacko-niemieckimi. W nocy z 9 na 10 maja pułki bośniackie usiłowały kilkakrotnie sforsować Wisłok w Besku, w miejscu gdzie rzeka płynie głębokim jarem. Rosjanie bronili się zawzięcie, za każdym razem wstrzymując natarcie. [...] Ponieważ Wisłok pod Beskiem okazał się przeszkodą nie do sforsowania, piechota bawarska 10 dywizji uderzyła przez Wzdów na pola jaćmiersko-góreckie, gdzie szturmem na bagnety przełamała pozycje rosyjskie, a straż tylna obsadziła pozycje wzdłuż drogi Zarszyn-Odrzechowa. [...] Przez Zarszyn w kierunku Sanoka maszerowały w tym czasie pułki polskie w służbie austriackiej, a więc 10 i 45pp, czyli te same regimenty, którym nie dane było zejść z gór w dolinę na święta Bożego Narodzenia.

Do lat 30. XX wieku Wisłok był rzeką spławną. Pływały po niej szkuty z drewnem do Strzyżowa, a wcześniej okoliczna szlachta, uprawiane przez siebie zboża, spławiała szkutami przez Wisłok, San i Wisłę, aż do Gdańska.

Dopływy Wisłoka

Miejscowości położone nad Wisłokiem W kolejności od źródła do ujścia nad Wisłokiem, są położone następujące miejscowości:

Galeria

Zobacz też Rzeki w Polsce

Przypisy Barbara Czopek-Kopciuch Adaptacje niemieckich nazw miejscowych w języku polskim. PAN IJP. Kraków. 1995. , s. 7-8. Casimir Hermann Baer. Hoffmann, 1922. Der Völkerkrieg: Eine Chronik der Ereignisse seit dem 1. Juli 1914. „die etwa von Radomysl über Wielopole-Besko gegen Nowotaniec verlaufen, dann gegen Südosten abbiegen und bis auf die Höhen nordöstlich des ... s. 148, 149, 150, 153, 162, 178. [w:] Józef Stachowicz: Miniony czas, strona 36

Bibliografia Stanisław Kłos. Województwo rzeszowskie. Przewodnik, Warszawa 1973

Linki zewnętrzne Miecz sprzed 3000 lat

Kategoria:Wody Beskidu Niskiego Kategoria:Wody Pogórza Bukowskiego

Kategoria:Rzeki w Polsce