Aczarisckali (, dosł. „woda Adżarii”) – rzeka w południowo-zachodniej Gruzji, w Adżarii, prawy dopływ Czorochu. Ma 90 km długości, a powierzchnia jej zlewni wynosi 1540 km². Średni roczny przepływ wynosi około 46,7 m³/s.
Przebieg Adżarisckali bierze początek na zachodnich stokach Gór Arsiani, w pobliżu Zielonego Jeziora, na wysokości około 2379 m n.p.m. W górnym biegu płynie w głębokiej i wąskiej dolinie o przekroju zbliżonym do litery V, zasadniczo w kierunku zachodnim. Ze względu na znaczny spadek nurt jest szybki, a w miejscach występowania odpornych skał tworzą się bystrza i progi skalne.
Rzeka przepływa kolejno przez gminy Chulo, Szuachewi, Keda i Chelwaczuri. W dolnym biegu dolina stopniowo się rozszerza. Adżarisckali uchodzi do Czorochu jako jego prawy dopływ, około 17 km powyżej ujścia Czorochu do Morza Czarnego.
Dopływy Do ważniejszych lewych dopływów Adżarisckali należą Maretistskali, Schalta i Akauretistskali. Maretistskali ma około 37 km długości i bierze początek na stokach Gór Szawszeckich, natomiast Schalta ma około 38,5 km długości i wypływa z Gór Arsiani.
Do głównych prawych dopływów należą Gordżomistskali i Czwanistskali. Gordżomistskali bierze początek na południowo-zachodnich stokach góry Czubuni, na wysokości około 2250 m n.p.m., natomiast Czwanistskali wypływa z południowych stoków Gór Mescheckich i ma około 23 km długości.
W środkowym biegu Adżarisckali przyjmuje ponadto mniejsze dopływy, m.in. Dolognistskali, Zwaristskali, Wardżanistskali, Coniaristskali i Akauretistskali.
Hydrologia Adżarisckali ma mieszany typ zasilania. Największe znaczenie mają wody opadowe i pochodzące z topnienia śniegu, a istotny udział mają także wody podziemne. Według dokumentacji hydrotechnicznej około 44% zasilania pochodzi z opadów deszczu, 30% z wód podziemnych, a 26% z topnienia śniegu. W zlewni nie występują lodowce.
Reżim przepływów charakteryzuje się dwoma okresami podwyższonych stanów wody. Pierwszy przypada na wczesną wiosnę i wiąże się z topnieniem śniegu w górach, drugi występuje późną jesienią i jest skutkiem intensywnych opadów. Najniższe stany wody notowane są zwykle na początku jesieni, kiedy większe znaczenie w zasilaniu rzeki mają wody podziemne.
Średni roczny przepływ wynosi około 46,7 m³/s. Średnia wysokość zlewni wynosi około 1400 m n.p.m., a całkowity spadek rzeki około 2397 m.
Dolina i środowisko Dorzecze Adżarisckali ma charakter wysokogórski i średniogórski, z głęboko wciętymi dolinami rzecznymi. W niższych partiach, do około 1000–1200 m n.p.m., występują głównie lasy liściaste, między około 1200 a 2000 m n.p.m. dominują lasy iglaste, a powyżej około 2000 m n.p.m. rozciągają się łąki alpejskie.
Koryto górnego biegu jest pokryte głównie dużymi głazami i grubym żwirem. Występują tam również zagłębienia osiągające 3–4 m głębokości, w których prędkość nurtu jest mniejsza niż na sąsiednich bystrzach.
Wykorzystanie hydroenergetyczne Potencjał energetyczny Adżarisckali jest wykorzystywany przez elektrownie wodne. W XX wieku na rzece powstała elektrownia wodna Adżarisckali, uruchomiona w 1941 roku.
W XXI wieku w dorzeczu zrealizowano projekt hydroenergetyczny Szuachewi, wykorzystujący wody Adżarisckali oraz jej dopływów Schalty i Cziruchistskali. Projekt obejmuje m.in. zapory, niewielkie zbiorniki retencyjne i system tuneli doprowadzających wodę do elektrowni.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Rzeki w Gruzji Kategoria:Zlewisko Morza Czarnego