thumb|Rezerwat przyrody Kajasówka thumb|Rybna-Wrzosy thumb|Rybna-Smarkowa Czernichów – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie krakowskim.

Siedziba gminy to Czernichów.

W skład gminy wchodzi 12 sołectw: Czernichów, Czułówek, Dąbrowa Szlachecka, Kamień, Kłokoczyn, Nowa Wieś Szlachecka, Przeginia Duchowna, Przeginia Narodowa, Rybna, Rusocice, Wołowice, Zagacie.

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 12 798 osób. Natomiast według danych z 31 grudnia 2020 roku gminę zamieszkiwały 14 704 osoby.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Czernichów ma obszar 83,8 km², w tym: użytki rolne: 69% użytki leśne: 18%

Gmina stanowi 6,82% powierzchni powiatu.

Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 12 798 100 6494 50,7 6304 49,3gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 152,7 77,5 75,2

Ósma pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego.

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Czernichów w 2014 roku

Struktury wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki

Parafia Trójcy Przenajświętszej – Czernichów. Zespół Kościoła Parafialnego pw. Św. Trójcy w Czernichowie – gotycki z XV wieku – murowany; Kaplica różańcowa. Rusocice: kaplica Narodzenia NMP. Zasięg: Czernichów, Kłokoczyn, Przeginia Narodowa, Rusocice, Wołowice, Zagacie. Parafia NMP Królowej Polski – Dąbrowa Szlachecka. Kościół wybudowany w 1960, konsekrowany 6 maja 1962 przez bp. J. Groblickiego. Kamień węgielny wmurował 5 lipca 1959 bp K. Wojtyła. W 1982 kard. F. Macharski wydał dekret o erekcji parafii NMP Królowej Polski. Zasięg: Dąbrowa Szl., Wołowice, Wyźrał. Parafia Miłosierdzia Bożego – Jeziorzany. Kościół Miłosierdzia Bożego wybudowany w latach 1982–1985, poświęcony w 1985, a konsekrowany w 1995. Parafia Opieki Matki Bożej – Kamień. Erygowana w 1909. Zespół Kościoła parafialnego pw. Opieki MB w Kamieniu, kościół wraz z ogrodzeniem z lat 1924–1928, neogotycki, murowany, powstał na miejscu dawnej kaplicy z XVIII w. Plebania murowana z początku XX w. Parafia MB Wspomożenia Wiernych – Nowa Wieś Szlachecka. Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa – Rączna. Parafia św. Kazimierza – Rybna. Zespół kościelno–plebański obejmuje kościół konsekrowany w 1832 i ogrodzenie z kaplicami. Zasięg: Kamień, Podłęże, Rusocice (część).

Świadkowie Jehowy Wyznawcy z terenu gminy należą do zboru Kraków-Salwator. Wyjątkiem jest Rybna, która położona jest na terenie zboru Tenczynek.

Turystyka i ciekawe miejsca Czernichów jest malowniczo położoną gminą nad brzegiem Wisły, wśród wapiennych wzgórz i porośniętych lasem pagórków. Teren gminy obejmuje dwa jurajskie parki krajobrazowe: Rudniański i Bielańsko-Tyniecki. Na terenie gminy położony jest rezerwat przyrody nieożywionej „Kajasówka” będący przykładem stepowienia krajobrazu. Na terenach gminy znajduje się wiele cennych zabytków: zespoły i obiekty architektury sakralnej, założenia dworsko-parkowe i folwarczne, zespoły tradycyjnego budownictwa wiejskiego, przemysłu wiejskiego, zabytkowe cmentarze, archeologiczne obiekty nieruchome.

Co warto odwiedzić:

1. Zespół Kościoła Parafialnego pw. Św. Trójcy w Czernichowie

Kościół gotycki z XV wieku – murowany, powiększony i przebudowany w XVII wieku w stylu barokowym. Kościół trójnawowy, halowy, stanowiący najpotężniejszy przykład prowincjonalnej architektury barokowej na ziemi krakowskiej. Wyposażenie wnętrza w większości barokowe i rokokowe. Kościół otacza mur z czterema kaplicami.

2. Kaplica różańcowa w Czernichowie

Dawna kaplica różańcowa usytuowana jest na szczycie wzgórza dominującego nad okolicą, w miejscu o wybitnej ekspozycji zarówno czynnej, jak i biernej, czego nie przekreśliła przypadkowa i chaotyczna zabudowa najbliższego otoczenia. Mury obwodowe kaplicy złożone są na rzucie niemal regularnego ośmioboku i wykonane z kamienia wapiennego. Posadowione są bezpośrednio na skale, na szczycie wzniesienia, dochodzącej w tym miejscu niemal pod powierzchnię terenu.

Wnętrze ograniczone jest do części pilastrów (bez głowic) i prostego cokołu zakończonego profilowaniem. Podczas badań architektonicznych w glifach okien oraz częściowo na ścianach ujawniono nikłe pozostałości polichromii, wymagające przebadania. Od wschodu do kaplicy przylegała pierwotnie niewielka zakrystia. Budynek ten rozebrano w XIX wieku całkowicie – zachowały się jedynie pozostałości fundamentów. Kaplica różańcowa w Czernichowie mimo zniszczeń uważana jest za jeden z bardziej interesujących przykładów barokowych kaplic w Polsce.

3. Zespół dworsko-parkowy w Czernichowie

Dwór z połowy XIX wieku przebudowany, klasycystyczny. Zespół uzupełnia lamus z XIX wieku, budynki gospodarcze, murowane, stara elektrownia, dom nauczyciela, park z ogrodem użytkowym oraz budynki mieszkalne powstałe po założeniu Szkoły Praktycznej gospodarstwa Wiejskiego. Otwarcie szkoły nastąpiło 20 czerwca 1860 roku. Czernichowska szkoła jest dzisiaj najstarszą działającą bez przerwy szkołą rolniczą w Polsce. W końcu XIX wieku Czernichów stał się kolebką spółdzielczości wiejskiej w Galicji.

W marcu 1890 roku za sprawą profesora szkoły dr. Franciszka Stefczyka rozpoczęła działalność, pierwsza w Galicji, Spółdzielcza Kasa Oszczędności i Pożyczek. Założenie tej kasy zapoczątkowało rozwój instytucji oszczędnościowo-kredytowych zwanych „kasami Stefczyka”. Dzięki działalności F. Stefczyka oraz wysokiej randze szkoły rolniczej Czernichów stał się znany nie tylko na ziemiach polskich.

4. Wzgórze Chełm w Czernichowie

Wzgórze Chełm jest wzniesieniem tektonicznym o charakterze zrębu. Jego szczególnym walorem jest położenie w obrębie Bramy Krakowskiej – jednostki łączącej trzy wielkie regiony fizycznogeograficzne Polski: Karpaty, kotliny podkarpackie i wyżyny. Na niewielkim obszarze mamy do czynienia z bardzo dużym zróżnicowaniem warunków geograficznych, a w konsekwencji siedlisk i zbiorowisk roślinnych z wieloma cechami naturalnymi. Daje to unikatowe możliwości prezentacji i bezpośredniego kontaktu ze zjawiskami zróżnicowania i determinacji poszczególnych elementów środowiska.

5. Zespół kościelno-plebański (pierw. poł. XIX wieku) w Rybnej

Zespół kościelno-plebański obejmuje kościół konsekrowany w 1832 r. i ogrodzenie z kaplicami.

6. Założenie dworsko-parkowe w Rybnej

Założenie dworsko-parkowe wraz z parkiem krajobrazowym (XVII–XIX w.) będące własnością rodu Rostworowskich. W Rybnej urodził się Karol Hubert Rostworowski (1877–1928) wybitny dramaturg i poeta.

7. Zespół dworsko-parkowy w Przegini Narodowej

Dworek (1830–1833 r.) zwany jest „Matejkówką” ponieważ stanowił własność rodziny Jana Matejki. Obecnie mieści się tam siedziba Stowarzyszenia Kobiet w Przegini Narodowej oraz filia Biblioteki Gminnego Ośrodka Kultury.

8. Zespół dworsko-parkowy w Wołowicach

Zespół dworski (pierwsza ćwierć XX wieku), który obejmuje: dwór (obecnie przedszkole), rządcówkę, stajnię, spichlerz, ogrodzenie oraz park krajobrazowy z XIX w.

9. Zespół kościoła parafialnego pw. Opieki MB w Kamieniu

Kościół wraz z ogrodzeniem z lat 1924–1928, neogotycki, murowany, powstał na miejscu dawnej kaplicy z XVIII wieku. Plebania murowana z początku XX wieku, obiekty gospodarcze z XVIII–XIX w., w tym lamus murowany z XVII–XVIII w.

Studnia drewniana z XVIII–XIX wieku, będąca okazałym dziełem techniki i ciesiołki. Istnieją też pozostałości założenia parkowego oraz ogrodu „włoskiego”, na uwagę zasługuje również siedem kilkusetletnich lip.

10. Rezerwat przyrody nieożywionej „Kajasówka” w Przegini Duchownej

Wzgórze „Kajasówka” jest klasycznym przykładem zrębu, który jest wyjątkowo wąski i dzieli dwa rozpadliska tektoniczne: rów Rybnej i zapadlisko Cholerzyn – Półwieś. Pokrywa go roślinność kserotermiczna. „Kajasówka” jest rezerwatem ścisłym, o powierzchni 11,83 ha. W jej obrębie znajduje się ścieżka dydaktyczno-turystyczna o tematyce geologiczno-geomorfologicznej. Obok rezerwatu przebiegają szlaki turystyczne.

Gmina Czernichów to doskonałe miejsce do uprawiania „małej turystyki”. Głównym atutem gminy są walory przyrodnicze i krajobrazowe sprzyjające rozwojowi turystyki pieszej, konnej i rowerowej.

Do miejsc szczególnie wartych odwiedzenia należą: duże kompleksy leśne na górze Chełm w Czernichowie oraz w okolicy Rusocic, Przegini Narodowej i Duchownej, wapienne ostańce w Rusocicach, rezerwat przyrody „Kajasówka” w Przegini Duchownej z wytyczoną ścieżką dydaktyczną”, ornitologiczna ścieżka dydaktyczna w rozlewiskach Wisły w Rusocicach.

Gmina Czernichów wchodzi obok gmin: Alwernia, Babice, Jerzmanowice-Przeginia, Krzeszowice, Liszki, Wielka Wieś oraz Zabierzów w skład tzw. „Pierścienia Jurajskiego” – trasy samochodowej biegnącej z Krakowa przez najciekawsze tereny południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Trasa ta została oznakowana tablicami informacyjnymi.

Biegnące wzdłuż południowej granicy gminy wały wiślane są w dużej mierze przystosowane do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej. Wisła stanowi także dogodny szlak turystyki kajakowej. Od 2000 roku gmina Czernichów jest organizatorem Ogólnopolskiego Spływu Kajakowego na trasie Czernichów – Kraków. Ta sportowo-turystyczna impreza połączona z poznawaniem górnego odcinka Wisły i okolicznych miejscowości: Czernichowa, Liszek, Tyńca odbywa się corocznie w czerwcu w dniu św. Jana i poprzedza znane od lat Krakowskie Wianki.

Miłośnicy wędkarstwa mają możliwość łowienia ryb nie tylko nad Wisłą i w jej starorzeczach, ale także w stawach z Czernichowie i Rusocicach. Atrakcyjnie usytuowane wyrobiska po eksploatacji kruszyw budowlanych stwarzają możliwości zagospodarowania ich na cele rekreacyjne.

Sąsiednie gminy Alwernia, Brzeźnica, Krzeszowice, Liszki, Skawina, Spytkowice

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalny System Informacji Przestrzennej Gminy Czernichów