Parafia Ewangelicko-Augsburska w Piszu – luterańska parafia w Piszu, należąca do diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Jej siedziba mieści się przy placu Ignacego Daszyńskiego 12A.
Parafia piska obejmuje swoim zasięgiem powiat piski, powiat ełcki, powiat łomżyński, powiat kolneński oraz powiat grajewski. Na koniec 2024 należało do niej 138 wiernych.
Historia Pisz thumb|230px|Dawny kościół ewangelicki w Piszu Początki parafii i okres do XX wieku Reformacja dotarła na teren Pisza kilka lat po wystąpieniach Marcina Lutra w 1517. Zaczęto wówczas prowadzić ewangelickie nabożeństwa. W 1525 na terenie Prus protestantyzm został ogłoszony religią państwową, a kościół w Piszu stał się świątynią ewangelicką. Odbywały się tam początkowo również msze katolickie. W 1528 Pisz z okolicami wszedł w skład ewangelickiego biskupstwa Pomezanii. Pierwsi luterańscy duchowni zostali skierowani do miasta w 1530.
W 1547 stanowisko proboszcza objął Marcin Gloss, będący profesorem Akademii Krakowskiej. W trakcie jego kadencji założona została polska szkoła ewangelicka. W 1567 Pisz stał się częścią superintendentury ełckiej.
Na początku XVIII wieku wzrosła rola parafii, powołano tutaj Urząd Główny, a w 1715 inspektorat z tytułem superintendenta. W latach 1710–1725 w parafii pełnił posługę ks. Wilhelm Tyszko, będący autorem postylli oraz współautorem polskiego kancjonału. W 1751 miasto przeszło pod administrację biskupstwa Samlandii podległego konsystorzowi z siedzibą w Królewcu.
W XVIII wieku w parafii dominował język polski. W niedziele i święta odbywało się kilka nabożeństw po polsku i niemiecku, przeważały jednak posługi polskojęzyczne. Nabożeństwa tygodniowe prowadzone były w poniedziałki i piątki tylko w języku polskim, to samo tyczyło się nauki katechizmu Lutra, która miała miejsce w niedzielne przedpołudnia. W XVII i XVIII językiem polskim posługiwała się większość duchownych oraz członków parafii. Dopiero XIX władze kościoła rozpoczęły działania zmierzające do ograniczenia użycia polszczyzny w czynnościach kościelnych.
Po wprowadzeniu unii jednoczącej kościoły luterański i reformowany, zmieniona została liturgia. W 1830 nabożeństwa zostały przeniesione do Turośli ze względu na zły stan piskiej świątyni. W 1843 wybudowany został kościół św. Jana Chrzciciela w Piszu.
Dzięki nowej organizacji struktury kościelnej w końcu XIX wieku z parafii w Piszu zostało wyłączonych kilka wiejskich zborów, które utworzyły samodzielne parafie.
Czasy po II wojnie światowej Po II wojnie światowej kościół został zajęty przez napływową ludność katolicką. Nabożeństwa ewangelickie prowadzone były początkowo w sali w ratusza, następnie w siedzibie Szkoły Podstawowej nr 1, a ostatecznie świątynią zboru stała się kaplica urządzona w budynku parafialnym. Doszło również do znacznego zmniejszenia się odsetka ludności ewangelickiej w mieście na skutek ewakuacji ludności przed frontem, a później wysiedleń. Parafia weszła w skład diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Członkami parafii piskiej stali się też wierni zlikwidowanej parafii ewangelickiej w Łomży
W 1947 zbór pozyskał pierwszego po zakończeniu wojny proboszcza-administratora. Był to przybyły tu na przełomie października i listopada 1947 ks. Bertold Rückert. Zamieszkał w budynku, w którym znajdowała się też kaplica parafialna.
Według statystyki z 1949 parafia liczyła 1047 wiernych. Do 31 października 1954 stanowisko proboszcza-administratora pełnił ks. Rückert, a następnie objął je ks. dk. Otton Hintz, pracujący w parafii do końca czerwca 1969. Po nim od 10 lipca 1969 administratorem został ks. Edmund Schmidt, a niecały rok później posługę duszpasterską zaczął tu sprawować ks. Henryk Sikora. Był organizatorem biwaków młodzieżowych, które połączone były z naukami konfirmacyjnymi.
W 1970 parafia liczyła 200 wiernych. Ich liczba stale malała, a apogeum wyjazdów było związane z akcją łączenia rodzin i emigracją do RFN. W 1976 miały miejsce kolejne masowe wyjazdy zborowników do RFN, a w maju 1977 ks. Sikora złożył rezygnację ze stanowiska proboszcza, po czym również wyjechał na zachód. Do kwietnia 1978 administrację sprawował ks. senior Paweł Kubiczek. Wtedy duszpasterzem parafii został ks. Krzysztof Rej, a w parafii było 120 członków. Był on inicjatorem budowy Domu Spotkań. Następcą ks. Reja został w czerwcu 2004 ks. Paweł Szwedo, a od września 2008 - ks. Marcin Pysz.
7 marca 2009 w budynku parafialnym zainaugurowano działalność Środowiskowego Domu Samopomocy Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Piszu. W tym samym roku działalność funkcjonowanie stacja diakonijna. W 2010 zainaugurowano wydawanie miesięcznika parafialnego Piski ewangelik, a także zawiązano Ewangelickie Stowarzyszenie Betel, zajmujące się działalnością charytatywną. Według stanu na rok 2010 parafia liczyła 138 wiernych.
19 sierpnia 2012 dotychczasowy administrator parafii ks. Marcin Pysz decyzją rady parafialnej został powołany na stanowisko proboszcza i wprowadzony w urząd 7 października 2012 przez biskupa Rudolfa Bażanowskiego.
W styczniu 2019 na pierwszego wikariusza w parafii po II wojnie światowej został mianowany ks. Piotr Uciński, pełniący praktykę w zborze od lutego 2018. Stanowisko wikarego sprawował do 30 czerwca 2019.
W latach 2016–2019 prowadzona była rozbudowa budynków parafii, poświęconych 24 maja 2019 przez biskupa ks. Jerzego Samca w asyście biskupa Pawła Hause oraz innych duchownych.
Filiały Biała Piska thumb|230px|Dawny kościół ewangelicki w Białej Piskiej w II poł. lat 30. XX wieku thumb|230px|Obecna kaplica ewangelicka w Białej Piskiej Ewangeliccy duszpasterze rozpoczęli działalność w Białej Piskiej w 1531. Pierwszym proboszczem miejscowej parafii luterańskiej został ks. Georg Landmesser, który ustąpił jednak ze stanowiska w 1532, kiedy to przez biskupstwo wydane zostało pismo potępiające anabaptyzm. W 1579 powołany został w parafii urząd drugiego duchownego.
Do 1715 Biała Piska wchodziła w skład Okręgu Kościelnego Ełk (Kirchenkreis Lyck). Następnie aż do 1945 należała do Okręgu Kościelnego Ełk (Kirchenkreis Johannisburg) w strukturach Prowincji Kościelnej Prus Wschodnich Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej.
Na miejscu dotychczasowej świątyni w latach 1756–1763 został wybudowany nowy kościół. Funkcję proboszcza w okresie 1765–1773 pełnił ks. Johann Christoph Szurmiński.
Według danych z 1890 parafia liczyła 6200 wiernych, z czego 4300 Polaków i 1900 Niemców.
Do przedwojennych duchownych parafii należeli ks. Eduard Rudolf Paul (1894-1905), ks. Karl Rausch (1897-1916), ks. dr. Johannes Behm (1905-1926), ks. Werner Lehmbruch (1921-1926), ks. Walter Horn (1926-1928), ks. Ernst Link (1927-1929) i ks. Heinrich Heldt (1929-1945).
W 1925 parafia posiadała 5911 członków, którzy zamieszkiwali miasto oraz 19 pobliskich miejscowości. W 1937 liczba wiernych wynosiła 5765, a poza Białą Piską obejmowała ona 14 innych wsi. W samym mieście było wówczas 2091 ewangelików (inne wyznanie deklarowało jedynie 79 mieszkańców). Parafia utrzymywała dwóch proboszczów.
Proboszcz Heinrich Held przeciwstawiał się hitleryzmowi i należał do Kościoła Wyznającego. Razem z małżonką zmarł w wyniku działań wojennych podczas wkroczenia Armii Czerwonej do miasta w 1945.
Po II wojnie światowej w 1945 dotychczasowy kościół ewangelicki został przejęty przez katolików. Opieką duszpasterską miejscowych luteran objął ks. Włodzimierz Missol, a następnie dojeżdżał tu diakon Edward Szendl z parafii w Ukcie. Pierwsze powojenne nabożeństwo diakon poprowadził w Białej 4 września 1946 w sali przygotowanej do tego celu przez magistrat. Obiekt ochraniał milicjant z uwagi na zebrany pod salą tłum wykrzykujący wyzwiska w stronę zebranych wiernych i chcący uniemożliwić prowadzenie nabożeństwa.
Według stanu z grudnia 1946 do parafii należało 344 zadeklarowanych i 350 niezadeklarowanych wiernych. Plebania, dom parafialny i zabudowania gospodarcze były spalone, a ziemię będącą własnością parafialną zawłaszczył ksiądz katolicki. Wobec zajęcia budynku kościoła przez katolików, parafia ewangelicka nie miała stosownego miejsca do prowadzenia nabożeństw, które odbywały się nadal w sali udostępnionej przez magistrat, mieszczącej ledwie połowę wiernych chętnych do udziału w nabożeństwach.
Nabożeństwa były prowadzone następnie przez ks. Władysława Pilcha z parafii w Mikołajkach, a z dniem 15 października 1947 administrację nad parafią objął ks. Bertold Rückert z parafii w Piszu. Nabożeństwa w Białej Piskiej prowadził w nieregularnych terminach w budynku dawnej szkoły rzemieślniczej przy placu Mickiewicza, przejętym na rzecz miasta i oddanym parafii przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Obiekt ten przekształcono na kaplicę. Luteranie mieli w nim do użytku dwie nieduże sale.
W 1951 parafia liczyła 780 członków. Do 31 października 1954 administrował nią ks. Rückert, a następnie funkcję tę przejął ks. Otton Hintz. W 1967 parafia w Białej Piskiej utraciła samodzielność i została stacją kaznodziejską parafii piskiej. Od 1 lipca 1969 przez rok wiernymi bialskimi opiekował się ks. Edmund Schmidt. Miejscowy zbór liczył wówczas 70 członków. Następnie duszpasterzem w Białej został ks. Henryk Sikora, pełniący funkcję od 1970 do 21 maja 1977, kiedy to administracją nad stacją kaznodziejską przeszła do ks. seniora Pawła Kubiczka, a do Białej kierowani byli studenci teologii. Od 1 kwietnia 1978 obsługą bialskich wiernych zajmują się kolejni proboszczowie parafii piskiej.
Do 2013 nabożeństwa w kaplicy w Białej Piskiej sprawowane były w co drugą niedzielę. Od tego czasu prowadzone są jedynie w święta, a miejscowi wierni w niedziele dowożeni są do Ełku lub Pisza.
1 grudnia 2014 budynek mieszczący kaplicę przekazany został Ewangelickiemu Stowarzyszeniu Betel, które w 2015 powołało Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy.
Ełk thumb|230px|Dawny kościół ewangelicki w Ełku, 1917 thumb|230px|Kościół Chrześcijan Baptystów w Ełku, na przełomie 1955-1956 miejsce pierwszych nabożeństw ewangelickich od zakończenia II wojny światowej thumb|230px|Dawna gromadkarska kaplica i dom parafialny przy ul. Słowackiego, miejsce prowadzenia nabożeństw ełckiego zboru ewangelickiego w latach 1956-1976 thumb|230px|Empora cerkwi prawosławnej w Ełku była miejscem luterańskich nabożeństw w latach 1976-1994 thumb|230px|Siedziba Stowarzyszenia Mniejszości Niemieckiej „Mazury” w Ełku, gdzie nabożeństwa odbywają się od 2010 Ełk pozostawał jednym z najprężniejszych ośrodków luteranizmu na terenie Mazur. W 1536 roku do miasta przybył Jan z Sącza, który został zaproszony przez księcia Albrechta Hohenzollerna. Jan był pierwszym ewangelickim księdzem w mieście, prowadził również drukarnię. W latach 1547–1551 wybudowano kościół, który spłonął jednak w 1651. Po raz kolejny został zniszczony 11 października 1656, kiedy wojska tatarskie splądrowały miasto. Po odbudowaniu spłonął ponownie 19 marca 1688 podczas pożaru Ełku.
Na miejscu poprzedniej świątyni wybudowano w latach 1845–1850 nowy kościół ewangelicki. W 1905 powstała również kaplica gromadkarzy na 250 osób oraz przyległy do niej budynek zborowy.
Kościół uległ zniszczeniu podczas I wojny światowej, odbudowano go w latach 1922-1924. W 1925 do miejscowej parafii należało 17 000 wiernych. Działała stacja diakonijna, dom opieki, dom dla sierot i dla dziewcząt. Parafia prowadziła też inną działalność charytatywną oraz duszpasterską.
Do 1945 Ełk pozostawał siedzibą Okręgu Kościelnego Ełk (Kirchenkreis Lyck) w Prowincji Kościelnej Prus Wschodnich Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej.