Pożoga. Wspomnienie z Wołynia 1917-1919 – powieść autobiograficzna napisana przez Zofię Kossak w 1922 roku. Opisuje wydarzenia na Wołyniu w czasach rewolucji lutowej oraz październikowej, podczas okupacji niemieckiej tych terenów, oraz ukraińskie zbrodnie na bezbronnych Polakach. Książka zawiera opisy nieludzkich zbrodni popełnionych przez Ukraińców na Polakach, w tym na starcach, dzieciach i kobietach.
Autorka mieszkała w Nowosielicy. W książce oprócz opisu zagłady swojego domu rodzinnego zamieściła także wzmianki o losach innych rodzin szlacheckich, głównie ze wschodniej części Wołynia, znajdującej się poza linią Słucza, który w okresie międzywojennym stał się wschodnią granicą Polski.
Do wzmiankowanych miejscowości należą Łaszki Głębockich, Semerynki Czeczelów, a potem Pruszyńskich (wraz z losem zaprzyjaźnionego z autorką Jana Pruszyńskiego), Derkacze Gryf-Rotharyuszów, Bergiele Mazarakich, Eliaszówka Dorożyńskich, Samczyńce, Pohoryła, Żerebki, Starostowo, Nowy Tok, Skoworodki, Werchniaki i inne miejsca dawnego szlaku tatarskiego; Werborodyńce, Ładyhy Szaszkiewiczów, Małaszycha, Świnna, Dmitrówka, Łahodyńce, Korytna Kosseckich, Skazińce, Malinicze, Bujwołowce, Knyszyńce, SkibniewoNieruchomość znajdowała się niedaleko dzisiejszego Rozsosza, we wsi Karczunok (Корчунок), 500 metrów od stacji Skybneve (станція Скибневе)., Andrejkowce, Rajkowce; Ochrymowce Stanisława Skibniewskiego, Markowce Rohna, Tereszki Grocholskich, Kaczanówka, Bejzymy, Niemirów, Hryców, Teofipol, Połonne, Międzybóż...
Książka zawiera także charakterystykę Ukraińskiej Centralnej Rady, świadectwa o działalności partyzanckiej Feliksa Jaworskiego w okolicach Antonin, w których stworzono ośrodek samoobrony, będący pierwowzorem o ponad dwadzieścia lat późniejszej Obrony Przebraża. Autorka nakreśliła kilka słów o działalności duszpasterskiej Anzelma Zagórskiego ze Starokonstantynowa, księdza Milewskiego z Butowiec i społecznej Anieli Świecickiej z Rasztówki.
Wydarzenia opisane w Pożodze stały się tematem kilku utworów innych autorów: Elżbieta z Zaleskich Dorożyńska Na ostatniej placówce: dziennik z życia wsi podolskiej w latach 1917–1921, Gebethner i Wolff, 1925 Maria Dunin-Kozicka, Burza od Wschodu: wspomnienia z Kijowszczyzny, 1918-1920 Izabela Lutosławska, Bolszewicy w polskim dworze Jadwiga Januszkiewiczowa, W potopie krwi i łez: Wspomnienia zakładniczki Henryk Glass, Na szlaku Chudego Wilka Eugeniusz Małaczewski, Koń na wzgórzu
Wobec utraty dokumentacji, zbieranej w Antoninach przez ojca autorki, próbę opisu strat dla zabytków kultury materialnej w tych wypadkach podjął Antoni Urbański w cyklu książek znanym jako Memento kresowe. Późniejszym, podobnym opisem zaginionego świata były Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego.
Powieść została przetłumaczona na wiele języków, w tym na angielski (The blaze; reminiscences of Volhynia, 1917-1919, London, G. Allen & Unwin ).
Przypisy
Kategoria:Polskie powieści autobiograficzne Kategoria:Polskie powieści dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polskie powieści wojenne Kategoria:Powieści z 1922 Kategoria:Powieści Zofii Kossak Kategoria:Powieści, których akcja toczy się na Ukrainie