Rzepin

Rzepin () – miasto w woj. lubuskim, w powiecie słubickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rzepin.

Rzepin uzyskał lokację miejską przed 1329 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 68–69..

Geografia thumb|left|Jezioro Rzepsko Położenie Miasto położone przy drodze krajowej nr 92, w odległości 21 km od Słubic, 66 km od Gorzowa Wlkp., 85 km od Zielonej Góry, 170 km od Szczecina, 150 km od Poznania, 250 km od Wrocławia i 450 km od Warszawy. Przez Rzepin przebiega autostrada A2. Leży na terenie ziemi lubuskiej w zachodniej części Pojezierza Lubuskiego na terenie Równiny Torzymskiej (315.43Kondracki J. 1994. Geografia Polski. Mezoregiony fizycznogeograficzne. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.), w polodowcowej dolinie o południkowym przebieguMileska M. I. (red.) 1956–1959. Słownik geografii turystycznej Polski. 1 (1956), 2 (1959). Komitet dla Spraw Turystyki, Warszawa..

Rzepin leży w historycznej ziemi lubuskiejKazimierz Malinowski, Muratorzy wielkopolscy drugiej połowy XVII w., Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 1948, s. 65., w regionie określanym jako ziemia torzymskaWiktor Fenrych, Nowa Marchia w dziejach politycznych Polski w XIII i XIV wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1959, s. 6..

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego.

Części miasta: Dolne Miasto (Stare Miasto), Górne Miasto (Nowe Miasto), Zatorze (Elizy Orzeszkowej), os. Sikorskiego oraz os. Kilińskiego. Do strefy podmiejskiej zalicza się Rzepinek i Starościn (dawniej Polska Wola).

Wody Przez miasto przepływa rzeka Ilanka, prawobrzeżny dopływ Odry, która poniżej miasta na Nowym Młynie przyjmuje dopływ Rzepię.

W okolicy miasta znajdują się liczne jeziora polodowcowe, m.in.: Busko, Długie – kąpielisko miejskie, Głębiniec, Linie, Lubińskie, Oczko, Popienko, Rzepsko.

Nazwa miasta Geneza nazwy miasta na gruncie języków słowiańskich nie budzi wątpliwości. Berghaus w 1856 roku badał pochodzenie nazwy od słów: repina – ludowa nazwa klonu, rjepa – rzepa lub też rjepnik – pole porośnięte rzepą; Mucke uważał, że może być to nazwa pochodząca od słowa ryby – Rybin, Rybek, Rybno – osada rybaków (miasto położone nad rzeką). Współczesna etymologia polska (RospondRospond S. 1984. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakł. Nar. im. Ossolińskich, Wrocław., Rymut, MalecMalec M. 2003. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.) jednoznacznie opowiada się za pochodzeniem nazwy od przezwiska Rzepa lub rośliny rzepy.

Po II wojnie światowej miasto przez krótki okres nosiło nazwę „Rypin Lubuski”Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 .. Nazwa Rzepin została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 rokuRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (, s. 2)..

Historia miasta thumb|left|Rynek i kościół w Rzepinie (ok. 1900 r.) Miasto powstało w miejscu X-wiecznego grodu i rzemieślniczego podgrodzia zlokalizowanego przy miejscu dogodnej przeprawy przez Ilankę. Najstarsza wzmianka o Rzepinie pochodzi z 1297 roku – w tym czasie żył bowiem pleban de Repin – Iacobus Craft – i jego obecność została odnotowana podczas uroczystości nadawania wsi Wystok paradyskiemu klasztorowi.

Rzepin zawsze związany był z ziemią torzymską (ziemią lubuską), która do 1249 roku należała do książąt śląskich. W drugiej połowie XIII wieku została odstąpiona przez arcybiskupów magdeburskich margrabiom brandenburskim. Od tego czasu losy Rzepina były burzliwe: był wielokrotnie sprzedawany, a ziemie należące do miasta konfiskowane. Dawny Rzepin był miastem rzemieślniczym, istniały tu cechy sukienników, rzeźników, piekarzy i szewców, w mieście działał młyn wodny, wielkim przywilejem Rzepina było rybołówstwa oraz browarnictwo. Rozwój miasta powodowany zaradnością oraz walecznością mieszkańców miasta był niestety hamowany przez różne plagi, klęski i epidemie jakie dotykały Rzepin oraz liczne pożary, a szczególnie jeden, w którym spłonął zabytkowy ratusz.

Średniowieczne miasto posiadało kształt zbliżony do prostokąta 300 × 400 m. Podłużnie i poprzecznie przecinały miasto po trzy równoległe ulice, wyodrębniające średniowieczny rynek. Najstarszy plan Rzepina pochodzi z 1725 roku i został sporządzony przez Eichlera.

Stare miasto zwartą zabudową jest na prawym brzegu Ilanki, a z pozostałych stron otoczone było rowem (fosą miejską), później zasypanym ze względu na niekorzystny wpływ wilgotnego mikroklimatu – na jego miejscu obecnie istnieją alejki spacerowe. thumb|Kaplica gotycka przy kościele pw. NSPJ W XIV i XV wieku miasto określano przymiotnikiem „nowy”, co może świadczyć o nowej lokalizacji miasta lub o nowych prawach miejskich: 28 lipca 1329 r. – Newen Reppin, 1335 r. – Nyen Rypin, 1441 r. – Nyen Reppen. Być może gród został przeniesiony w bardziej dogodne miejsce, ponieważ nad Ilanką między Tarnawą Rzepińską a Starościnem zachowało się wcześniejsze grodzisko. W literaturze niemieckiej spotykamy: Reppin, Reppen; natomiast w polskiej: Rypin lub Rzepin. W 1437 roku pojawiła się jeden raz nazwa Stat Kleynen Reppin, ale próba nazwania miasta „małym” nie przyjęła się. Od połowy XV wieku nazwa miejscowości pisana jest bez przymiotnika. Przez krótki okres po wojnie miasto nazwano Rypin Lubuski względnie RypinDz.U. 1945 nr 33, poz. 196., a pod koniec lat 40. używana była już obecna forma.

Po wojnie Rzepin był również miastem powiatowym (powiat rzepiński z siedzibą w Słubicach).

Krótka historia miasta w datach 1850–1945Beyer W., Gentsch F. (red.). 1992. Sternberger Land. Eine ostdeutsche Landschaft. Heimatkreisbetreuung Weststernberg, Iserlohn.: 1869 – budowa linii kolejowej Frankfurt nad Odrą – Rzepin – Poznań 1875 – budowa linii kolejowej Szczecin – Rzepin – Głogów 1881 – budowa szpitala Fundacji Richtera (nieistniejący budynek przy ul. Słubickiej) 1890 – budowa linii kolejowej Rzepin – Ośno Lubuskie – Sulęcin – Międzyrzecz 1904 – Rzepin zostaje siedzibą powiatu rzepińskiego 1911–1913 – budowa nowych szkół podstawowej i średniej 1926 – powstanie i parcelacja nowych terenów osadniczych przy Drenziger Weg (obecnie ul. Słowackiego) 1927 – powstanie nowego kąpieliska miejskiego i placu sportowego nad jez. Długie 1929 – budowa nowej poczty miejskiej (obecnie przy ul. Wojska Polskiego) 1939 – według spisu powszechnego z 17 maja miasto liczyło 6442 mieszkańców, obszar miasta wynosił 2610,6 ha 1945 – w dniach 1–2 lutego o zdobycie miasta walczył przeciw Niemcom 11 Korpus Pancerny z 1 Frontu Białoruskiego„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945” Sport i Turystyka 1988, , s. 236.; 2 lutego o 3:00 miejscowość została zdobyta, przechodzący tędy mężczyźni-uchodźcy rozstrzelani przez żołnierzy 19 Armii, a kobiety zgwałcone; następnie miasto przekazano administracji polskiej; wysiedlenie dotychczasowej ludności miasta

Zabytki i atrakcje turystyczne thumb|Budynek Liceum Ogólnokształcącego thumb|Budynek hotelu Kaliski w Rzepinie thumb|Cmentarz żołnierzy sowieckich Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół parafialny pod wezwaniem św. Katarzyny, obecnie pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, wzniesiony około połowy XIII wieku w stylu późnoromańskim, XIV wieku, przebudowany w 1878 w stylu neogotyckim, dobudowano wtedy również wieżę dzwonniczą. Ze starej świątyni pozostały kamienne mury południowej i północnej elewacji oraz prezbiterium wraz z charakterystyczną trójką okien; od strony północnej do kościoła przylega gotycka ceglana kaplica z XV wieku z ostrołukowym portalem i o sklepieniu krzyżowo-żebrowymEckert M., Umiński T. 1965. Ziemia Słubicko-Rzepińska. Przewodnik turystyczno-krajoznawczy. Lubuskie Towarzystwo Kultury, Zielona Góra.; 19-głosowe organy z 1879 r.; obecnie kościół parafialny, znajduje się w centrum miasta przy pl. Kościelnym dwór w Rzepinie – klasycystyczny, wzniesiony w XVIII wieku; obecnie przy ul. Słubickiej 12 inne zabytki: ratusz miejski – gmach wzniesiony w 1833 roku, znacznie zniszczony podczas wojny, odbudowany w latach 1950–1960 budynek Szkoły Podstawowej z początku XX wieku budynek Liceum Ogólnokształcącego z początku XX wieku pałacyk przy ul. Poznańskiej 26 z początku XX wieku, zwany „Czekoladową Willą” budynek dworca kolejowego z XIX wieku kamienice z XIX oraz początku XX wieku, m.in. hotel Kaliski młyn wodny – z początku XIX wieku, obecnie napędzany turbiną elektryczną. dąb „Piast” – pomnik przyrody, dąb szypułkowy o 613 cm obwodu i 20 m wysokości (wiek ok. 700 lat), znajduje się na terenie osady Liszki ok. 3 km na południe od miasta ścieżka ekologiczna „Bobrowym Szlakiem” – na rzeczce Rzepia przy jej ujściu do Ilanki, początek przy leśniczówce w osadzie Nowy Młyn cmentarz żydowski

Demografia

Źródło:

thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Rzepina w 2014 roku

Ludzie związani z Rzepinem

Gospodarka W 1991 roku na terenie byłej betoniarni użytkowanej przez firmę meblową „Karat” powstała fabryka mebli tapicerowanych „Steinpol Meble” należąca do koncernu Steinhoff International Holdings. Jest to obecnie największy zakład pracy w mieście zatrudniający 738 pracowników w 2010 roku.

Inne zakłady w Rzepinie to m.in. mleczarnia oraz producent wód mineralnych „Rzepinianka”. Prócz tego w mieście istnieje Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa EkonomicznaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2008 r. ()..

Swoją siedzibę miał tu Lubuski Kombinat Rolny.

Transport thumb|Stacja kolejowa Rzepin thumb|Zabytkowa lokomotywa parowa Ty51 na stacji w Rzepinie – pomnik

Transport drogowy W obrębie miasta przebiegają drogi: autostrada A2: Świecko/Słubice – Rzepin – Świebodzin – Nowy Tomyśl – Poznań – Konin – Łódź – Łowicz – Warszawa droga krajowa nr 92: Rzepin – Torzym – Świebodzin – Nowy Tomyśl – Poznań – Konin – Kutno – Łowicz – Sochaczew – Warszawa droga wojewódzka nr 134: Urad – Rzepin – Ośno Lubuskie – Radachów – droga krajowa nr 22 droga wojewódzka nr 139: Górzyca – Kowalów – Rzepin – Gądków Wielki – Debrznica

Transport kolejowy W mieście znajduje się stacja kolejowa Rzepin przez którą przebiega linia kolejowa nr 3 łącząca Warszawę z Frankfurtem nad Odrą, linia kolejowa nr 273 „Nadodrzanka” łącząca Wrocław ze Szczecinem oraz Linia kolejowa nr 364 łącząca Rzepin z Międzyrzeczem oraz Wierzbnem. Miasto jest ważnym węzłem kolejowym.

Oświata Zespół Szkół w Rzepinie: Szkoła Podstawowa nr 1 im. H. Sienkiewicza z Oddziałami Integracyjnymi Liceum Ogólnokształcące im. S. Staszica Zespół Szkół Leśnych w Starościnie (Od niedawna Technikum Leśne w Starościnie im. prof. Jana Miklaszewskiego)

Kultura W mieście działa Miejski Dom Kultury działający od stycznia 2005 roku. Przy MDK działa również Kino „Chrobry”.

Wspólnoty wyznaniowe thumb|Gotycki kościół NSPJ w Rzepinie Kościół rzymskokatolicki Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rzepinie Kościół pw. Świętej Katarzyny Świadkowie Jehowy: zbór Rzepin (Sala Królestwa)

Sport i rekreacja W Rzepinie znajdują się następujące obiekty sportowe: Stadion Miejski przy ul. Poznańskiej; pojemność: 1000 miejsc w tym 630 siedzących hala widowiskowo-sportowa przy Zespole Szkół w Rzepinie boisko piłkarskie przy ul. Lipowej

Istnieje tu także Miejski Klub Sportowy „Ilanka” Rzepin, założony 17 grudnia 1965 roku w wyniku fuzji Kolejowego Klubu Sportowego „Kolejarz” Rzepin powstałego w 1948 roku i Szkolno-Gminnego KS „Jeleń” Rzepin. W roku 1976 Ilanka dokonała fuzji z Klubem Sportowym „Stal” Rzepin powstałym w 1970 roku. W sezonie 2023/2024 sekcja piłkarska klubu występuje w IV lidze lubuskiej. Charakterystyczne barwy zespołu: niebiesko-białe.