Georges Eugene Sorel (ur. 2 listopada 1847 w Cherbourgu, zm. 29 sierpnia 1922 w Boulogne-sur-Seine) – francuski myśliciel społeczny, socjolog, początkowo zwolennik syndykalizmu, następnie teoretyk narodowego syndykalizmu.
Teoretyk rewolucyjnego syndykalizmu
Georges Sorel identyfikował się z syndykalizmem jedynie przez kilka lat swojego życia.
Sorel jest niekiedy kojarzony z anarchosyndykalizmem. Jak wskazuje Piotr Laskowski:
Sorel krytykował tych anarchistów, którzy „pozostają wierni swojej literaturze rewolucyjnej” i są niechętni wstąpieniu swoich przyjaciół do syndykatów. Wychwalał zaś tych, którzy przystąpili do związków zawodowych i oderwali się od „teorii, które zostały sfabrykowane w kręgach filozoficznych”. Sorel potępiał socjalistów, którzy po sprawie Dreyfusa doszli do władzy – widział w ich poczynaniach koniec socjalizmu.
W Rozważaniach o przemocy, twierdził, że parlamentarne poszukiwanie kompromisu i ustawodawstwo socjalne prowadzi nie tylko do osłabienia proletariatu, ale też burżuazji. Walka klas zamiera, a to prowadzi do powolnej dekadencji − cywilizacja zmierza ku ruinie. Jedyna nadzieja − zdaniem Sorela − w proletariacie, który przy użyciu przemocyW Rozważaniach o przemocy Sorel dokonuje rozróżnienia na siłę i przemoc. Pierwsza właściwa jest działaniom władzy, służy narzuceniu przez rządzącą mniejszość porządku społecznego. Druga jest narzędziem proletariatu, który buntuje się przeciw państwu; wymierzona jest w istniejący porządek społeczny. Przemoc proletariacka jest siłą twórczą. Jak wojna starożytnych Greków, ma być heroiczna, zdyscyplinowana, nie może być narzędziem zemsty, musi być wolna od nienawiści. ma ponownie ustanowić podział między klasami. Celem jest uratowanie cywilizacji; stworzenie silnej kultury. Walka klas nie powinna być zatem redukowana do konfliktu ekonomicznego.
Sorel postrzegał syndykaty jako miejsce, w którym tworzona jest nowa kultura moralna, w którym rodzi się homo faber. Moralność właściciela zostanie wyparta przez moralność twórcyZnamienne jest, że kultura syndykatów niechętna jest intelektualistom. Antyintelektualizm był jednak wątkiem, który w myśli anarchistycznej pojawiał się już wcześniej. Przykładowo Proudhon uważał, że intelektualistom zależy wyłącznie na zdobyciu władzy. Proudhoniści postulowali nawet, by z I Międzynarodówki wykluczyć wszystkich nierobotników..
Strajk generalny
Sorel twierdził, że: Mitem, który wyzwoli robotniczy heroizm w syndykatach, jest strajk generalny.
Rewolucja socjalistyczna dokonać się może tylko w momencie, gdy proletariatem zawładnie idea strajku generalnego. Poprzez strajk dochodzą do głosu bohaterskie cnoty i solidarność między strajkującymi. Przemoc proletariatu nie wykracza tu poza pewne ramy. Strajk ma aspekt twórczy i służy odnowie moralnej.
Teoretyk narodowego syndykalizmu Po strajku generalnym we Francji w 1909 roku, Sorel i jego zwolennicy z pozycji lewicowych przeszli na pozycje skrajnej prawicy, starając się łączyć poglądy syndykalistyczne z francuskim patriotyzmem i wojującym katolicyzmem. W tym samym roku w pracy Iluzja Postępu potępił demokrację. W 1910 roku Sorel ostatecznie ogłosił, że zrywa z socjalizmem a cztery lata później odwołując się do Benedetto Croce, stwierdził, że socjalizm jest martwy, a rozkład marksizmu już nastąpił.
W 1910 roku stał się zwolennikiem Charles’a Maurrasa.
Główne prace Réflexions sur la violence (1908); La décomposition du marxisme (1908); Les illusions du progrès (1908); Matériaux d’une théorie du prolétariat (1919).
Polskie przekłady Złudzenia postępu, Kraków, Księgarnia S.A. Krzyżanowskiego / Warszawa, Księgarnia G. Centnerszwera i Ski, 1912 O sztuce, religii i filozofii, Lwów, Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego, / Warszawa, E. Wende i Ska 1913 Strajk proletariacki, „Colloquia Communia”, 1993, nr 1 (6), s. 59–81 Rozważania o przemocy (fragmenty), Przyczynki do teorii proletariatu (fragmenty) w Idea demokracji w tradycji myśli socjalistycznej. Wybór tekstów, Książka i Wiedza, Warszawa 1974 s. 411–429 Moralność przemocy, Dialogi Polityczne, 2010, nr 10 s. 17–32 O złudzeniach w kwestii zniknięcia przemocy, Krytyka Polityczna, 2010, nr 22 s. 163–169 Przełom w myśli katolickiej, Sfinks, listopad – grudzień 1913 Rozważania o przemocy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, seria Idee, 2014 Organizacja Demokracji, Res Publica Nova, 2016, nr 1 s. 32–42
Recepcja Marek Waldenberg twierdzi, że Sorel był najwybitniejszym intelektualistą zaliczanym do rewolucyjnego syndykalizmu i najbardziej reprezentatywnym tego kierunku ideologiem. Sorel nie inspirował syndykalistów − był on raczej przejawem tego ruchu.
Jak zauważa Laskowski: „W gorącym, uwodliwym pisarstwie Sorela nie ma ani śladu anarchistycznych wątpliwości, gubi się jednostka, ginie złożoność myśli wolnościowej”. Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Cahiers Georges Sorel/Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle G. Sorel, Złudzenia postępu, tłum. E. Breiter, Warszawa - Kraków 1912 r.
Georges Sorel – prace w bibliotece Polona
Kategoria:Francuscy socjolodzy Kategoria:Francuscy filozofowie XX wieku Kategoria:Francuscy myśliciele polityczni Kategoria:Historiozofowie Kategoria:Syndykaliści Kategoria:Absolwenci École polytechnique Kategoria:Ludzie urodzeni w Cherbourg-en-Cotentin Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1922