Katakumby Świętego KalikstaPolski egzonim wprowadzony na 123. posiedzeniu KSNG. () – część starożytnych rzymskich katakumb, miejsca spotkań i pochówków chrześcijan.

Z polecenia biskupa Rzymu Zefiryna (198–217) cmentarzem tym miał się opiekować diakon, również przyszły biskup Rzymu Kalikst. W odniesieniu do tych katakumb pierwszy raz poświadczono termin τò κοιμετήριον (wym. gr. koine: to koimeterion, współczesna liturgiczna to kimetirion) w znaczeniu publicznego cmentarza chrześcijańskiego.

Z czasem katakumby rozprzestrzeniły się na kilku poziomach o długości 20 kilometrów. W przybliżeniu jest tam pół miliona grobów, a teren zajmuje 35 hektarów. Wśród nich groby 9 biskupów Rzymu z III wieku, w tym uznanych za świętych i męczenników. Zachowały się płyty nagrobne niektórych z nich. Odkrywca tego miejsca, archeolog Giovanni Battista de Rossi, w 1854 roku nazwał je „małym Watykanem”.

Grobowce papieskie W okresie swojej świetności teren o powierzchni 15 hektarów (37 akrów) mieścił szczątki 16 papieży i 50 męczenników. Dziewięciu z tych papieży zostało pochowanych w samej Krypcie Papieży, do której w IV wieku papież Damazy I zbudował klatkę schodową. Wśród odkrytych inskrypcji w języku greckim znajdują się te związane z papieżami: Poncjanem, Anterosem, Fabianem, Lucjuszem I i Eutychianem. Odkryto także dłuższą inskrypcję ku czci papieża Sykstusa II autorstwa Furiusza Dionizego Filokala.

Poza Kryptą Papieży region Świętych Gajusa i Euzebiusza nosi swoją nazwę od naprzeciwległych grobów papieża Kajusa i papieża Euzebiusza (przeniesionego z Sycylii). W innym regionie znajduje się grób przypisywany papieżowi Korneliuszowi, z inskrypcją „CORNELIVS MARTYR”, również przypisywaną Filokalowi.

Tablica umieszczona przez papieża Sykstusa III (ok. 440 roku) wymienia następujących papieży: Sykstusa II, Dionizego, Korneliusza, Feliksa, Poncjana, Fabiana, Gajusa, Euzebiusza, Melchiadesa, Stefana, Urbana I, Lucjusza i Anterusa — lista ta nie obejmuje żadnych grobów z II wieku. Krypta Papieży szybko zapełniła się w IV wieku, co spowodowało, że kolejnych papieży zaczęto grzebać w sąsiednich katakumbach, takich jak Katakumby Pryscylli, katakumby Balbiny (tylko papież Marek), Katakumby Kalepodiusza (tylko papież Kalikst I i papież Juliusz I), Katakumby Poncjana (tylko papież Anastazy I i papież Innocenty I) oraz katakumby Felicyty (tylko papież Bonifacy I).

Pontyfikat Wizerunek Imię Pochówek sprzed powstania katakumb św. Kaliksta Lokalizacja w katakumbach św. Kaliksta Pochówek po powstaniu katakumb św. Kaliksta Uwagi 155–166 100px Anicetus Wzgórze Watykańskieniektóre źródła sugerują, że został pochowany w Katakumbach św. Kaliksta Nieznany Palazzo Altemps (Piazza Navona) W Palazzo Altemps zachował się sarkofag, w którym mogły znajdować się szczątki ok. 166–174/175 100px Soter Brak Nieznany Kościół św. Sylwestra in CapiteBazylika św. Sykstusa w RzymieToledo, HiszpaniaBazylika św. Sylwestra i św. Marcina w Monti Prawdopodobnie nigdy nie został pochowany w katakumbach św. Kaliksta i pomylono go z męczennikiem pochowanym w 304 roku 199–217 100px Zefiryn Prywatny cmentarz ("in cymiterio suo") Poza kryptą papieży Kościół św. Sylwestra in Capite Pierwszy papież pochowany w katakumbach 222/223–230 100px Urban I Brak Nieznany Nieznany Nie należy mylić go z biskupem Urbanem, który nie był rzymskim biskupem i został pochowany w katakumbach Praetextatusa. Na płycie w Krypcie Papieży widnieją greckie słowa: OYPBANOC E[ΠΙCΚΟΠΟC] („Urban, biskup”), ale identyfikacja nie jest pewna 21 lipca 230 – 28 września 235 100px Poncjan Sardynia Krypta papieży Nieznany Przeniesiony z Sardynii przez papieża Fabiana w 237 roku, pochowane w papieskiej krypcie 12 listopada; dwie zachowane ryciny: ΠONTIANOC EΠI[CΚΟΠΟC] M[ΑΡΤΥ]Ρ („Pontianus Bi[skup] M[ęczennik]”); i ΕΝθΕΟΝ [ΑΓΙΟΝ ΕΠΙΚΟΠΟΝ] ΠΟΝΤΙΑΝΕ ΖΗΧΗΣ („Obyś żył, Poncjanie, w Bogu ze wszystkimi”) 21 listopada 235 – 3 stycznia 236 100px Anteros Brak Krypta papieży Kościół św. Sylwestra in Capite Prawdopodobnie pierwszy papież w Krypcie Papieży; napis brzmi ΑΝΘΕΡΩϹ EΠI[CΚΟΠΟC] („Anteros, biskup”) i jest uszkodzony, co może sugerować, że kiedyś był wspominany jako męczennik 10 stycznia 236 – 20 stycznia 250 100px Fabian Brak Krypta papieży Bazylika św. Sylwestra i św. Marcina w MontiStara Bazylika św. PiotraBazylika św. Sebastiana za Murami Zachował się grecki napis z katakumb Kaliksta; przetłumaczony na San Martino przez Sergiusza II („Liber Pontificalis”) lub połączony z Sykstusem II w Starym San Martino. Sarkofag Piotra (Petrus Mallius) z napisem „Phabianos Bi[skup] M[ęczennik]” w San Sebastiano wypalony na ścianie. 25 czerwca 253 – 5 marca 254 100px Lucjusz I Brak Krypta papieży Bazylika św. Cecylii na ZatybrzuSan Silvestro in CapiteBazylika św. Praksedy Zachowany napis głosi „Lucjusz, biskup” (gr. ΛΟΥΚΙϹ), sarkofag, w którym kiedyś znajdowały się szczątki, zachował się w Bazylice św. Cecylii 30/31 sierpnia 257 – 6 sierpnia 258 100px Sykstus II Brak Krypta papieży Stara Bazylika św. Piotra Przeniesiony z Katakumb św. Kaliksta do Starej Bazyliki św. Piotra przez Paschalisa I;przeniesiony ze Starego Kościoła Świętego Piotra do San Sisto Vecchio przez Leona IV; obszerne epitafium odkryte w Katakumbach św. Kaliksta 22 lipca 259 – 26 grudnia 268 100px Dionizy Brak Krypta papieży Kościół św. Sylwestra in Capite Rzekome relikwie papieży Sylwestra I, Stefana I i Dionizego zostały ekshumowane i złożone pod głównym ołtarzem kościoła San Silvestro in Capite w 1601 r.; w katakumbach Kaliksta nie znaleziono żadnych dowodów archeologicznych 5 stycznia 269 – 30 grudnia 274 100px Feliks I Brak Krypta papieży Nieznany Według legendy pochowany w Katakumbach Dwóch Feliksów, którego nigdy nie odnaleziono 4 stycznia 275 – 7 grudnia 283 100px Eutychian Brak Krypta papieży Konkatedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Sarzanie Ostatni papież pochowany w Krypcie Papieży; napis brzmi: EYTYXIANOC EΠΙC[KOΠOC] ("Eutychian, Biskup") 17 grudnia 283 – 22 kwietnia 296 100px Kajus Brak Krypta św. Euzebiusza Kościół św. Sylwestra in CapiteKościół zbudowany nad jego pierwotnym domemBazylika św. Andrzeja „della Valle” (kaplica Barberini) Inskrypcja: Γ[AIO]Y EΠI[ϹΚΟΠΟΥ] / ΚΑ[TA]Θ[ECIC] / [ΠΡΟ I] ΚΑΛ MAIΩ[N] ("Detronizacja biskupa Caiusa, 22 kwietnia") ok. 309 – ok. 310 100px Euzebiusz Sycylia Krypta św. Euzebiusza Nieznany Zachował się napis i obszerne epitafium 2 lipca 311 – 11 stycznia 314 100px Milcjades Brak Nieznany Kościół św. Sylwestra in Capite Jedyny papież pochowany w Katakumbach Kaliksta w okresie „długiego pokoju”; pochowano go w dużym sarkofagu z pokrywą w kształcie dachu 1 października 366 – 11 grudnia 384 100px Damazy I None Nieznany Stara Bazylika św. PiotraSan Lorenzo in Damaso Pochowany wraz z matką Laurentią i siostrą Ireną; zachował się napis na sarkofagu; głowa rzekomo znajduje się w relikwiarzu podarowanym przez Klemensa VIII kościołowi św. Piotra

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Oficjalna strona

Kategoria:Chrześcijaństwo starożytne Kategoria:Architektura starożytnego Rzymu Kategoria:Stanowiska archeologiczne we Włoszech Kategoria:Starożytne nekropole Kalikst