Osip Mandelsztam

Osip Emiljewicz Mandelsztam (; ur. – min. 3:48- Przewodniczący Towarzystwa Mandelsztama Pawieł Nerler wyjaśnia, że do 2017 roku w źródłach podawano datę urodzenia 3 (15) stycznia, jednak w 2017 roku odkryto archiwalne zapisy, z których wynika, że poeta urodził się o godz. 11:00 2 (14) stycznia. W związku z tym, jak mówi Paweł Nerler, należy we wszystkich encyklopediach i opracowaniach datę zmienić, co niniejszym uczyniono. w Warszawie, zm. 27 grudnia 1938 w łagrze tranzytowym Wtoraja Rieczka pod Władywostokiem, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski poeta i prozaik pochodzenia polsko-żydowskiego. Jeden z głównych przedstawicieli akmeizmu. Ofiara wielkiego terroru w ZSRR.

Życiorys Rodzina Osip Mandelsztam urodził się w Warszawie w zamożnej zasymilowanej rodzinie polsko-żydowskiej. Był synem Emila Beniaminowicza Mandelsztama pochodzącego z Żagor (obecnie znajdujących się na Litwie). Emil Mandelsztam wywodził się z rodziny mówiącej w jidysz; w młodości nauczył się niemieckiego, polskiego i rosyjskiego, choć nie potrafił w nich mówić w stopniu biegłym. Był dobrze prosperującym kupcem handlującym wyrobami skórzanymi. Uzyskał status kupca pierwszej gildii i mógł zamieszkać poza żydowską strefą osiedlania. Dziadkiem Osipa był Beniamin Mandelsztam, brat Lejby Osipowicza Mandelsztama – pierwszego Żyda, który studiował w Moskwie.

Matką Osipa była Flora Wierblowska wywodząca się z rodziny inteligenckiej z Wilna, gdzie ukończyła rosyjskie gimnazjum. Pracowała jako nauczycielka muzyki i była spokrewniona ze Siemionem Wiengierowem. Rodzice Osipa pobrali się w Dyneburgu.

Dzieciństwo i młodość W dzieciństwie pobierał nauki w swym domu, pod kierunkiem guwernantek oraz nauczycieli. W latach 1907–1908 odbył podróż do Paryża (studiował na Sorbonie), później do Niemiec, gdzie w latach 1909–1910 studiował klasyczną literaturę francuską na uniwersytecie w Heidelbergu. Od 1911 do 1917 roku studiował natomiast filozofię na uniwersytecie w Sankt Petersburgu, której jednak nie ukończył.

Twórczość Jako poeta debiutował w 1910 roku, w piśmie „Apollon”. Sławę zyskał trzy lata później zbiorem wierszy Kamień, a wydany w 1922 tom Tristia umocnił jego pozycję w środowisku poetów. Inspiracją wierszy z tego okresu była przede wszystkim kultura antyku oraz mistyczny świat dawnej kultury rosyjskiej. Napisany przez niego w 1913 i wydany w 1919 roku manifest Świt akmeizmu określał ramy tej poezji.

W twórczości Mandelsztama pojawiały się również wątki judaistyczne, choć on sam nie był praktykującym żydem, a niekiedy do religii tej odnosił się nawet z niechęcią. Tom Wiersze (1928) był ostatnim wydanym za życia poety z tego nurtu.

Z początkiem lat 30. Mandelsztam zwrócił się ku prozie. W 1933 ukończył ostatnią książkę Podróż do Armenii, będącą poetyckim opisem autentycznej wyprawy na Kaukaz, jaką Mandelsztam odbył wraz z żoną we wczesnych latach 30. Nie było to krajoznawstwo, lecz podróż – zgodnie z historiozofią poety – do źródeł czasu. Mandelsztam wierzył, że kultury Kaukazu i Czarnomorza są jak księgi, z których uczyli się pierwsi ludzie.

Pisane przez niego później wiersze nie mogły już zostać wydane ze względu na wszechobecny stalinowski terror. Dużą część utworów napisanych pod koniec życia poety przechowała i uchroniła przed zapomnieniem jego żona. Początek światowej sławy Osipa rozpoczął się dopiero w latach 70. XX wieku, za sprawą wdowy, Nadieżdy Mandelsztam, opisującej w swojej książce Nadzieja w beznadziei los swego zmarłego męża. Ocalone wiersze złożyły się na Zeszyty woroneskie.

Współcześnie Osip Mandelsztam uznawany jest za jednego z najwybitniejszych poetów rosyjskich.

Represje W latach 1934–1937 Mandelsztam przebywał na zesłaniu, na osobisty rozkaz Józefa Stalina, początkowo w Czerdyniu, a później w Woroneżu. W maju 1938 roku Mandelsztam został ponownie aresztowany i skazany na pięć lat pobytu w obozie za działalność antyrewolucyjną. Nie było jednak szans, by przeżył wyrok. Był bowiem u skraju fizycznej wytrzymałości i trudność sprawiało mu samo utrzymanie się na nogach.

thumb|Fotografia wykonana przez NKWD po aresztowaniu w 1938 Zmarł w łagrze tranzytowym Wtoraja Rieczka (Вторая Речка) pod Władywostokiem w drodze na Kołymę. Jako oficjalną przyczynę śmierci podano zawał serca. Ciało złożono we wspólnej mogile.

Wybrane utwory Kamień (Камень), 1913 Tristia, 1922 Druga księga (Вторая книга), 1923 Wiersze (Стихотворения), 1928 Nowe wiersze 1930–34 (Новые стихотворения 1930–34) – wydane po śmierci poety w samizdacie Zeszyty woroneskie 1935–37 (Воронежские тетради 1935–37) – wydane po śmierci poety w samizdacie

Polskie tłumaczenia Poezje, PIW, Warszawa 1971, 1997, . Słowo i kultura: szkice literackie, przełożył Ryszard Przybylski, Czytelnik, Warszawa 1972 Późne wiersze, przełożył Stanisław Barańczak, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1977, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1979, Enklawa, Warszawa 1981. Poezje, wybór, redakcja i posłowie Maria Leśniewska, Wydawnictwo Literackie, Kraków – Wrocław 1983, . Czarnym słońcem oślepiony, Wydawnictwo Bohdana Wrocławskiego, Warszawa 1994, . Zgiełk czasu, przełożył Ryszard Przybylski, Czytelnik, Warszawa 1994, . Nikomu ani słowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998, 2003 Podróż do Armenii, przełożył Ryszard Przybylski, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004, . 44 wiersze i kilka fragmentów, przełożył Jarosław Marek Rymkiewicz, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2009, . Nieograbiony i nierozgromiony. Wiersze i szkice, przełożył Adam Pomorski, Wydawnictwo Naukowe i Literackie Open, Warszawa 2011, . Z Mandelsztama. Siedem wierszy, przełożył Jerzy Pomianowski, Dział Wydawnictw Instytutu Książki, Kraków 2013, .

Upamiętnienie 18 maja 2012 imię Osipa Mandelsztama nadano wewnętrznej uliczce na terenie kampusu Uniwersytetu Warszawskiego przy Krakowskim PrzedmieściuGazeta Wyborcza Stołeczna, 19/20 maja 2012.. Rehabilitacja Mandelsztama była natchnieniem dla Jacka Kaczmarskiego do napisania piosenki „Zmartwychwstanie Mandelsztama”Tekst piosenki na .

Przypisy

Bibliografia Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Осип Мандельштам стихи Памятник русскому поэту Осипу Мандельштаму открыт во Владивостоке на месте транзитного лагеря Второе дело Мандельштама: «Как недушевнобольной – вменяем»

Linki zewnętrzne Dzieła Osipa Mandelsztama w bibliotece Polona

Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Radzieccy poeci Kategoria:Radzieccy prozaicy Kategoria:Rosyjscy poeci XX wieku Kategoria:Rosyjscy prozaicy XX wieku Kategoria:Pisarze związani z Petersburgiem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Woroneżem Kategoria:Rosyjskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Ofiary radzieckich łagrów Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1938