Gubernia łomżyńska (ros. Ломжинская губерния) – jednostka administracji Królestwa Kongresowego.
W 1867 roku z obszaru guberni augustowskiej oraz płockiej utworzono nowe gubernie: płocką – mniejszą niż poprzednio, suwalską – głównie z obszarów byłej gub. augustowskiej oraz odnowioną łomżyńską, nawiązującą do departamentu łomżyńskiego Księstwa Warszawskiego.
Podział administracyjny Powiaty powiat kolneński (Кольненский уезд) powiat łomżyński (Ломжинский уезд) powiat makowski (Маковский уезд) powiat mazowiecki (Мазовецкий уезд) powiat ostrołęcki (Остроленский уезд) powiat ostrowski (Островский уезд) powiat pułtuski (Ломжинский уезд) powiat szczuczyński (Щучинский уезд):ru:s:ЕЭБЕ/Ломжинская губерния.
26 grudnia 1893 roku od guberni łomżyńskiej odłączono powiat pułtuski, włączając go do guberni warszawskiejUkaz z dn. 14/26.12.1893 r. / Zbiór Praw, ser.II, t. 19, s. 25..
6 lipca 1912, w związku ze zlikwidowaniem guberni siedleckiej, do guberni łomżyńskiej przyłączono zeń powiat węgrowski (kopia z Internet Archive).. Podczas I wojny światowej okupant niemiecki do terytorium przyłączył miasto Goniądz i gminę Goniądz z obwodu białostockiego.
Gminy wiejskie + Wykaz gmin guberni łomżyńskiej wg stanu z 1867 rokuАлфавитный список сельских гмин Царства Польского: [2-е изд.] / сост. в канцелярии Учредит. Ком. – Варшава: Тип. Варш. жандарм. округа, 1867. – IX, 94 с. Lp. Gmina Liczba wsi Liczba dymów Liczba dusz PowiatNazwa rosyjskaNazwa polska209ГаврихиGawrychy288535907kolneński364ЕдвабноJedwabne426614927kolneński581КубраKubra385604653kolneński659ЛысеŁyse167735990kolneński688Малый-ПлоцкъMały Płock195664974kolneński984РогеницеRogienice385574552kolneński1107СтавискиStawiski374664799kolneński1188ТуросльTurośl247735787kolneński1265ЧервонеCzerwone245644623kolneński68БожеевоBożejewo355284587łomżyński355ДроздовоDrozdowo193754756łomżyński407ЗамбровоZambrów426124730łomżyński544КоссаковоKossaki516094945łomżyński588КупискиKupiski245034954łomżyński673ЛюботыньLubotyń203713237łomżyński756МястковоMiastkowo303754033łomżyński919ПухалыPuchały315934852łomżyński1093СнядовоŚniadowo314233083łomżyński1219ХлебёткиChlebiotki475824498łomżyński1290ШумовоSzumowo164904008łomżyński1296ЩепанковоSzczepankowo354594144łomżyński465КарневоKarniewo354334669makowski865ПержановоPerzanowo354803678makowski881ПлонявыPłoniawy345144221makowski1041Сельцъ (I)Sielc I465814376makowski1042Сельцъ (II)Sielc II335134187makowski1043СелюньSieluń415012989makowski1091СмроцкъSmrock324113984makowski1153СыпневоSypniewo468295455makowski319ДзѣнцельDzięciel335354533mazowiecki492КлюковоKlukowo476965614mazowiecki497КовалевщизнаKowalewszczyzna225263867mazowiecki877ПищатыPiszczaty436684484mazowiecki904ПосвѣнтнеPoświętne497955491mazowiecki932ПѣкутыPiekuty457765253mazowiecki1122СтельмаховоStelmachowo273994126mazowiecki1181ТрусколясыTruskolasy506724378mazowiecki1230ХояныChojane406374770mazowiecki1279ШепетовоSzepietowo371564646mazowiecki126ВахъWach147515963ostrołęcki234ГоваровоGoworowo193363799ostrołęcki363ДылевюDylewo225874790ostrołęcki751МышинецъMyszyniec197135807ostrołęcki762НаклыNakły223152047ostrołęcki769НасядкиNasiadki225664698ostrołęcki876ПискиPiski303402542ostrołęcki979РжекуиьRzekuń303662911ostrołęcki1180ТрошинъTroszyn344994172ostrołęcki1264ЧервинъCzerwin365624729ostrołęcki1293ЩавинъSzczawin233793388ostrołęcki83БраныцикъBrańszczyk15063678ostrowski124ВархолыWarchoły293022434ostrowski179ВонсевоWąsewo233163079ostrowski322ДлугосѣдлоDługosiodło457956139ostrowski326Дмохи-ГлинкиDmochy-Glinki705564460ostrowski413Зарембы-КостедьныеZaręby Kościelne405304446ostrowski459Каменьчикъ-ВелькійKamieńczyk Wielki666094895ostrowski522КоморовоKomorowo233273166ostrowski824ОрлоOrło365143903ostrowski852Папроць-ДужаPaproć Duża103462854ostrowski901ПорембаPoręba225994921ostrowski1288Шульбоже-КотыSzulborze-Koty473663465ostrowski1324ЯсеницаJasienica113452862ostrowski154ВинницаWinnica403843604pułtuski224ГзовоGzowo445544677pułtuski238ГолембеGołębie554804789pułtuski415ЗаторыZatory233653617pułtuski424ЗегржеZegrze374054422pułtuski482КлешевоKleszewo253913577pułtuski509КозловоKozłowo414183651pułtuski629ЛещидолъLeszczydół124243536pułtuski666ЛюбельLubiel284253266pułtuski766НасельскъNasielsk344063706pułtuski796ОбриттеObryte233493149pułtuski1104СомянкаSomianka375235154pułtuski1261ЧайкиCzajki232632748pułtuski62БогушеBogusze433522525szczuczyński114БялашевоBiałaszewo244453505szczuczyński270ГрабовоGrabowo334273298szczuczyński682ЛяховоLachowo273252703szczuczyński748МсцихиMścichy264093783szczuczyński916ПрускаPruska323233270szczuczyński926ПшестжелеPrzestrzele433583745szczuczyński997РудаRuda193323437szczuczyński1301ЩучинъSzczuczyn393203410szczuczyński
Wzmianka z 1883 roku
thumb|upright=1.5|Gubernia Łomżyńska w 1914 roku
GubernatorzyGubernia Łomżyńska i jej gubernatorzy 1867-1915. – 1867-1880 – 1880-1883 Reinhold (Roman) Nikołajewicz von Essen – 1883–17.04.1896 – 1897 – 1897 – 02.05.1897–1906 – 1909–1915
Gospodarka Gubernia miała wybitnie rolniczy charakter. Według spisu z 1897 roku, z przemysłu, rzemiosła i górnictwa utrzymywało się 10% ludności. Dla porównania, przeciętna dla Królestwa Polskiego to 15% (w najsilniej uprzemysłowionej guberni piotrkowskiej 30%), natomiast średnia dla zaboru pruskiego to 21% (w roku 1895), natomiast dla Galicji 8,0% (w roku 1900)A. Jezierski (red.), Historia Polski w liczbach, t. 1, Państwo. Społeczeństwo, 2003, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, s. 196–197..
Strukturę przemysłu guberni determinowały zakłady przetwarzające płody rolne i leśne, „fabryki nierolnicze” występowały bardzo rzadko. W guberni łomżyńskiej w 1907 roku, przy produkcji wynoszącej 5,3 mln rb. i zatrudnieniu 4,7 tys. robotników, aż 3,6 mln rb. przypadało na przemysł „obróbki produktów roślinnych” (2,4 tys. robotników), na drugim miejscu było przetwórstwo produktów zwierzęcych – 0,7 mln rb. (0,7 tys. robotników), następnie cegielnie, wyrób narzędzi, sprzętów itp.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Łomżyńska Kategoria:Historia Łomży