mały|260px|Mapa guberni podolskiej 1820 mały|250px|Mapa etnograficzna guberni podolskiej według spisu 1897 Gubernia podolska () – gubernia Imperium Rosyjskiego w latach 1793–1917 i jednostka terytorialna Ukraińskiej Republiki Ludowej 1918–1920 i USRR 1920–1923. Przed 1793 rokiem ziemie te należały do Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako województwa: podolskie i bracławskie.

Położona na południowo-zachodnim krańcu imperium, graniczącym z Galicją i Bukowiną i miała obszar ok. 42 000 km². Centrum administracyjnym był Kamieniec Podolski, w USRR w latach 1921–1923 – Winnica. W latach 1819–1830 gubernia podolska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia KonstantegoWacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56.. Od 1832 weszła w skład Kraju Południowo-Zachodniego (generał-gubernatorstwo kijowskie).

Nadużycia ziemiaństwa w sprawie serwitutów spowodowały, że podolscy chłopi odpowiedzieli masowym niszczeniem łąk i zasiewów oraz podpaleniami w majątkach będących własnością tegoż ziemiaństwa. Aby zakończyć chłopski proceder władze państwowe 10 maja 1896 wprowadziły stan wyjątkowy w guberni podolskiej. Sytuacja nie została jednak opanowana, albowiem w latach 1900-1904 doszło do ponad 1000 buntów chłopskich przeciw nadużyciom jakich dopuszczało się ziemiaństwo w oparciu o wspomniane serwituty.

W latach 1918–1920 jednostka administracyjna Ukraińskiej Republiki Ludowej (przejściowo pod Zarządem Cywilnym Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego), w latach 1921–1923 USRR. W 1923 z guberni podolskiej utworzono 6 okręgów USRR: hajsyński, kamieniecki, mohylowski, płoskirowski, tulczyński i winnicki.

Podział administracyjny W roku 1882 dzieliła się na następujące powiaty: bałcki, bracławski, hajsyński, jampolski, kamieniecki, latyczowski, lityński, mohylowski, olhopolski, płoskirowski, uszycki lub nowouszycki, winnicki

Demografia Według pierwszego spisu ludności Imperium Rosyjskiego z 1897 roku gubernię zamieszkiwało 3 018 299 osób. Respondenci zadeklarowali jako język ojczystyDemoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference Pierwszy spis powszechny Imperium Rosyjskiego 1897 – gubernia podolska- ludność według deklarowanego języka ojczystego.:

ukraiński – 2 442 819 (80,93%)Spis z roku 1897 język ukraiński wraz z białoruskim i rosyjskim traktował jako jeden język rosyjski z podziałem na dialekty. jidysz – 369 306 (12,24%) rosyjski – 98 984 (3,28%) polski – 69 156 (2,29%) mołdawski – 26 764 (0,89%) niemiecki – 4 069 (0,13%) tatarski – 2296 (0,08%)

Według tegoż samego spisu podział wyznaniowy przedstawiał się następująco: prawosławni – 2 358 497 (78,14%) żydzi (wyznawcy judaizmu) – 370 612 (12,28%) katolicy – 262 738 (8,7%)Kwestią dyskusyjną pozostaje jakie narodowości w guberni podolskiej podczas spisu 1897, oprócz Polaków były wyznania katolickiego. Można przypuszczać, że prawdziwy obraz narodowościowy tejże guberni należy odtwarzać nie na podstawie deklarowanego języka tylko wyznania. Podstawową masą wyznawców Kościoła katolickiego w guberni podolskiej byli Polacy, stąd można wnioskować, że spis zaniżył liczbę Polaków o ok. 200 tys. ludzi. starowiercy – 18 849 (0,62%) protestanci – 3 876 (0,13%) muzułmanie – 3 460 (0,11%) inni – 2 283 (0,02%)

Ludność w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1897 Powiat Ukraińcy Żydzi Rosjanie Polacy Mołdawianiei Rumuni Gubernia ogółem 80,9% 12,2% 3,3% 2,3% 0,9% Bałcki 76,9% 13,6% 3,9% 0,9% 4,5% Bracławski 82,6% 11,6% 3,3% 2,0% 0,1% Winnicki 74,4% 12,4% 7,1% 5,1% … Hajsyński 86,3% 10,4% 1,9% 1,2% … Kamieniecki 78,9% 13,9% 4,1% 2,7% … Latyczowski 80,8% 13,2% 3,7% 1,7% … Lityński 83,1% 11,4% 3,0% 2,1% 0,1% Mohylowski 80,5% 14,5% 2,8% 1,9% … Olhopolski 81,6% 11,5% 2,2% 1,5% 2,9% Płoskirowski 78,1% 12,1% 2,9% 6,4% … Uszycki 84,6% 11,4% 2,3% 1,2% … Jampolski 85,7% 10,4% 1,9% 1,8% …

Miasta mały|Kamieniec Podolski, ok. 1906 Największe miasta guberni w 1897 roku na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego oraz porównanie przynależności administracyjnej przed rozbiorami Polski oraz przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie: miastopopulacjawojewództwo(1771)19302016 1. Kamieniec Podolski 35 93420px podolskie 2. Winnica 30 56320px bracławskie 3. Bałta 23 36320px bracławskie 4. Płoskirów 22 85520px podolskie 5. Mohylów Podolski 22 31520px podolskie 6. Chmielnik 11 65720px podolskie 7. Bar 9 98220px podolskie 8. Lityn 9 42020px bracławskie 9. Hajsyn 9 37420px bracławskie 10. Olhopol 8 13420px bracławskie

Zobacz też Podole

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Подольская губерния Энциклопедия Брокгауза Ф.А. и Ефрона И.А.