Dziewięćsił popłocholistny (Carlina acanthifolia subsp. utzka (Hacq.) Meusel & Kästner) – takson rośliny z rodziny astrowatych. W monografii rodzaju dziewięćsił takson określony został jako podgatunek dziewięćsiła akantolistnego (Carlina acanthifolia subsp. utzkaMeusel, H. and A. Kästner. 1994. Lebensgeschichte der Gold- und Silberdisteln. Monographie der Mediterran–Mitteleuropaischen Compositen-Gattung Carlina Band II. Artenvielfalt und Stammesgeschichte der Gattung. Denkschr. Öesterr. Akad. Wiss., Math.-Naturwiss. Kl. 128: 1–657 i taką pozycję systematyczną ma też w bazach danych taksonomicznych. W polskojęzycznej literaturze botanicznej takson opisywany jest w randze gatunku. Pierwsza ważna diagnoza taksonu w tej randze ukazała się w pracy Rośliny polskie Władysława Szafera, Stanisława Kulczyńskiego, Bogumiła Pawłowskiego z 1924.
Zasięg geograficzny Endemit pasa Wyżyn Polskich i Ukraińskich. W Polsce znane są cztery naturalne stanowiska: dwa w Niecce Nidziańskiej – zachodnia krawędź Garbu Pińczowskiego od Pińczowa do Skowronna, rez. „Wały” koło Racławic oraz na Polesiu Zachodnim – rez. „Stawska Góra” koło Chełma i Wyżynie Lubelskiej – Rogów koło Zamościa. Introdukowany został na stanowiskach zastępczych na Wyżynie Miechowskiej: rez. Dąbie i wzgórze w sąsiedztwie Racławic. Rozszerzono także sztucznie obszar występowania w okolicy Pińczowa. Notowano także introdukcję w sąsiedztwie rez. "Żmudź" pod ChełmemCieślak E., Cieślak J., Paul W. 2009. Nowe stanowisko Carlina onopordifolia (Asteraceae) na Wyżynie Lubelskiej. Fragm. Flor. Geobot. Polonica 16(2): 433-438.. Na Ukrainie szerzej rozprzestrzeniony był na Wyżynie Wołyńskiej, ale gwałtownie zanikaRomanovič J., Šeljag-Sosonko J. R. 1996. Červona knyga Ukraïny : roslinnij svit. Vid. Ukraïns'ka Enciklopedija Im. M.P. Bažana, Kiïv..
Gatunek znany wyłącznie z południowo-wschodniej Polski i zachodniej Ukrainy, gdzie występuje na pojedynczych stanowiskach rozsianych na Wyżynach Małopolskiej, Lubelsko-Lwowskiej i Wołyńskiej. W Polsce istnieją cztery naturalne populacje oraz trzy introdukowane. Na Ukrainie na wielu stanowiskach wyginął.
Morfologia Korzeń Gruby, palowy. Łodyga Roślina prawie bezłodygowa. Liście Do 50 cm długości, skupione w rozetę wokół koszyczka, pierzasto klapowane. Kwiaty Zebrane w jeden koszyczek o średnicy 15–20 cm. Plewinki ostre. Promienie okrywy blado-orzechowo-żółteW. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.. Owoc Niełupka o długości 5-6 mm z puchem kielichowym o długości ponad 20 mm.
Biologia i ekologia Bylina. Rośnie w murawach kserotermicznych. Wybitnie heliofilny i kserotermofilny hemikryptofit, rośnie zwykle na płytkich rędzinach wytworzonych na stokach wzgórz węglanowych wieku kredowego o południowo-zachodniej ekspozycji oraz plejstoceńskich płatach lessów, które je miejscowo przykrywają. Kwitnie w lipcu. Gatunek charakterystyczny zespołu Inuletum ensifoliae.
Zagrożenia i ochrona Roślina objęta w Polsce ochroną ścisłą.
Wobec małej zdolności zasiedlania nowych obszarów największym zagrożeniem jest nietrwałość siedlisk. Zasiedlone stoki ulegają zarastaniu w procesie naturalnej sukcesji, przyspieszonej działaniami antropogenicznymi – nasadzenia, zwłaszcza sosnowe, użyźnianie – nielegalne wysypiska śmieci, zaśmiecanie. Bezpośrednie niszczenie przez ludzi – wydeptywanie, zrywanie, wypalanie. Spośród naturalnych wrogów znaczenie może mieć ślimak przydrożny Helicella obvia, który osiągając znaczne koncentracje wywiera na gatunek silną presję zjadając liścienie siewek. W 1984 roku opracowany został projekt utworzenia rezerwatu przyrody obejmującego stanowisko między Pińczowem a SkowronnemGłazek T. 1984. rezerwat stepowy Góry Pińczowskie w województwie kieleckim. Chro. Przyr. Ojcz. 40 (5-6): 5-13., który nie doczekał się realizacji.
Kategorie zagrożenia gatunku: Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006): V (narażony na wyginięcie); 2016: VU (narażony) Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: VU (vulnerable, narażony)
Przypisy
Kategoria:Carduoideae Kategoria:Rośliny chronione