Rusycyzmy (rzadko: rusyzm) – zapożyczenia rosyjskie, wyrazy, ich znaczenia i formy, związki wyrazowe i konstrukcje językowe przejęte z języka rosyjskiego lub wzorowane na jego modelach, które nie są zgodne z normami języka polskiego.
Przykłady rusycyzmów w języku polskim słowne zapożyczenia bezpośrednie
zapożyczenia zniekształcone Utrwalone w polszczyźnie w zmienionym sensie: bałagan (ros. szopa, buda jarmarczna lub widowiskowa i występ jarmarczny; dziś śmieszność, wygłupW XVIII – pocz. XX w. prowizoryczna szopa jarmarczna (dla handlu, magazynowania), a także szopa (bądź występ) jarmarcznego teatru lub cyrku; aktualnie coś szczególnie niepoważnego, śmiesznego, wygłup (Słownik wyjaśniający języka rosyjskiego).) – jako rozgardiasz, nieład, nieporządek chałtura (ros. niedbała, uboczna praca zarobkowa, także jej produkt: tandeta, partanina, lichotaSłownik wyjaśniający języka rosyjskiego.) – jako uboczna, niedbała praca przygodnie wykonywana wyłącznie dla zarobku fufajka (ros. ciepła koszula lub bezrękawnik, sweter; waciakSłownik wyjaśniający języka rosyjskiego.) – jako waciak hadziaj lub haziaj ( – gospodarz) – przybysz z ludności napływowej na Śląsk z dawnych Kresów po 1945 r. kazionny (ros. – państwowy, urzędowy, formalny) – jako wspólny, powszechnie dostępny, masowy no (ros. – dobrze) – jako tak pacan (ros. mały chłopiec, osoba niskiego wzrostu) – jako głupek, niepojętny raspiska (ros. pokwitowanie) – jako spis czegoś, rozkład, harmonogram żesty (ros. – blacha) – jako wszelkie wyroby blaszane (wiadra, miski) żul / żulik (ros. – złodziejaszek) – jako łobuz, chuligan; w nowszym znaczeniu również jako pijak
kalki leksykalne automat (ros. ) zamiast pistolet maszynowy, peem czajka (ros. ) zamiast mewa (ros. czajka – ) i tak (ros. ) zamiast więc, zatem jak raz (ros. ) zamiast właśnie, akurat koniec końców (ros. ) zamiast wreszcie, ostatecznie kulomiot (ros. ) zamiast karabin maszynowy, kaem kuter torpedowy (ros. ) zamiast ścigacz torpedowy na obrót (ros. ) zamiast odwrotnie obuczać (ros. ) zamiast nauczać, zaznajamiać odstawać od (ros. ) zamiast opóźniać się, pozostawać za podpadać pod (ros. ) zamiast należeć do, zaliczać się do pod rząd (ros. ) zamiast po kolei, kolejno, z rzędu pogranicznik (ros. ) w znaczeniu żołnierz straży granicznej póki co (ros. ) zamiast na razie, tymczasem przygodzić się (ros. ) zamiast przydać/nadać się przykaraulić (ros. ) zamiast aresztować, zatrzymać przykładowo (ros. ) zamiast na przykład taszczyć/taskać (ros. ) zamiast ciągnąć/ciągać rozkułaczyć (ros. ) zamiast rozparcelować rozpracować (ros. ) zamiast opracować, obrobić rozwarstwienie (ros. ) zamiast podział, rozdzielenie klas/warstw uczony (ros. ) zamiast naukowiec wiodący (ros. ) zamiast przodujący, czołowy, przewodni wypiska (ros. ) zamiast wypis, wyciąg
kalki frazeologiczne doścignąć celu zamiast osiągnąć cel na dzień dzisiejszy zamiast dziś/dzisiaj na marszu zamiast w marszu, podczas marszu na siłę zamiast przemocą, siłą nie mieć ceny zamiast być bezcennym, mieć wielką wartość odstawać od reszty zamiast pozostawać w tyle okazać pomoc zamiast udzielić pomocy po czemu zamiast za ile po mojemu zamiast według mnie podpaść (komuś) zamiast narazić się podpadać pod zamiast zaliczać się do, (przy)należeć do pójść w odstawkę zamiast otrzymać dymisję pójść w sołdaty zamiast pójść/iść do wojska rozumieć pod pojęciem zamiast rozumieć przez pojęcie przedstawiać sobą zamiast reprezentować statek wojenno-morski zamiast okręt (ros. / wojenno-morskoje sudno) tym niemniej zamiast mimo to, jednak(że) walić durnia zamiast udawać głupka wlec się w ogonie zamiast pozostawać na końcu wstawać ze wschodem zamiast wstawać o wschodzie (słońca) w trymiga zamiast raz-dwa w tym dzieło zamiast o to chodzi wziąć się za coś zamiast zabrać się do czegoś zadziałać zamiast wykonać, zrobić zdjąć ze stanowiska zamiast usunąć, odwołać ze stanowiska z wielkiej litery zamiast wielką literą, od wielkiej litery
rusycyzmy składniowe prace na budynku, mieć na magazynie, robić na hali; także cena na coś zamiast cena czegoś, poza tym na przedpokoju, na warsztatach, na zakładzie/fabryce, i wszystkie połączenia z „na”, które w polskim mogą mieć inne znaczenie niż w zamyśle – np. polskie wyrażenie prace na budynku pierwotnie oznaczało wyłącznie prace na dachu budynku, a nie prowadzone w środku dodawanie określnika (określenia miejsca) przy geograficznych nazwach własnych: np. wyspa Cypr, rzeka Wisła, miasto Łódź w deklinacji rzeczowników rodzaju męskiego (głównie męskoosobowych i męskozwierzęcych) stosowanie w celowniku końcówki -u (temu Jasiu, misiu, dyrektoru, smartfonu) nieodmienianie nazwisk męskich zakończonych na -o, np. dla Orzeszko, bez Ziobro, o Niezełło.
Zobacz też
zapożyczenia językowe rusyfikacja rutenizm
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Język rosyjski Kategoria:Zapożyczenia z języków indoeuropejskich