Sejny () – miasto w Polsce, w województwie podlaskim, siedziba powiatu sejneńskiego i gminy wiejskiej Sejny. Położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, nad Marychą (lewy dopływ Czarnej Hańczy).
Według danych GUS z 30 czerwca 2025 r. Sejny liczyły 4771 mieszkańców. Są najmniejszym miastem powiatowym w Polsce.
Sejny leżą na historycznej Suwalszczyźnie, na obszarze dawnej Jaćwieży. Prywatne miasto duchowne położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim w województwie trockimВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87..
Położenie Sejny zajmują obszar 4,49 km² (2002), w tym: użytki rolne: 65% użytki leśne: 2%
Miasto zajmuje obszar 4,49 km² (1 stycznia 2011), stanowiąc 0,52% powierzchni powiatu.
Niedaleko Sejn znajduje się przejście graniczne z Litwą.
W latach 1975–1998 w województwie suwalskim.
Pochodzenie nazwy Jerzy Grodziński, który w latach 1593–1602 założył nad rzeką Sejną miasteczko, nazwał je od swojego imienia Juriewo. Ta nazwa jednak się nie przyjęła – miasteczko nazwano Sejny od przepływającej przez nie rzeki (dziś Marycha). Słowo seina w języku jaćwieskim oznacza trawy porastające w tamtym czasie bujnie brzegi i zakola rzeki. Z języka jaćwieskiego wywodzi się więcej nazw (jezior, miejscowości itd.) w okolicach miasta.
Warunki naturalne Klimat umiarkowany ciepły, przechodzący w kontynentalny.
Historia thumb|Defilada polskiej kawalerii w Sejnach (1920 r.) thumb|Dom Litewski i Konsulat Republiki Litewskiej w Sejnach alt=|mały|Synagoga w Sejnach thumb|Dawny urząd pocztowy, wcześniej gimnazjum hebrajskie thumb|Rondo w Sejnach w 1422 roku Suwalszczyzna weszła w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego 22 grudnia 1522 roku ziemię nad Sejną otrzymał od króla Zygmunta I jego dworzanin, kniaź Iwan Wiśniowiecki, hetman wojsk królewskich, który wzniósł w nim dwór, odziedziczony przez kolejno jego syna Dymitra, drugiego syna Andrzeja, a potem jego córkę Annę z mężem Mikołajem Sapiehą 1593 rok Jerzy Grodziński, leśniczy przełomski i starosta przeroski, kupił dwór od Sapiehów i w latach 1593–1602 założył przy nim miasteczko, które w późniejszym czasie nazwano Sejny 1602 rok Sejny jako miasto prywatne Grodziński zapisuje sprowadzonym z Wilna dominikanom z Sejnami jako starosta związany był Jan KostkaJan Obłąk, Jan Karol Konopacki, biskup nominat warmiński, Nasza Przeszłość. Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, Kraków 1958, tom 8 s. 161.Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 82. ., herbu Dąbrowa, zm. w 1623 r, syn Krzysztofa i Anny Pileckiej, 1639 – nadanie pierwotnego herbu miasteczku Sejny przez dominikanów. Przedstawiał on pieska z pochodnią i trzema gwiazdkami nad głową. 1655–1660 Sejny spalone i zniszczone przez Szwedów podczas najazdu na Rzeczpospolitą ponowny rozwój w 2. poł. XVIII w., kiedy zbudowano murowany ratusz i drewniane hale targowe na 21 kramów. Dominikanie organizowali wówczas słynne odpusty, na które przybywało ok. 20 tysięcy wiernych. najnowsze badania dra T. Naruszewicza wskazują, że w końcu XVIII wieku (1788) urzędował w miasteczku Sejny prezydent Ignacy Laudański. Sejny otrzymały też 40-punktowy przywilej, określający sposób ich funkcjonowania. 1795 przejściowo w zaborze pruskim po III rozbiorze Polski, rok później, gdy władze pruskie skonfiskowały dobra zakonne, Sejny stały się miastem królewskim 1804 – kasacja klasztoru, władze pruskie przenoszą zakonników do Różanegostoku od 1807 w Księstwie Warszawskim od 1807 do 1925 Sejny są siedzibą powiatu wigierskiegoPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 , s. 398. od 1815 w Królestwie Polskim zaboru rosyjskiego w latach 1818–1925 siedziba biskupstwa augustowskiego (wigierskiego) 1818 r. – wielki pożar miasta i w latach następnych przebudowa, która ukształtowała jego dzisiejszy wygląd 1914–1918 – wycofanie się wojsk rosyjskich i okupacja niemiecka Sejn 23–28 sierpnia 1919 r. – powstanie sejneńskie 19 lipca 1920 r. – zajęcie Sejn przez wojska litewskie przy współdziałaniu z bolszewikami
wrzesień 1920 r. – odbicie i odzyskanie Sejn przez wojska polskie do września 1939 r. na obszarze powiatu suwalskiego (do 1925 powiatu sejneńskiego) województwa białostockiego w II RP do września 1939 r. garnizon macierzysty Batalionu KOP „Sejny” wrzesień 1939 r./październik 1939 r. – okupacja radziecka Sejn październik 1939 – lipiec 1944 – okupacja niemiecka Sejn w latach 1941-1943 stacjonowały w mieście (podobnie jak na obszarze Suwalszczyzny, Grodzieńszczyzny i Wileńszczyzny) oddziały hiszpańskiej Błękitnej Dywizji w związku z wyprawą wojsk na front wschodni. Żołnierze hiszpańscy odznaczali się łagodną postawą wobec mieszkańców okupowanego miasta (m.in. uczestniczyli we mszach świętych z polskimi katolikami), zyskując przychylność i sympatię mieszkańców oraz zapisując się w pamięci najstarszych SejnianAndrzej Solak, Błękitna Dywizja w ujęciu Xaviera Moreno Juliá, Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 36, nr 1. Wrocław, 2014. 1944 r. – zdobycie Sejn przez Armię Czerwoną i powrót miasta w granice Polski. Miasto było zdobywane przez żołnierzy 31 Armii z 3 Frontu Białoruskiego dwukrotnie, pierwszy raz 31 lipca, a drugi 18 sierpnia 1944 r. w latach 1807–1925, 1956–1975 i od roku 1999 miasto powiatowe w okresie PRL-u (lata 1945–1989) miasto nie zanotowało większego rozwoju. Powstały tylko dwa liczące się zakłady przemysłowe: Zakład Mleczarski i Państwowy Ośrodek Maszynowy 1969 – odsłonięcie Pomnika Braterstwa Broni na Placu CentralnymRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka, 1988, , s. 696..
Demografia 30 czerwca 2025 roku miasto liczyło 4771 mieszkańców.
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 4771 100 2512 52,65 2259 47,35powierzchnia 4,49 km²gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 1062,58 559,47 503,12
Około 8% populacji stanowią Litwinihttp://web.archive.org/web/20140701232900/http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultstronaopisowa/5743/1/1/nsp2002_tabl4.xls..
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Sejn w 2014 roku
Wielonarodowość i wielokulturowość Sejny od wieków zamieszkują nie tylko Polacy. Gdy zostało założone, dla rozpowszechnienia handlu i przemysłu, sprowadzono Żydów, którzy zasiedlali je do II wojny światowej (w 1897 roku stanowili 50% mieszkańców, a w 1931 24%Demografia – Sejny.). Mieszkali i nadal mieszkają w Sejnach także Litwini (7,9%). Miasto zamieszkiwali również Rosjanie, Niemcy, Białorusini oraz wiele innych. Każda z tych narodowości wniosła do życia miasta własną kulturę i tradycję.
Litwini W Sejnach znajduje się konsulat Republiki Litewskiej, działa szkoła podstawowa z litewskim językiem nauczania Žiburys („Światełko”), która prowadzi także przedszkole.
Historyczna i współczesna struktura ludności Według spisu rosyjskiego z 1897 r. struktura ludności była następująca:
Żydzi – 50,8% (1918); Polacy – 40,4% (1528); Litwini – 4,2% (160); Rosjanie – 2,5% (95); Niemcy – 2,0% (75); 1 Białorusin i 1 Tatar
Według spisu polskiego z 1921 r.:
Polacy – 76,0% (1714); Żydzi – 17,7% (399); Litwini – 5,0% (112); Rosjanie – 0,7% (15); Niemcy – 0,5% (12); Białorusini – 0,1% (2)
Według spisu polskiego z 2002 r.:
Polacy – 90,9% (5466); Litwini – 7,9% (474); Rosjanie – 0,2% (12); Inni – 1,0% (58).
Gospodarka W Sejnach rozwija się przemysł spożywczy. Największym zakładem tej branży jest mleczarnia Sejnmlek z zakładem serowarskim i proszkownią, która stanowi część Spółdzielni Mleczarskiej Mlekpol. Ponadto mieści się tu gorzelnia i zakłady drzewne. Tradycje spółdzielczości kontynuuje Bank Spółdzielczy. Oprócz niego w mieście działa oddział PKO BP.
Transport Miasto położone jest przy drodze krajowej nr 16 prowadzącej do granicy z Litwą (w Ogrodnikach). Ma dobre połączenie drogowe z Augustowem i Suwałkami. Przewozy autobusowe zapewnia przedsiębiorstwo PKS Suwałki.
Zabytki thumb|Bazylika Nawiedzenia NMP i klasztor dominikański. W głębi kościół Matki Boskiej Częstochowskiej – dawny zbór ewangelicki thumb|Biała synagoga
Rejestr zabytków
Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty:
część miasta, XVI/XVII, XIX w. (nr rej.: 74 z 24.11.1956 oraz 19 z 23.02.1979) zespół klasztorny dominikanów (nr rej.: 1 z 9.02.1979): Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, 1610–19, 1760 (nr rej.: 40 z 19.03.1956) klasztor, 1619–1706, pocz. XIX, XX w. (nr rej.: 41 z 19.03.1956) ogrodzenie z bramami, XVII w. kościół poewangelicki, obecnie kościół Matki Boskiej Częstochowskiej, poł. XIX w. (nr rej.: 658 z 10.03.1989) Kaplica św. Agaty (nr rej.: 379 z 17.05.1983) – kaplica postawiona na placu św. Agaty przed bazyliką, zbudowana około 1789 r. z fundacji parafian. Na jej postawienie wpływ miały liczne pożary nawiedzające miasto. W kaplicy znajduje się obraz św. Agaty z połowy XVIII w. Fresk na sklepieniu wyobrażający „Kuszenie Chrystusa” namalował w latach 50. XX wieku Stanisław Kaźmierczyk. Na dachu stoi figura św. Agaty wykonana w drewnie lipowym w 1828. Kute ogrodzenie budowli w 1904 jest dziełem miejscowych rzemieślników. Synagoga zbudowana na miejscu Starej Synagogi (nr rej.: 171 z 20.04.1960 oraz 37 z 23.05.1979) Biała Synagoga z lat 1860–1870 (nr rej.: 170 z 20.04.1960 oraz 15 z 19.02.1979) cmentarz rzymskokatolicki „stary”, 1. połowa XIX w., ul. Głowackiego (nr rej.: 519 z 23.07.1986) kaplica rodziny Wolmerów, 1830 (nr rej.: 378 z 17.03.1983) ogrodzenie z bramami, XIX w. ratusz miejski z 1846 (nr rej.: 177 z 15.02.1962 oraz 14 z 17.02.1979) poczta, ul. Piłsudskiego 35, koniec XIX w. (nr rej.: 1011 z 14.10.1994) dawny pałac biskupi, obecnie dom mieszkalny, ul. Piłsudskiego 28, 1841 (nr rej.: 377 z 17.03.1983)
Inne obiekty
figura Matki Bożej Sejneńskiej słynąca wieloma cudami i łaskami. Sprowadzona do Sejn w 1602, jej koronacja odbyła się 7 września 1975 pomnik powstania sejneńskiego pomnik Antanasa Baranauskasa pomnik wdzięczności poległym w walce kamienice w centrum thumb|Muzeum Ziemi Sejneńskiej Poza tym w Sejnach znajduje się Muzeum Ziemi Sejneńskiej w którym eksponowane są zbiory archeologiczne, numizmatyczne, dominikanów i biskupów w Sejnach.
Kultura W Sejnach odbywa się m.in. Międzynarodowy Koncert Organowy Młodych i Baltic-Satelid. Ponadto działa ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”, który przekazuje historię, kulturę, tradycje i wielonarodowość Sejn. W 2023 otwarto w mieście Muzeum Kresów Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
W 2006 roku powstała orkiestra dęta przy OSP Sejny.
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kaplica św. Agaty
Kościół rzymskokatolicki Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach Wschodni Kościół Staroobrzędowy – Diaspora
Sport W mieście działa piłkarski klub sportowy Sejneński Klub Sportowy Pomorzanka, założony 1 września 1957 roku i używający barw czerwono-czarnych. Drużyna mecze rozgrywa na stadionie miejskim przy ul. Konarskiego 23A, mieszczącym 1000 widzów. Trenerem jest Karol Piaścik. Obecnie Pomorzanka Sejny występuje w klasie okręgowej w grupie podlaskiej. Posiada drużyny młodzieżowe: juniorów młodszych, żaków i orlików. W swojej historii klub używał nazw: 1955–1957 – Pogoń Sejny IV 1958 – VI 1959 – Iskra Sejny (w prasie jako Pogoń) VII 1959–1966 – LZS Sejny (Ludowy Zespół Sportowy) 1966/1967 – LKS Sejny (Ludowy Klub Sportowy) 1967/1968 – MLKS Pomorzanka Sejny (Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy) 2004 – SKS Pomorzanka Sejny (Sejneński Klub Sportowy)
Sejny w mediach i utworach thumb|Ratusz miejski w Sejnach Do Sejn – utwór Lonstara z płyty Co to jest to country.
Ludzie związani z Sejnami
Zobacz też Stary cmentarz żydowski w Sejnach Nowy cmentarz żydowski w Sejnach Diecezja sejneńska Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne