Domaniów () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów. Miejscowość jest siedzibą gminy Domaniów.

Informacje ogólne Miejscowość jest położona 15 kilometrów od Oławy, a także 25 kilometrów od Wrocławia. Miejscowość położona jest na Równinie Wrocławskiej w południowej części Niziny Śląskiej w obszarach charakteryzujących się obecnością czarnoziemów w glebie.

We wsi znajduje się bank będący oddziałem Banku Spółdzielczego w Oławie działającego w ramach Spółdzielczej Grupy BankowejOddział w Domaniowie, Bank Spółdzielczy w Oławie, SGB (dostęp 2026-07-22), market sieci „Dino”, sklep spożywczo-przemysłowy „ABC”, a także placówka Poczty Polskiej.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Kończycach (Kontschwitz, później Hohenlinde). Wieś posiadała własny urząd stanu cywilnego (choć w latach 1885, 1905 i 1912 podlegała urzędowi stanu cywilnego w Kończycach). Wieś od 1816 r. znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodziła w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 wieś należała i była siedzibą władz gminy DomaniówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa, która obejmowała swoim zasięgiem oprócz Domaniowa także wsie (będące jednocześnie gromadami) Kończyce, Kuchary, Danielowice, Gostkowice, Radłowice, Radoszkowice, Piskorzówek i PiskorzówUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a także NowojowiceUchwała Nr 32/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu wrocławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady DomaniówWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. Od 1973 r. wieś należy i jest siedzibą władz gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do czasu reformy administracyjnej w 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Do 2025 r. częścią Domaniowa był przysiółek DomaniówekRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw i rodzajów niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych {), będący do 2015 r. też częścią sołectwa DomaniówUchwała nr VII/41/15 z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie nadania statutu Sołectwu Domaniówek (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 2015 r., poz. 2672).

Historia Do 1800 r. Wieś o układzie owalnicy z lancetowatą nawsią lub wielodrożnicy, powstała na początku XIII w.. Wieś tę otrzymał na początku XIII w. od Henryka I Brodatego, księcia śląskiego i wrocławskiego Piotr Wojsławic, który był na dworze księcia Henryka I Brodatego podkomorzym, kasztelanem Legnicy i skarbnikiem. W tym czasie we wsi stał już kościół. W 1224 r. potomkowie Piotra Wojsławica podarowali wieś cysterkom z klasztoru w Trzebnicy i osiedlili się w posiadanym przez nich Brzezimierzu.

W 1234 r. Domaniów (wzmiankowany jako Domaycerke) uzyskał lokację na prawie niemieckim z rąk ksieni klasztoru cysterek w Trzebnicy Gertrudy za zgodą księcia Henryka I BrodategoMiniewicz 2020, s. 85, a na teren wsi zostali sprowadzeni pierwsi osadnicy z Niemiec (pochodzili głównie z Frankonii i Dolnej Saksonii), którzy otrzymali przywileje ekonomiczne (byli zwolnieni z płacenia świadczeń wynikających z prawa polskiego) i własny samorząd. Niemieccy osadnicy byli zwolnieni z obowiązku dostarczania środków transportu urzędnikom książęcym i członkom rodu książęcego. Sołtys wsi otrzymał dwa łany, a także prawo wyszynku i prawo do sprzedaży mięsa (ława mięsna), a kościół otrzymał 2,5 łana jako lenno. Sołtys Domaniowa otrzymał wraz z wójtem Oławy prawo do sprawowania „sądu krwi”, czyli karania za najcięższe zbrodnie.

W 1235 i 1267 r. status Domaniowa jako własności klasztoru cysterek w Trzebnicy został potwierdzony przez papieża. W 1267 r. wymieniane są obydwa majątki ziemskie Domanevo i Domanigeva cirki. W 1285 r. Domaniów składał się z dwóch osad o łącznej powierzchni 40 łanów, przy czym sołtys wsi posiadał trzy wolne łany. W 1309 r. proboszcz parafii w Domaniowie Henryk sprzedał gospodę Piotrowi Wynrichowi za trzy marki czynszu rocznie. W 1322 r. książę legnicko-brzeski Bolesław III Rozrzutny zrezygnował z danin pobieranych m.in. od Domaniowa na okres 5 lat jako odszkodowanie za spustoszenie trzebnickiego klasztoru. W 1323 r. proboszcz Henryk zapisał posiadane przez siebie łany przeoryszy klasztoru cysterek w Trzebnicy Konstancji i opuścił parafię w Domaniowie. W latach 1323-1333 trwał spór o opuszczoną parafię między Piotrem von Gostin a Michałem Conradim von Gostin (obaj pochodzili z Goszczyny). W 1333 r. plebania w Domaniowie została zniszczona wskutek najazdu Piotra von Gostina. Ostatecznie spór został rozstrzygnięty przez urząd papieski w Awinionie na korzyść Michała.

W 1348 roku Domaniów znalazł się w państwie czeskim i pozostał w jego granicach do końca XVII wieku. W 1372 r. wieś miała powierzchnię 40 łanów czynszowych. Około 1400 r. Domaniów nawiedził pożar, który zniszczył większość wsi z kościołem i probostwem. Część ocalałych mieszkańców osiedliła się na skraju wsi, tworząc w ten sposób Domaniówek. Dzień pożaru - 16 maja, był później (do czasu II wojny światowej) obchodzony jako lokalne święto przez mieszkańców wsi. W 1487 r. chłopi z Domaniowa odmówili płacenia czynszu na rzecz kościoła św. Krzyża we Wrocławiu, a w latach 1516 i 1519 doszło we wsi do otwartego buntu chłopskiego. Śmierć ostatniego przedstawiciela dynastii Piastów śląskich, księcia legnicko-brzeskiego Jerzego Wilhelma w 1675 roku spowodowała, że Domaniów znalazł się w granicach monarchii habsburskiej. W 1741 roku został włączony do Prus. Cysterki z Trzebnicy przebywały w Domaniowie aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 roku. Pod koniec XVIII w. Domaniów należał obok Jankowa, Wierzbna, Grodziszowic, Gęsic, Kurzątkowic, Goszczyny, Kończyc, Piskorzowa, Brzezimierza, Kun i Pełczyc do grupy wsi położonych w lewobrzeżnej (na lewym brzegu Odry) części powiatu oławskiego z dominacją języka polskiego wśród ich mieszkańców.

Lata 1800-1945 W pierwszej połowie XIX w. Domaniów był wsią z obecnością społeczności posługującej się językiem polskim. Jeszcze w 1827 r. Domaniów należał obok Wierzbna, Sobociska, Minkowic Oławskich, Laskowic Oławskich, Siedlca, Gaju Oławskiego, Marszowic, Piskorzowa i Brzezimierza do grupy wsi w powiecie oławskim z obecnością nabożeństw polskojęzycznych, choć w Domaniowie polskojęzyczne msze odbywały się jedynie w największe święta kościelne. Msze polskojęzyczne w miejscowym kościele zlikwidowano po 1827 r.Gładkiewicz (red.) 2000, s. 17, a język polski, używany jedynie przez najstarszych mieszkańców wsi, zanikł do końca XIX w..

W pierwszej połowie XIX w. we wsi obecne były oprócz katolickiego kościoła też szkoła katolicka z jednym nauczycielem oraz jeden przybytek dla ubogich. Szkoła ta znajdowała się obok kościoła do 1910 r., kiedy otrzymała nowy budynek, zawierający trzy klasy (o pojemności do 45 uczniów każda) i mieszkanie dla nauczyciela. W 1860 i 1873 r. wieś nawiedziła epidemia cholery, a w kwietniu 1903 r. we wsi odnotowano obfite opady śniegu. W Domaniowie znajdowała się placówka pocztowa, obsługująca oprócz Domaniowa również wsie Domaniówek, Skrzypnik, Piskorzówek i Kuchary. Od 24 października 1897 r. we wsi przebywały zakonnice z zakonu sióstr elżbietanek. W 1908 r. rozebrano we wsi wiatrak typu koźlak. We wsi przebywały również zakonnice z zakonu szarytek, które prowadziły we wsi ochronkę, opiekującą się chorymi, dziećmi i dziewczętamiJakubowska 2014, s. 152.

Od 1 października 1910 r. do 23 maja 1973 r. wieś posiadała połączenie kolejowe z Oławą, Boreczkiem i Jędrzychowicami poprzez własną stację kolejową, a do 1945 r. we wsi znajdowała się lokomotywownia. Inicjatorem budowy liczącej 32 kilometry długości linii kolejowej Oława-Boreczek był sołtys Domaniowa Paul Maruschke. We wsi znajdowały się również niewielki zakład naprawy taboru przy lokomotywowni oraz dom naczelnika linii kolejowej Oława-Boreczek. Do 1913 r. wybrukowano ulice we wsi, a w 1929 r. wybudowano szosę łączącą Domaniów ze Skrzypnikiem. W 1931 r. zainstalowano w placówce pocztowej centralę telefoniczną. Przed II wojną światową we wsi funkcjonowały muzeum, placówka pocztowa, ochotnicza straż pożarna oraz przedszkole. Muzeum we wsi znajdowało się niedaleko drogi wyjazdowej do Skrzypnika, powstało ze składek społecznych w latach 20. XX w. i przechowywało stare dokumenty, mundury, broń, kołowrotki i laskę urzędową sołtysa z 1400 r. Muzeum zostało zniszczone w 1945 r..

Historia najnowsza 6 lutego 1945 r. Domaniów został zdobyty przez oddziały 32 Gwardyjskiego Korpusu Strzeleckiego 5 Gwardyjskiej Armii 1 Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej pod wodzą generała-lejtnanta Aleksandra Rodimcewa. 12 czerwca 1945 r. do wsi przybyli pierwsi przedstawiciele polskiej administracji oraz powstał w niej posterunek Milicji Obywatelskiej. Domaniów został w większości osiedlony przez polskich osadników z Galicji Wschodniej (zwłaszcza z Uszni w województwie tarnopolskim i Sokolnik w województwie lwowskim)Jakubowska 2014, s. 129, którzy osiedlali się na terenie wsi od 20 lipca do listopada 1945 r.Jakubowska 2014, s. 151-152. Dotychczasowa ludność niemiecka została deportowana w okresie od 13 czerwca 1946 r. do 8 maja 1947 r. do brytyjskiej (późniejszy obszar RFN) i radzieckiej strefy okupacyjnej (późniejszy obszar NRD) w Niemczech przez stację kolejową w Laskowicach OławskichJakubowska 2014, s. 161.

W okresie PRL-u we wsi powstał punkt Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, który istniał do 2006 r. Istniała również we wsi Spółdzielnia Kółek Rolniczych, istniejąca do 2017 r.. W 1965 r. wyremontowana została we wsi świetlica wiejska, a w tym samym roku utworzony został Gromadzki Ośrodek Kultury (przekształcony w 1975 r. w Gminny Ośrodek Kultury) z klubem młodzieżowym. W lutym 1966 r. we wsi powstała istniejąca do dziś orkiestra dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Domaniowie.

Na przełomie XX i XXI w., w 2000 r., we wsi znajdowały się urząd gminy, szkoła, ośrodek zdrowia, placówka pocztowa, remiza ochotniczej straży pożarnej oraz Gminny Ośrodek Kultury z biblioteką, salą widowiskową, kawiarnią oraz pracownią plastyczną i techniczną.

5 września 2021 r. we wsi odbyły się dożynki województwa dolnośląskiego.

Nazewnictwo W ciągu swojej historii Domaniów nosił następujące nazwy:

1223 i 1224 r.: Domaniowo (Domavioua, Damanyovo) 1234 r.: Domaycerke 1267 r.: Domaneuici (Domanijovo, Domanyovo, Domanevo, Domanigeva Cirki) 1286 r.: Domaskirche 1300 r.: Domaskirchi