thumb thumb 50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo (50 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.
Formowanie i zmiany organizacyjne Tradycje Pułku sięgają ostatnich dni grudnia 1918, kiedy to na ziemi włoskiej w La Mandria di Chivasso powstał Pułk Polski im. Francesco Nullo, złożony z ochotników Polaków, byłych jeńców z armii austriackiej 18 lutego 1919. Pułk wyjechał do Francji, gdzie formowała się „Błękitna Armia”, stając się zawiązkiem dla kilku nowych oddziałów. Pierwszy baon pułku, uzupełniony ochotnikami z Ameryki, Francji i obozów włoskich, otrzymał nazwę 8 pułku strzelców polskich im. Francesco Nullo i wszedł w skład 3 Dywizji Strzelców Polskich armii gen. Hallera. Po przybyciu do Ojczyzny Pułk skoncentrowany został w okolicy Modlina 11 maja 1919. Po zjednoczeniu armii krajowej z armią gen. Hallera, Pułk otrzymał swą ostateczną nazwę: 50 pułk piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo. W czerwcu 1919 Pułk wszedł w skład 13 Dywizji Piechoty powstałej na bazie 1 Dywizji Strzelców Polskich i został skierowany na front ukraiński.
W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Dubnie.
Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcappłk Adolf Paąualen (do 29 V)mjr Zygmunt Polak (do 11 VIII)ppłk Rudolf Siwy (od 11 VIII)Adiutantpor./kpt. Piotr SosialukOficer broni (i oświatowy)ppor. Artur LorekOficer gazowypchor. Wojciech NiemiecOficer łącznościppor. Jan Karol ĆwiertniaOficer taborów pułkuppor. Bronisław KoczabKapelanks. Wilhelm KappelLekarzpor. lek. Władysław SawiczKapelmistrzkpt. Ignacy Singer (do 29 V)Dowódca I batalionukpt. Piotr Sosialuk?kpt. Teofil Gregorczyk (V – 10 VII)kpt. Roman Siła-Nowickikpt. Teofil Gregorczyk (X)por. Mieczysław MroczkowskiOficer gazowypchor. Józef PodolskiLekarzppor. san./lek. Stanisław Bogdalski (do 29 V)ppor. podlek. Fryderyk GrundOficer gospodarczyppor. Karol BieszczaninOficer prowiantowyppor. Henryk BudzińskiDowódca 1 kompaniikpt. Teofil GregorczykDowódca 2 kompaniippor. Julian DotzauerDowódca 3 kompaniippor. Kazimierz BazielichDowódca 4 kompaniippor. Adolf Swobodapor. Walerian OrłowskiDowódca 1 kompanii kmppor. Konstanty PszczółkowskiOficer baonuppor. Jan BalcerOficer baonuppor. Stefan DziurzyńskiOficer baonuppor. Konstanty Godziszewski († 29 V)Oficer baonuppor. Adolf Kramarz (do 23 VII)Oficer baonuppor. Mikołaj MilewskiOficer baonuppor. Ryszard PankiewiczOficer baonuppor. Izrael Schreier (do 10 VII)Oficer baonuppor. Tadeusz KantorDowódca II batalionumjr/ppłk Leon Juchniewicz († 29 V)kpt. Walerian Orłowskimjr Józef Kozieradzki (X)Dowódca 5 kompaniippor. Julian OlejnosDowódca 6 kompaniipor. Bronisław Wojtylak († 29 V)Dowódca 7 kompaniippor./por. Stanisław Gorczyca († 29 V)por. Franciszek Kuźniar († 29 V)?Dowódca 8 kompaniipor. Stefan Bydliński († 29 V)ppor. Marian Mnerka († 29 V) ?Dowódca 2 kompanii kmN.N.Oficer baonupor. Tadeusz Sagatowski († 29 V)Oficer baonuppor. Kazimierz Bajorski († 29 V)Oficer baonuppor, Rudolf Breneisen († 29 V)Oficer baonuppor. Marian Dytrych († 29 V)Oficer baonuppor. Franciszek Graca († 29 V)Dowódca III batalionumjr Zygmunt Polakpor. Roman SaloniLekarzpor. dr Jakub EichlerOficer gazowypchor. Wiesław BatorskiOficer gospodarczyppor. Emil LustigDowódca 9 kompaniippor. Tadeusz Boryczkopor. Mieczysław Mroczkowski? (12 kp)Dowódca plutonuppor. Wacław TomaszewskiDowódca 10 kompaniippor. Albin RogalskiDowódca 11 kompaniippor. Jan LasocińskiDowódca 12 kompaniipor. Roman Saloni ?por. Mieczysław MroczkowskiDowódca plutonuppor. Józef KobylińskiDowódca 3 kompanii kmppor. Karol MarcinkowskiDowódca plutonuppor. Józef KalejtaOficer baonuppor. Jan Boehm († 11 VI)Oficer baonuppor. Józef Głowacki († 31 V)Dowódca kompanii technicznejppor. Piotr LitwinOficer pułkuppor. Kazimierz BazielichOficer pułkuppor. Antoni Bielski (do 10 VI)Oficer pułkuppor. Maciej HobertOficer pułkuppor. Stanisław Lewiński (do 10 VII)Oficer pułkuppor. Hugon PiotrowskiOficer pułkuppor. Maksymilian VogeI (do 30 VII?)Oficer pułkuppor. Józef ZuchowiczOficer pułkupchor. GlazurOficer pułkupchor. Józef KulczyckiLekarz (przydział nieustalony)por. lek. dr Jakub BychnerDowódca batalionu zapasowegomjr Wiktor Matczyński
Pułk w walkach o granice 21 lipca 1919 pułk wyruszył na front południowy w okolice Tarnopola, w połowie sierpnia brał udział w działaniach zaczepnych na rzece Horyń. Po przejściowym pobycie na linii demarkacyjnej polsko-ukraińskiej nad rzeką Chamar, pułk został 1 stycznia 1920 przesunięty nad rzekę Słucz do obszaru Starokonstantynowa, a następnie do Równego.
W wyprawie kijowskiej walczył pod Cymbałówką, Ferdynandowem, Kordyłówką i Kotiużyńcami. 16 maja przygotował do obrony linię Spiczyńce-Andruszów-Oczyłków. Rozpoczęła się letnia ofensywa sowiecka. Pod Nowo Żywotowem i Medówką pułk toczył zażarte walki z kawalerią bolszewicką Konarmii Budionnego. Odwrót pułku przebiegał na kierunku rzeka Ikwa – rzeka Zbrucz. Ciężkie walki stoczył w obronie Zbaraża (20-25.07.1920 r.)
20 lipca, zgodnie z rozkazem dowódcy 13 Dywizji Piechoty, 50 pułk piechoty Strzelców Kresowych mjr. Zygmunta Polaka opuścił linię Zbrucza i wycofywał się w kierunku na Zbaraż i Mazurowce. Zgodnie z informacjami zawartymi w rozkazie, miasto miało być obsadzone przez oddziały 12 Dywizji Piechoty, a 50 pp miał przejść do odwodu i przyjąć zaopatrzenie. Po ciężkich walkach składał się tylko z III batalionu, kompanii saperów i kompanii technicznej. W sumie liczył około 350 „bagnetów”.
Własne rozpoznanie doniosło, że w promieniu dziesięciu kilometrów od Zbaraża nie ma własnych oddziałów. Zatem pułk rozpoczął przygotowania do obrony. Po południu pod miasto podeszły pierwsze ubezpieczenia 189 pułku strzelców. Około 16.00 artyleria sowiecka otworzyła ogień, a po artyleryjskim przygotowaniu ataku, od strony Łubianek i Kretowiec, do natarcia przystąpiły bataliony sowieckiego pułku strzelców i kawaleria. Pierwsze natarcie odparto. Sowieci zaatakowali o zmierzchu, ale i ten atak został powstrzymany ogniem polskiej piechoty. Przez pięć kolejnych dni pod Zbarażem dochodziło tylko do starć patroli. W godzinach nocnych 25 lipca cztery szwadrony kawalerii i kompania piechoty obeszły stanowiska polskie i wdarły się do miasta. Dowódca pułku osobiście poprowadził do kontrataku 12 kompanię i kompanię saperów. Polacy wyparli Sowietów z miasta, ale w związku z ogólną sytuacją, a przede wszystkim z klęską 12 Dywizji Piechoty pod Wołoczyskami, dowódca 13 Dywizji Piechoty nakazał opuścić miasto i wycofać się za Seret do rejonu Horodyszcza. Nad ranem 26 lipca pułk nie niepokojony przez nieprzyjaciela odszedł na nowe pozycje obronne.
Po walkach wycofał się przez rz. Seret do Lwowa. Podczas kontrofensywy sierpniowej pułk uczestniczył w odcięciu drogi odwrotu Konarmii Budionnego.
Podczas działań wojennych 1919-1920 roku Pułk stracił około 1500 żołnierzy.
Mapy walk pułku
Kawalerowie Virtuti Militari 20px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920:ppor. Boryczko Tadeuszppor. Böhm Jansierż. Cegielski Tomaszppor. Cichalewski Sewerynszer. Ciechacki Józefkpt. Julian Dotzauersierż. Dymek Piotrszer. Dziumbelak Teodorkpr. Firek Janppor. Godziszewski Konstantyplut. Gołąb Grzegorzppor. Graca Franciszekchor. Janusz Karolppłk. Juchniewicz Leonplut. Korzeniowski Franciszekszer. Nikodem Kujawasierż. Kurzac Francziszekplut. Jan Lis nr 3164mjr dr Wiktor Matczyńskikpt. Mroczkowski Mieczysławchor. Niemiec Wojciechchor. Piróg Wojciechśp. plut. Jan Radwańskikpt. Albin Rogalskikpt. Roman Salonisierż. Sobota Janplut. Sudo Janchor. Szczerbian Józefpchor. Wolniewicz Piotrszer. Zimoleżyński Walerjansierż. Zubek Mikołaj Ponadto 24 oficerów i 140 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych.
Pułk w okresie pokoju 200px|thumb|left thumb|Święto 50 pp w Kowlu 11 maja 1929 – defilada. Na trybunie gen. Jerzy Wołkowicki thumb|Pomnik 50 pp Strzelców Kresowych w Kowlu W październiku 1921 pułk wyłączony został ze składu 13 DP i podporządkowany dowódcy nowo powstałej 27 Dywizji Piechoty. Na pokojowy garnizon wyznaczone zostało leżące na terenie Okręgu Korpusu Nr II miasto Kowel (III baon stacjonował w Sarnach).
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 maja, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę powrotu jednostki do Ojczyzny w 1919 roku.
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 50 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 120 szeregowców i 12 karabinów maszynowych.W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.
W dniach 5 – 11 grudnia 1924, w Sarnach, została przeprowadzona próbna mobilizacja 28 stycznia 1925 dowódca Okręgu Korpusu Nr II, generał dywizji Jan Romer udzielił pochwały dowódcy baonu majorowi Bronisławowi Polityńskiemu za „celowe zorganizowanie przygotowań mobilizacyjnych”„Polska Zbrojna” Nr 40 z 9 lutego 1925 r. s. 9..
Mobilizację pułku przeprowadzono w dniach 14–16 sierpnia 1939, a po jej zakończeniu oddział przetransportowany został koleją w rejon Bydgoszczy, a następnie w rejon Osiecznej k. Starogardu. Tam wszedł w skład Korpusu Interwencyjnego, którego zadaniem było działanie w przypadku puczu hitlerowskiego w Wolnym Mieście Gdańsku. 31 sierpnia został przekazany Armii „Pomorze” gen. dyw. Władysława Bortnowskiego.