thumb|Srebrny obol ateński (po 449 p.n.e.) thumb|Obol z kolonii Metapont w Lukanii z wyobrażeniem głowy Demeter (ok. 425–350 p.n.e.) Obol (stgr. ὀβολός obolós, lm. ὀβολοί oboloí; łac. obolus) – drobna moneta obiegowa, w starożytnej Grecji równa 1/6 części drachmy. W Europie we wczesnośredniowiecznym mennictwie karolińskim odpowiadała połowie denara, stanowiąc 1/480 część funtaMarian Kowalski: Vademecum kolekcjonera monet i banknotów. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 102..
W przenośni termin ten funkcjonuje jako określenie drobnego datku (rzucić obol)Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 605..
Pochodzenie nazwy thumb|Sześć prętów (oboli) – eksponat z Muzeum Numizmatycznego w Atenach, odkryty w pozostałościach świątyni Heraion w Argos. Poniżej: wizualizacja sześciu oboli tworzących jedną drachmę („garść”) Starogrecka nazwa obolos – dosłownie „rożen, żelazny pręt” (współcześnie ngr. obelos, lm obeloi) pochodzi z epoki pieniądza przedmonetarnego. Nawiązywała do archaicznych płacideł w postaci żelaznych prętów (por. grzywny żelazne w gospodarce wczesnych Słowian), pojedynczych bądź w wiązkach. W starożytnej Grecji uznawano go za równowartość szóstej części drachmy (od δράσσομαι drássomai – „garść” tyluż drachm)Andrzej Mikołajczyk: Monety stare i nowe. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1988, s. 9..
W starożytnej Grecji Bity ze srebra obol, w egineckim systemie wagowo-monetarnym miał ciężar 1,04 g, w attyckim – 0,72 g, w korynckim – 0,48 g.Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Warszawa: PWN, 1983, s. 531. Narzucało to skomplikowane obliczenia wymiany monet różnych systemów. Delficki dekret o taryfie wymiennej z 96 p.n.e. (przeznaczony dla pielgrzymów do tamtejszego sanktuarium i wyroczni) określał, że eginecki tetrobol (4,25 g) stanowił równowartość attyckiej drachmy (4,36 g), diobol z Eginy (2,12 g) był równowartością attyckiego triobola (2,18 g), a trihemobol koryncki (0,70 g) odpowiadał wartością nieznacznie cięższemu obolowi attyckiemu (0,72)Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, dz. cyt., s. 237..
W obiegu funkcjonowały następujące monety będące różnymi wielokrotnościami i podziałkami obolaGuy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej, dz. cyt., s. 252.Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, dz. cyt., s. 236.: tetrobol – 4 obole triobol (hemidrachma) – 3 obole diobol – 2 obole trihemiobol – 1 ½ obola tritartemorion – ¾ obola hemiobol – ½ obola trihemitartemorion – 3/8 obola tetartemorion – ¼ obola (dichalkon) hemitartemorion – ⅛ obola (= 1 chalk)
W przekazach antycznych był monetą wkładaną do ust zmarłym jako zapłata Charonowi za przewiezienie przez Styks (obol Charona)Bogowie, demony, herosi. Leksykon. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 1996, s. 91..
W dawnej Polsce
.
W ramach tzw. wielkiej reformy niewielką liczbę oboli wyemitował Kazimierz Wielki (1333–1370). Miały one stanowić najniższe jednostki pięciostopniowego systemu obrachunkowego: 1 grosz = 2 kwartniki = 4 ćwierćgrosze = 16 denarów = 32 obole.
W ramach litewskiego systemu pieniężnego monetę wyemitował Zygmunt II August (1529–1572). System oparty był na kopie obrachunkowej: 1 kopa = 2 półkopki = 4 ćwierćkopki = 10 szóstaków = 15 czworaków = 20 trojaków = 30 dwojaków = 60 groszy = 300 dwudenarów = 600 denarów = 1200 oboli. Były to monety bite według stopy polskiej (krakowskiej), wypuszczone w latach 1546–1547, o wadze 0,32 grama srebra słabej próby. Ich pojawienie się było związane ze skupem na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego półgroszy świdnickich, których kurs ustalono na 3,5 denara (3 denary i jeden obol).
.
Zobacz też
danake
Przypisy
Bibliografia Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, . Adam Dylewski: Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce. Warszawa: Carta Blanca, 2012, . Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu (red. E. Wipszycka). T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, .
Kategoria:Historia gospodarcza starożytnej Grecji Kategoria:Historia gospodarcza Polski Kategoria:Monety Kategoria:Monety średniowieczne ziem polskich Kategoria:Srebrne monety Kategoria:Monety zdawkowe