Kolegium jezuitów w Starych Szkotach (w Szotlandzie, Schottlandzie, kolegium w Gdańsku) – uczelnia jezuicka prowadzona w Starych Szkotach (obecnie część Gdańska) w latach 1621–1780. Uczęszczali do niego zarówno duchowni, jak i szlachta.
W najlepszych latach istnienia kolegium uczęszczało tu do 600 uczniów. Kolegium posiadało własną bibliotekę, bursę i teatr przyszkolny.
Kolegium należało do prowincji polskiej jezuitów, a od 1759 do prowincji wielkopolskiej. mały|Tablica upamiętniająca uczęszczanie Józefa Wybickiego do kolegium jezuitów w Starych Szkotach na fasadzie kolegiaty św. Ignacego Loyoli
Historia Kolegium powstało z inicjatywy biskupa włocławskiego Hieronima Rozdrażewskiego. Planował on założenie kolegium w samym Gdańsku, jednak spotkawszy się ze zdecydowanym oporem miejscowej, przeważająco protestanckiej, ludności, zdecydował się na podgdański Szotland (Stare Szkoty). Ufundowano je w r. 1582, a jezuici przybyli do Gdańska w roku 1584, a w 1616 zamieszkali w nowo budowanych budynkach kolegium. Z powodu konfliktów z gdańszczanami oraz wojen, budowa kolegium zakończyła się w 1642. Mieszczanie, niechętni jezuitom i ich szkołom, starali się utrudniać ich działalność i w 1638 wystosowali list do króla Władysława IV Wazy, by ten zabronił określać kolegium w Szotlandzie nazwą kolegium gdańskim.
W 1626, podczas wojny polsko-szwedzkiej, kolegium zostało doszczętnie złupione i zniszczone do gołych murów. W czasie potopu szwedzkiego, w 1656 i 1657, Szwedzi złupili przedmieścia i majątek jezuitów, kolegium jednak ocalało. W mieście głoszono, że jezuici są w zmowie ze Szwedami i prowadzą z nimi korespondencję. W 1668 gdański gmin napadł na kolegium i doszczętnie zniszczył, a jezuitów poranił.
Kolegium postanowiono odbudować, ale w nowym miejscu, na drugim (prawym) brzegu Kanału Raduni. Kamień węgielny położono w 1676, lecz budowa trwała wiele lat (częściowo z powodu wojny północnej i związanych z nią zniszczeń), kończąc się w 1726.
Po I rozbiorze Polski w 1772 Szotland wraz z województwem pomorskim (a oprócz Gdańska) został włączony do Prus. Dzięki temu kasata zakonu jezuitów w 1773 nie wpłynęła od razu na jego działalność i kolegium kontynuowało nauczanie do 1780. Dopiero wtedy dokonano kasaty, a przedstawiciel króla pruskiego Fryderyka II ogłosił zmianę nazwy kolegium na Collegium Patrum litteratorum i pozwolił dawnym jezuitom na pozostanie. Stopniowo uczelnia jednak podupadała, a uczniów i nauczycieli było coraz mniej.
Nauka w kolegium Józef Wybicki, oddany tu na naukę w 1755, tak opisywał kolegium w swoich wspomnieniach:
Znani uczniowie kolegium Jan Jerzy Przebendowski – podskarbi wielki koronny, kasztelan chełmiński i wojewoda malborski Jacek Józef Rybiński – ostatni opat oliwskiego klasztoru cystersów Józef Wybicki – autor słów do Mazurka Dąbrowskiego (relegowany za bunt)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Uczelnie jezuickie I Rzeczypospolitej Kategoria:Stare Szkoty Kategoria:Wyburzone obiekty budowlane w Gdańsku