Tomasz Polak

Tomasz Polak, do 30 kwietnia 2008 Tomasz Węcławski (ur. 20 listopada 1952 w Poznaniu) – polski teolog specjalizujący się w teologii dogmatycznej i fundamentalnej, profesor zwyczajny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, były prezbiter katolicki, współtwórca Pracowni Pytań Granicznych UAM, tłumacz.

Życiorys Święcenia kapłańskie przyjął 24 maja 1979Duchowieństwo diecezjalne oraz członkowie męskich instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego 2005, wyd. Apostolicum, Ząbki 2006..

W latach 1980–1983 odbył studia specjalistyczne z teologii fundamentalnej na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie.

Od 1983 był wykładowcą teologii fundamentalnej w Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu. W latach 1989–1996 piastował funkcję rektora Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu. W latach 1996–1998 był dziekanem Papieskiego Wydziału Teologicznego w Poznaniu, w latach 1998-2002 dziekanem i organizatorem Wydziału Teologicznego UAM, a w latach 1997-2002 członkiem Międzynarodowej Komisji Teologicznej w Rzymie. 4 listopada 1999 otrzymał tytuł profesora nauk teologicznych. W latach 2003–2006 był członkiem Komitetu Nauk Teologicznych Polskiej Akademii Nauk i prezydium Fundacji Guardiniego w Berlinie. W 2004 otrzymał Złoty Krzyż Zasługi „za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej”.

Był członkiem Rady Nauki (do czerwca 2008 r.), organu opiniodawczo-doradczego Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest współtwórcą Pracowni Pytań Granicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Przetłumaczył na język polski Ewangelię Marka, wydaną w 2000 jako Dobra nowina według św. Marka, udostępnioną przez autora w Internecie.

Jako jeden z nielicznych księży zdecydowanie mówił w 2002 o moralnej winie arcybiskupa Juliusza Paetza. Został za to ukarany naganą kanoniczną, podtrzymaną później przez Watykan.

W dniach 3-4 stycznia 2007 na prośbę Rzecznika Praw Obywatelskich Janusza Kochanowskiego wraz z red. Zbigniewem Nosowskim i prof. Andrzejem Paczkowskim pracował w składzie komisji mającej zbadać dokumenty zgromadzone w Instytucie Pamięci Narodowej w sprawie arcybiskupa Stanisława Wielgusa. Komisja jednoznacznie potwierdziła, że dokumenty świadczą o podpisaniu przez ks. Wielgusa deklaracji współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa.

9 marca 2007 zostało opublikowane Oświadczenie dotyczące zamknięcia działalności kapłańskiej Tomasza Węcławskiego potwierdzające odejście ze stanu kapłańskiego, gdzie znalazły się słowa:

21 grudnia 2007 dokonał aktu apostazji z Kościoła katolickiego. Tym samym, zgodnie z Kodeksem prawa kanonicznego, na mocy samego prawa zaciągnął na siebie karę ekskomuniki, co podkreślili 23 stycznia 2008 przedstawiciele poznańskiej Kurii Metropolitalnej, w odpowiedzi na artykuł Artura Sporniaka o Tomaszu Węcławskim w „Tygodniku Powszechnym”. Decyzja Tomasza Węcławskiego dała okazję do dyskusji o wykładanych przez niego poglądach dotyczących Jezusa historycznego i początków chrześcijaństwa, toczonej na łamach „Tygodnika Powszechnego”.

30 kwietnia 2008 ożenił się i przyjął nazwisko żony: Polak. Określa się jako ateista.

Poglądy W książce System kościelny Tomasz Polak uznał chrześcijaństwo za „fantazmat”, który powstał w wyniku traumy uczniów Jezusa po fakcie jego śmierci oraz ostatecznego fiaska zapowiadanego królestwa Bożego. Wówczas dokonało się wtórne „ubóstwienie” mistrza z Nazaretu, a w perspektywie czasu coraz wyraźniejsze odejście od pierwotnego impulsu jego nauczania (zanurzonego w realiach ówczesnego judaizmu) w stronę budowy systemu kościelnego. W efekcie konstruowania nowej doktryny religijnej doszło do radykalnej reinterpretacji postaci Jezusa, która odeszła od wymiaru historycznego w stronę „świadomości sfantazmowanej”.

Krytyka Poglądy Polaka poddał krytycznej analizie Grzegorz Strzelczyk. Zarzucił on poznańskiemu teologowi szereg słabo uzasadnionych „przed-sądów” oraz „niekonsekwencję” w punkcie wyjścia dalszych refleksji. Wpłynęły one na formułowane przez Polaka wnioski w następujący sposób:

Polak dopuszcza się daleko posuniętej psychologizacji pierwszych chrześcijan, która przekracza ramy naukowej rekonstrukcji, a staje się autorską „konstrukcją”. Zdaniem Strzelczyka przedstawiona przez Polaka dynamika budowy systemu kościelnego znajduje podstawę przede wszystkim w domniemaniach dotyczących stanu psychicznego pierwszych świadków zmartwychwstania. Błędnym byłoby przekonanie o tym, że pierwsi chrześcijanie dążyli do skonstruowania nowego systemu religijnego; analiza źródeł wskazuje raczej na kluczową rolę doświadczenia zwanego „paschalnym”, które było pierwsze i zasadnicze. Dopiero później doświadczenie to stopniowo rozwijano, racjonalizowano i włączano w obręb usystematyzowanej refleksji teologicznej w ramach rozprzestrzeniania się nowej wiary. Źródło błędnych założeń Polaka tkwi, zdaniem Strzelczyka, jeszcze w publikacjach z okresu działalności w ramach Kościoła katolickiego. Opierały się one na koncepcji teologicznej, która pomija odrębność człowieka i Boga, a przez to także wyższość Boga w stosunku do człowieka; Polak miałby zawężać i ograniczać transcendencję do osobistego doświadczenia człowieka wewnątrz niego samego. Tego rodzaju uwewnętrznienie transcendencji w pismach Węcławskiego z czasem doprowadziło do zrównania wiary religijnej z tzw. „fantazmatem”.

Publikacje książkowe Obecność i spotkanie, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1981. Zwischen Sprache und Schweigen. Eine Erörterung der theologischen Apophase im Gespräch mit Vladimir N. Lossky und Martin Heidegger, Pontificia Università Gregoriana, Roma 1983 (publikacja doktoratu; wyd. 2 Minerva-Fachserie Theologie, Minerva Publikation, München 1985). Elementy chrystologii, „Biblioteka Pomocy Naukowych”, PWT Poznań, 1988. Gdzie jest Bóg? Małe wprowadzenie do teologii dla tych, którzy nie boją się myśleć, Znak, Kraków 1992 (wyd. 2 Poznań 2002). Jezus. Bóg, któremu wierzymy, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1993 (wyd. 2 Poznań 1996). Wspólny świat religii, „Biblioteka Filozofii Religii”, Znak, Kraków 1995. Rekolekcje z Karlem Čapkiem, W drodze, Poznań 1995 (wyd. czeskie Rekolekce s Karlem Čapkem Praha 1996). W teologii chodzi o Ciebie. Przewodnik po źródłach i skutkach teologicznej wyobraźni, „Teologia Żywa”, Znak, Kraków 1995. Chrystus naszej wiary, „Biblioteka Pomocy Naukowych”, PWT Poznań, 1995. Ewangelia dla dzieci (wybór i tłumaczenie), Kraków 1997 (wyd. 2 poprawione Kraków 2006). Sieć: powieść dla początkujących teologów i dla wszystkich, którzy chcieliby wiedzieć, czym tacy się zajmują (podręcznik teologii fundamentalnej w formie zbeletryzowanej), Znak, Kraków 1997.Pozycja udostępniona w całości w serwisie mateusz.pl. Abba. Wobec Boga Ojca, Kraków 1999. Wielkie kryzysy tradycji chrześcijańskiej, Poznań 1999. Sententia consonans eucharistiae. Zarys fundamentalnej teologii zorientowanej ku Eucharystii, Poznań 1999. Tryptyk o pontyfikacie Jana Pawła II, opracowała i wstępem poprzedziła Mieczysława Makarowicz, Poznań 1999, współautor z: Janem Górą i Pawłem Mielcarkiem. Dobra nowina według św. Marka, przekład z języka greckiego i wprowadzenie – objaśnienie ks. Tomasz Węcławski, Poznań 1999 (wyd. 2 Poznań 2004). Pytanie o ducha XXI stulecia, Wydaw. Nauk. UAM, Poznań 2002. Królowanie Boga. Dwa objaśnienia wyznania wiary Kościoła, Poznań 2003 (wyd. 2 Poznań 2004). Powiedzcie prawdę, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003. Pokochać własne życie, W drodze, Poznań 2004. Praeceptores. Teologia i teologowie języka niemieckiego (antologia); wybór, redakcja i komentarz Eligiusz Piotrowski i Tomasz Węcławski, „Poznańska Biblioteka Niemiecka”, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005 (wyd. 2 Poznań 2007). Królowanie Boga. Jeszcze trzy objaśnienia wyznania wiary Kościoła, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005. Pascha Jezusa (współpraca: Wojciech Bonowicz, Michał Okoński), Wydawnictwo Znak, Kraków 2006. System kościelny, czyli przewagi pana K., Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, Poznań 2020.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Teologicznych PAN Kategoria:Ekskomunikowani przez Kościół katolicki Kategoria:Laureaci Nagrody im. księdza Józefa Tischnera Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy byli duchowni katoliccy Kategoria:Polscy teolodzy Kategoria:Rektorzy Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1952