Grand Theft Auto (GTA) – seria gier komputerowych wydana przez firmę Rockstar Games, określana mianem jednej z najbardziej kontrowersyjnych serii gier komputerowych. Odniosła duży sukces komercyjny – sprzedano łącznie ponad 220 milionów egzemplarzy gier.
Osobami odpowiedzialnymi za pierwotny koncept serii byli pracownicy DMA Design David Jones oraz Mike Dailly. W późniejszym okresie za rozwój serii odpowiali Dan oraz Sam Houser, Leslie Benzies i Aaron Garbut związani z Rockstar Games.
Historia Grand Theft Auto i Grand Theft Auto 2
Pierwsza część serii została wydana 27 października 1997, natomiast Grand Theft Auto 2 dwa lata później – 27 października 1999.
Grand Theft Auto: London
Grand Theft Auto: London 1969 to wydany w 1999 roku dodatek do Grand Theft Auto. Akcja rozgrywa się w Londynie w roku 1969. Dla graczy przygotowano cztery plansze. Dostępne rodzaje broni to: pistolet, karabin maszynowy, bazooka, miotacz ognia oraz czołg. Gra niewiele różni się od poprzedniczki grafiką. Wśród pojazdów pojawiły się skutery i wspomniany wcześniej czołg. Gra została rozszerzona o kolejny dodatek – Grand Theft Auto: London, 1961.
Grand Theft Auto III
Przełomem dla serii stała się trzecia część. Gra była trójwymiarowa. Przeniesienie gry w trójwymiar spowodowało także, że sama gra stała się bardziej brutalna.
Po raz pierwszy w historii serii gra została okraszona rozwijającą się i spójną fabułą – gracz stara się zemścić na swojej byłej dziewczynie, która zdradziła go w czasie wspólnego napadu na bank (ewenementem było to, że przez całą grę postać którą gracz kieruje, ani razu się nie odzywa, gracz nie poznaje także jej imienia, dopiero w Grand Theft Auto: San Andreas gracz dowiaduje się, że jego imię to Claude). Specjalnie na potrzeby gry nagrano kilka godzin audycji radiowych, z których każda serwowała inną muzykę m.in. muzykę klasyczną, pop, rock, rap, reggae, czy drum and bass. Można było także posłuchać rozmów z różnymi ciekawymi osobistościami. Mimo iż grze brakowało kilku istotnych elementów, została bardzo ciepło przyjęta przez recenzentów.
Po sukcesie Grand Theft Auto III powstało wiele gier utrzymanych w podobnej konwencji (np. True Crime: Streets of L.A. czy, mająca premierę równo z GTA III – Mafia).
Wydana na konsolę PlayStation Portable przez Rockstar Games gra Grand Theft Auto: Liberty City Stories rozgrywa się trzy lata wcześniej w tym samym mieście, co GTA III. Również Grand Theft Auto: Vice City rozpoczyna swoją akcję w Liberty City, a na początku gry Grand Theft Auto: San Andreas gracz wraca z Liberty City do tytułowego stanu.
Grand Theft Auto: Vice City
W roku 2002 pojawiła się kolejna odsłona, Grand Theft Auto: Vice City, która uzupełniała braki poprzedniczki i oferowała jeszcze więcej możliwości. Poprawiono grafikę i wprowadzono nowe elementy: możliwość jazdy na motocyklach, wyskok z jadącego auta/motoru, zarabianie pieniędzy na kursowaniu autobusem od przystanku do przystanku, możliwość latania helikopterami, możliwość kupowania firm, kupowania posiadłości z garażami, w których można zaparkować auto i automatycznie zostaje ono tam zapisane wraz ze stanem gry, rabowanie sklepów (od aptek po sklepy z biżuterią). Stare elementy gry zostały udoskonalone. Wprowadzono co najmniej kilkadziesiąt nowych pojazdów. W porównaniu z Grand Theft Auto III polepszono technikę pływania łodzią, a postać, w którą wciela się gracz stała się bardziej wytrzymała jeśli chodzi o bieganie.
W poprzedniej części gry głównym wątkiem fabuły były skomplikowane porachunki gangów. Tym razem fabuła dziejąca się w Vice City opowiada o przyjaźni Tommy’ego Vercettiego i Lance’a Vance’a wplecionej w gangsterskie porachunki – Tommy stracił w transakcji narkotyki i pieniądze (należące do Sonny’ego), a Lance stracił swojego brata, Victora. Związali spółkę, jednakże niepowodzenia Lance’a i złe traktowanie go przez Tommy’ego było główną przyczyną zdrady Lance’a (Lance potajemnie poinformował Sonny’ego, że pieniądze przygotowane dla niego są fałszywe).
Grand Theft Auto Advance
W tej grze dodano jedynie nową broń. Od tej pory można było używać katany, karabinu maszynowego, koktajli Mołotowa, pistoletu, bazooki, uzi, strzelby i granatu. Grafika była podobna do tej z GTA2, lecz miała bogatszą paletę kolorów. Stworzona została na przenośną konsolę Game Boy Advance.
Grand Theft Auto: San Andreas
Grand Theft Auto: San Andreas przyniosło kolejne nowości. Gracz ma możliwość zmieniania wizerunku bohatera gry: można tracić lub przybierać na wadze, w zależności od tego, jaki tryb życia prowadzi postać (dużo sportów (np. koszykówka, skoki ze spadochronem, bieganie itp.) siłownia, jedzenie fast-foodów), można także odwiedzić fryzjera, aby zmienić fryzurę, kupować ubrania, czy zrobić tatuaż, co – podobnie jak wysportowana sylwetka – podnosi respekt do postaci i jej seksapil. Bohater ma możliwość pływania w wodzie.
Ponownie powiększyła się lista pojazdów, jakimi można się poruszać. Dodano możliwość jazdy pociągiem, quadem, rowerem, traktorem, kombajnem, a także dodano opcję tuningu samochodów – pojazdy po tuningu zachowują się inaczej, niż auta w wersji fabrycznej. Zwiększył się także arsenał broni i gadżetów, do których doszły m.in. wibrator, jetpack, aparat fotograficzny, spadochron, noktowizor czy łopata.
Z rozrywek dostępnych w GTA San Andreas wymienić można chociażby organizowanie gangu i zabieranie go na akcje, granie w gry wideo, robienie zdjęć, rabowanie domów, gra w kasynach, skakanie ze spadochronem czy malowanie po ścianach graffiti. Grand Theft Auto San Andreas – jak każda gra z tej serii – daje graczowi swobodę: może on wykonywać podstawowe misje od zleceniodawców, które są niezbędne do ukończenia głównego wątku gry bądź wybrać, co chce w danym momencie robić. Może przykładowo jeździć bądź spacerować po mieście, aby siać popłoch wśród przechodniów; dokonywać rozbojów i uciekać przed policją; przysłużyć się społecznie miastu, wykonując misję karetką, wozem strażackim, taksówką lub radiowozem; wykonywać dodatkowe zlecenia, m.in. na telefon; szukać ukrytych paczek (graffiti, podków, ostryg, zdjęć do wykonania), za które gracz dostaje specjalne bonusy; zarabiać dodatkowe pieniądze, np. kradnąc samochody na zlecenia czy brać udział w nielegalnych wyścigach. Gracz może również grać w gry video, grać w bilard z komputerowym przeciwnikiem, na przykład w barach, lub odwiedzić kasyno i zagrać w Blackjacka, ruletkę, pokera czy jednorękiego bandytę.
Poprawiono także kolejne błędy z poprzednich gier: Carl Johnson potrafi pływać i nurkować, czego nie potrafili bohaterowie wcześniejszych części serii (dopiero bohaterowie GTA Vice City Stories i GTA IV potrafili pływać, ale nie umieli nurkować), a także uczy się, w miarę wykonywania jakichś czynności – im dłużej je wykonuje, tym jest w nich lepszy. Policjanci interweniują w przypadku każdego naruszenia prawa, nie tylko tych, których dopuścił się CJ (aczkolwiek pewnym niedopracowaniem jest, gdy policjant stara się zastrzelić ludzi tylko dlatego, że ci drasnęli policyjny radiowóz).
Poza tym zostaje rozbudowana fabuła gry. Akcja dzieje się w stanie San Andreas, gdzie CJ wraca z Liberty City na pogrzeb swojej matki. Jednakże chłopak zostaje wrobiony przez oficerów Franka Tenpenny'ego, Eddiego Pulaskiego i Jimmy’ego Hernandeza w handel narkotykami i zabójstwo oficera Pendelbury'ego. Teraz bohater musi oczyścić siebie z zarzutów oraz ochronić swoją rodzinę przed spiskiem, który sięga głębiej, niż wydaje się bohaterowi.
Grand Theft Auto: Liberty City Stories i Grand Theft Auto: Vice City Stories
Akcja gier rozgrywa się przed wydarzeniami ukazanymi odpowiednio w Grand Theft Auto III i Grand Theft Auto: Vice City. Zmieniono w nich krajobraz zarówno miasta Liberty City jak i Vice City – niektóre zmiany są związane z poczynaniami głównego bohatera, np. w GTA Liberty City Stories (rok 1998) Toni Cipriani, bohater tej gry, wysadził stary tunel kolejowy, zawalając znajdującą się nad nim dzielnicę, dlatego w GTA III (rok 2001) odbywa się tam budowa hotelu. Podobna sytuacja dotyczy sieci podziemnych tuneli.
Grand Theft Auto IV
GTA IV przyniosło kolejne zmiany. W głównej mierze jest to zasługa nowego silnika fizycznego Euphoria oraz silnika graficznego RAGE. W grze stworzono namiastkę internetu (newsy, serwisy randkowe, pobieranie dzwonków telefonicznych). Każdy motocyklista posiada kask, natomiast kradzież samochodu jest bardziej efektowna (wybijanie szyby łokciem, zapalanie silnika samochodu zwarciem, itp.). Bohater tej części, Niko Bellic może dzwonić z telefonu komórkowego, odbierać połączenia oraz czytać i wysyłać SMSy. Dodano nowe zachowania pieszych, przydzielono im cele oraz poprawione zostało zachowanie policji (skuwanie kajdankami przestępców, a nie ich zabijanie, a także zachodzenie gracza od tyłu).
Z grą zintegrowany został po raz pierwszy oficjalny tryb wieloosobowy (tryby takie jak kooperacja, wyścigi samochodowe oraz Cops 'n Crooks). Dodano widok z kamery zza kierownicy (widoczna maska samochodu), możliwość przywołania taksówki na żądanie. HUD posiada: radar z GPS-em, wokół którego jest obwódka prezentująca stan energii (kolor zielony) oraz kamizelki (kolor niebieski), a także – w prawym górnym rogu ekranu – ikonkę wybranej broni oraz stan magazynku. Gracz ma również do wyboru celowanie automatyczne lub manualne. Usprawnieniem w tej części jest wyświetlanie na miniradarze lokalizacji radiowozów policyjnych ścigających bohatera. Jednakże nowością jest sposób gubienia pościgu – należy wydostać się poza okrąg reprezentujący obszar poszukiwań. Podobnie jak w poprzednich częściach serii, gracz może przemalować samochód, aby uciec przed policją (w przeciwieństwie do poprzednich odsłon serii nie może być jednak zauważony przez policjanta podczas tej czynności). Im większy stopień poszukiwań, tym większy obszar, na którym jest się ściganym – przy sześciu gwiazdkach obszar ma wielkość połowy wyspy Algonquin.
Fabuła skupia się na Niko Bellicu, który przypływa frachtowcem do Liberty City, zachęcony listami jego kuzyna Romana, właściciela podupadającego przedsiębiorstwa taksówkarskiego. Jednak na miejscu okazuje się, że wszystko, co pisał mu w listach było kłamstwem. Roman, który bohaterowi obiecywał „amerykański sen”, tak naprawdę jest bankrutem zadłużonym u mafii rosyjskiej.
Grand Theft Auto V
25 października 2011 roku na oficjalnej stronie internetowej Rockstar Games pojawiło się logo nowej gry z serii Grand Theft Auto i informacja o zwiastunie, którego premiera odbyła się 2 listopada. Gracz ponownie odwiedzi lokacje będące tłem fabuły Grand Theft Auto: San Andreas, a ściślej mówiąc w Los Santos, oraz okolicznych górach i wsiach. Gra została wydana 17 września 2013 roku na konsole PlayStation 3 i Xbox 360, 18 listopada 2014 na konsole PlayStation 4 i Xbox One, a 14 kwietnia 2015 na komputery osobiste. Głównymi jej bohaterami są Michael De Santa, Trevor Philips i Franklin Clinton.
Grand Theft Auto VI
5 grudnia 2023 roku ukazał się pierwszy zwiastun do gry Grand Theft Auto VI. Akcja gry ponownie została osadzona w Vice City, a jej premierę zaplanowano na 19 listopada 2026 roku.
Kontrowersje Seria Grand Theft Auto zyskała opinię gier brutalnych, niepoprawnych, dających zły przykład, budzących agresję i najbardziej „grywalnych”. Sama nazwa (w wolnym tłumaczeniu: kradzież samochodu, mianem Grand Theft Auto amerykańska policja potocznie określa nadzwyczaj zuchwałą kradzież pojazdu) wskazuje na gatunek gry.
Pierwsze dwie części tej serii wraz z dodatkami London można pobrać ze strony producenta gry.
Lista gier serii Grand Theft Auto (1997 – PlayStation, PC, Game Boy Color) Grand Theft Auto: London 1969 (1999 – PlayStation, PC) Grand Theft Auto: London 1961 (1999 – PC) Grand Theft Auto II (1999 – PlayStation, PC, Game Boy Color, Dreamcast) Grand Theft Auto III (2001 – PlayStation 2, 2002 – PC, 2003 – Xbox, 2012 – iOS, Android) Grand Theft Auto: Vice City (2002 – PlayStation 2, 2003 – PC, Xbox, 2012 – iOS, Android)