Wilhelm Richard Paul Kube (ur. 13 listopada 1887 w Głogowie, zm. 22 września 1943 w Mińsku) – polityk i publicysta niemiecki i hitlerowski, członek NSDAP, prowincji Brandenburgia-Berlin, gauleiter Marchii Wschodniej, Okręgu Kurmark oraz Okręgu Generalnego „Białoruś”.

Młodość i początek kariery politycznej Uczęszczał do szkoły podstawowej, a następnie gimnazjum humanistycznego w Berlinie. W latach 1908–1912 studiował historię i naukę o państwie na Uniwersytecie Berlińskim. Był wówczas współtwórcą Niemieckiego Narodowego Związku Studentów (1909), na czele którego stanął od 1911. Redagował też pismo dla studentów „Deutschvolkische Hochschullblatter”. W tym samym roku wstąpił do Niemieckiej Partii Socjalnej. W 1912 r. został redaktorem pisma „Mecklenburgische Warte” wydawanego w Wismarze. W 1913 r. przeniósł się do szeregów Niemieckiej Partii Konserwatywnej. Do 1919 pełnił funkcję jej sekretarza okręgowego we Wrocławiu (Breslau). Zarazem był redaktorem pisma „Schleschische Morgenzeitung” i współpracował z redakcją pisma „Schlesische Boten”. W 1917 został powołany do Landsturmu, ale po 3 tygodniach zwolniono go z powodu interwencji jego partii. Po klęsce Niemiec w I wojnie światowej ponownie zmienił barwy partyjne, współdziałając w tworzeniu w 1919 Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej. Wkrótce został sekretarzem generalnym jej okręgowej organizacji na Śląsku (Schlesien), a w 1920 w Berlinie. Jednocześnie w latach 1922–1923 był radnym miejskim w stolicy Niemiec. W 1923 opuścił szeregi Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej i wespół z członkami zdelegalizowanej NSDAP współtworzył Narodowo-Socjalistyczną Partię Wolności. Jako jej członek został wybrany w 1924 na posła do Reichstagu. Opowiadał się wówczas za zalegalizowaniem NSDAP. Od 1925 był też redaktorem pisma „Der Markische Adler”, na którego łamach rozpoczęto rozpowszechniać hasła głoszone przez NSDAP.

Działalność w szeregach NSDAP 1 grudnia 1927 r. wstąpił do tej partii i już po kilku tygodniach w uznaniu zasług dla ruchu narodowosocjalistycznego Adolf Hitler mianował go gauleiterem Marchii Wschodniej (Ostmark). W wyniku jego aktywnej działalności politycznej liczba członków NSDAP w tym okręgu wzrosła do ok. 80 tys. w 1933 r. W maju 1928 wybrano go na posła krajowego do pruskiego Landtagu, w którym na polecenie A. Hitlera objął kierownictwo frakcji narodowosocjalistycznej, liczącej zaledwie 6 posłów. Przyczynił się do wzrostu znaczenia NSDAP w Prusach; jego bardzo dużym osiągnięciem było zwłaszcza doprowadzenie do zniesienia zakazu publicznych wystąpień A. Hitlera na obszarze Prus. Zyskał dzięki temu duży szacunek u przywódcy NSDAP. Po zwycięstwie wyborczym tej partii w 1933 r., został powołany 25 marca na urząd nadprezydenta Berlina i Brandenburgii, a 1 czerwca – gauleitera Okręgu Kurmark, utworzonego z dotychczasowych Okręgów Ostmark i Brandenburgia. W latach 1933–1936 ponownie zasiadał w Reichstagu. Jednocześnie pełnił funkcję pruskiego radcy państwowego, był członkiem Akademii Prawa Niemieckiego i rzeczoznawcą w zakresie wczesnej historii Niemiec. Zajmował się również działalnością publicystyczną i literacką. W kwietniu 1936 r. jego kariera polityczna i państwowa została zastopowana z powodu anonimowego listu, w którym oskarżył naczelnego sędziego NSDAP Waltera Bucha, który prowadził dochodzenie przeciwko Kubemu z powodu jego nadzwyczajnej korupcji, o prześladowanie Żydów, wskazując równocześnie na semickie pochodzenie jego żony. Ponieważ ich zięciem był Martin Bormann, oskarżenia W. Kubego pośrednio godziły też w niego. Sprawą zajęło się Gestapo, ustalając W. Kubego jako autora listu. W rezultacie został on zmuszony do rezygnacji z zajmowanych stanowisk partyjnych i państwowych. Pozostał natomiast na polecenie A. Hitlera członkiem Reichstagu i NSDAP, zachował też symboliczny tytuł gauleitera.

Gauleiter Okręgu Generalnego „Białoruś” Początkowy okres Przez następne 5 lat znajdował się poza nawiasem działalności politycznej. Tę sytuację zmieniła dopiero agresja Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 A. Hitler początkowo zamierzał mianować W. Kubego gauleiterem Moskwy, ale wobec odepchnięcia wojsk niemieckich od sowieckiej stolicy, podjął decyzję o postawieniu go na czele Okręgu Generalnego „Białoruś” („Weißruthenien”). W przewidywaniu poważnych problemów na tym obszarze W. Kube otrzymał większe prerogatywy niż komisarze generalni w państwach bałtyckich, podobnie jak Białoruś, wchodzących w skład Komisariatu Rzeszy „Ostland”. Mocna pozycja osobista u A. Hitlera pozwoliła mu na własną interpretację interesów Rzeszy na Białorusi, co szybko doprowadziło do konfliktów z innymi hitlerowskimi dostojnikami. W. Kube podjął politykę pozyskiwania ludności białoruskiej, stawiając na rozwój nacjonalizmu białoruskiego jako najskuteczniejszej przeciwwagi dla wpływów sowieckich. Wychodził z założenia, że między sowiecką racją stanu a narodowym ruchem białoruskim istnieje naturalna sprzeczność, której ostatecznym celem będzie stworzenie własnej państwowości. Była to polityka odmienna od tej, jaką prowadził na Ukrainie gauleiter Erich Koch.

W początkowym okresie swoich rządów W. Kube postanowił poświęcić najwięcej uwagi reaktywowaniu kultury białoruskiej. W tym celu 10 września 1941 wprowadził tymczasowe przepisy szkolne, które nakładały obowiązek nauki na wszystkie dzieci w wieku 7–14 lat, z wyjątkiem Żydów. Administracja terenowa została zobowiązana do uruchomienia sieci szkół podstawowych, z naciskiem w programie nauki na wychowanie w duchu hitlerowskim. Powstał generalny komisariat w Mińsku i komisariaty okręgowe, w ramach których tworzono białoruskie inspektoraty szkolne. W styczniu 1942 w Mińsku zaczął wychodzić periodyk „Białoruskaja Szkoła”, przeznaczony dla nauczycieli i uczniów. Kolejnym krokiem W. Kubego było ogłoszenie 22 września 1941 w Mińsku odezwy „Do mieszkańców Białorusi!”, w której zapowiadał odbudowę zniszczeń wojennych, dobrobyt i zapewnioną przyszłość narodu białoruskiego w ramach nowego ładu europejskiego z III Rzeszą na czele. Odezwa ta szła dalej niż stosowane w oficjalnej propagandzie slogany wyzwolenia od bolszewizmu, usiłując wskazać Białorusinom pozytywną perspektywę wynikającą z faktu okupacji niemieckiej.

Deklaracje W. Kubego pozostawały jednak w sprzeczności z postępowaniem Wehrmachtu i SS, dokonujących morderstw, grabieży i dewastacji mienia. Przekreślało to widoki na skuteczną politykę pozyskania ludności białoruskiej oraz prowadziło do ostrych konfliktów z wojskowymi i policyjnymi strukturami. W. Kube starał się również ograniczyć rozmiary eksterminacji ludności żydowskiej, co wynikało nie tylko z pobudek natury głównie ekonomicznej, ale prawdopodobnie też osobistej. W rezultacie doprowadziło to do ostrego konfliktu z Reichsführerem Rzeszy Heinrichem Himmlerem. Do niepowodzenia pozyskania Białorusinów przyczyniło się też pozostawienie przez W. Kubego wielu Polaków w organach administracji terenowej, co wiązało się z brakiem odpowiednich kadr białoruskich. W. Kube zmuszony był więc lawirować pomiędzy deklaracjami białorutenizacyjnymi a istniejącymi realiami.

Popieranie białoruskich dążeń narodowych W tej sytuacji postanowił utworzyć centralny organ administracyjny na Białorusi; dodatkowo jego koncepcję wzmacniał brak wyraźnych przeciwwskazań ze strony Ministra Rzeszy do spraw Okupowanych Terytoriów Wschodnich Alfreda Rosenberga. Na początku września 1941 powołał tzw. Nebenbureau, które było lokalnym odpowiednikiem generalnego komisariatu i postawił na jego czele Radosława Ostrowskiego. W końcu października zdymisjonował go jednak z powodu oskarżeń o współpracę w okresie międzywojennym z komunistami i władzami polskimi, wysuniętymi przez Iwana Jermaczenkę, kierownika Białoruskiej Samopomocy Ludowej. 22 października W. Kube wydał wspólnie z I. Jermaczenką odezwę do ludności białoruskiej, ogłaszającą oficjalnie utworzenie Białoruskiej Samopomocy Ludowej, której celem miała być opieka nad ludnością w zakresie ochrony zdrowia i warunków bytowych. Na początku 1942 W. Kube zdecydowanie poparł reformę rolną na swoim obszarze, którą traktował jako ważny środek pozyskania i aktywizacji gospodarczej białoruskich chłopów. W rezultacie wiosną tego roku wszystkie kołchozy na wschodniej Białorusi zostały rozparcelowane, a ich ziemia i inwentarz przekazane w użytkowanie rodzinom chłopskim w ramach tzw. wiejskich spółdzielni rolnych. Były to kroki idące dalej niż postanowienia Berlina. Jednocześnie W. Kube rozpoczął białorutenizację życia kościelnego. Zmierzał do powołania Białoruskiego Autokefalicznego Narodowego Kościoła Prawosławnego i wyeliminowania w nim wszelkich wpływów rosyjskich. Zalegalizował działalność białoruskiego egzarchatu kościoła greckokatolickiego. Poparł też inicjatywy kół białoruskich stopniowej białorutenizacji kościoła rzymskokatolickiego.

Duży problem dla W. Kubego sprawiał sprzeciw A. Rosenberga wobec powołania w Mińsku centralnego organu samorządu białoruskiego. Rozumiał on, że bez tego niemożliwe było dalsze prowadzenie jego ustępliwej polityki wobec Białorusinów, traktujących ten fakt jako wyraz ignorowania przez władze III Rzeszy sprawy białoruskiej państwowości. W. Kube usiłował złagodzić to przeświadczenie metodą własnych inicjatyw, zgodnie z otrzymanym uprawnieniem dostosowywania odgórnych wytycznych do realiów białoruskich, co w praktyce dawało mu dość znaczną swobodę postępowania. Wykorzystał to przy stworzeniu systemu tzw. administracji mieszanej, polegającej na łączeniu niemieckiego personelu kierowniczego i białoruskiego aparatu wykonawczego w ramach komisariatów okręgowych i komisariatu generalnego.