Eugeniusz Morawski-Dąbrowa, także Eugeniusz Morawski (ur. 2 listopada 1876 w Warszawie, zm. 23 października 1948 tamże) – polski kompozytor, pedagog i malarz.

Życiorys W latach 1899–1904 studiował w Instytucie Muzycznym w Warszawie w klasie fortepianu Antoniego Sygietyńskiego i kompozycji Zygmunta Noskowskiego.

W 1903 podjął naukę w klasie rysunkowej Jana Kauzika, a w 1904 wstąpił do nowo powstałej Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie do 1907 roku był uczniem Konrada Krzyżanowskiego (portret), Ferdynanda Ruszczyca (pejzaż) i Karola Tichego (sztuka stosowana). Wraz z Mikalojusem Konstantinasem Čiurlionisem brał udział w organizowanych przez tę uczelnię plenerach w Arkadii (1904), Zwierzyńcu (1905), Istebnej (1906); obaj odbyli też podróż na Kaukaz (1905).

Równocześnie od 1903 Morawski działał w organizacji bojowej Frakcji Rewolucyjnej Polskiej Partii Socjalis­tycznej. 3 listopada 1907 został aresztowany za udział w przygotowaniu zamachu na policję i skazany na 4 lata zesłania na Syberię, lecz dzięki staraniom jego ojca, kara ta została zamieniona na emigrację za granicę Imperium Rosyjskiego. W 1908 Morawski wyjechał do Paryża, gdzie studiował kontrapunkt pod kierunkiem André’a Gedalge’a i instrumentację u Camille’a Chevillarda. Podjął też studia malarskie w Académie Julian, a następnie rzeźbiarskie w Akademii Colarossiego u Antoine’a Bourdelle’a.

W 1930 powrócił do Polski, w marcu tegoż roku został dyrektorem konserwatorium w Poznaniu. W latach 1932–1939 był rektorem Państwowego Konserwatorium Muzycznego w Warszawie. Podczas czterech kadencji rektorskich zorganizował wydział muzykologii, klasę operową i kapelmistrzowską uzyskał uniwersytecki status dla dyplomów konserwatorium, zainicjował tzw. koncerty wymienne absolwentów wyższych uczelni muzycznych w różnych miastach europejskich (Berlin 1936, Sztokholm 1938). Poza sprawowaną funkcją rektora, był również wykładowcą instrumentacji. Podczas II wojny światowej uczył w tajnym konserwatorium Stanisław Kazury.

Morawski był członkiem założycielem Société des Artistes Polonais w Paryżu (1909), Towarzystwa Opery Narodowej (1932), Instytutu Fryderyka Chopina (1934); zasiadał w komisjach konkursowych, radach programo­wych i artystycznych. Otrzymał nagrodę muzyczną MWRiOP za balet Świtezianka (1933).

Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 333-3-9).

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1933) „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”. Meda­l Niepodległości (23 grudnia 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki wogóle”.

Twórczość Dość wcześnie wyzwolił się z fascynacji muzyką Richarda Straussa, krytycznie odnosił się do dzieł Maurice’a Ravela, Claude’a Debussy’ego i Igora Strawinskiego. Wykorzystując tylko niektóre elementy techniczne stosowane przez tych twórców ukształtował własny styl kompozytorski. Monumentalna forma i ekspresjonistyczna, kunsztowna instrumentacja, o ciem­nym i gęstym kolorycie brzmienia, wyrastały w dużym stopniu z programowości inspirowanej pełną nastroju grozy i niesamowitości twórczością literacką E.A. Poego (poematy symfoniczne). Ekspresjonizm zaznaczył się nawet w licznych stylizacjach muzyki ludowej (tańce polskie w Świteziance).

Jego twórczość kompozytorska pozostaje w zapomnieniu, do czego przyczyniło się negatywne nastawienie do jego osoby apologetów Karola Szymanowskiego spowodowane okolicznościami, w jakich Morawski objął po Szymanowskim stanowisko rektora konserwatorium w Warszawie. Duża część twórczości Morawskiego (w tym wszystkie symfonie) zaginęła podczas II wojny światowej.

W 2019 jego utwór Świtezianka znalazł się w zbiorze 100 na 100. Muzyczne dekady wolności. W 2022 nakładem Polskiego Radia ukazał się album Eugeniusz Morawski – kompozytor wyklęty, zawierający najważniejsze zachowane utwory Morawskiego.

Twórczość malarską, wykazującą wiele wspólnych cech z malarstwem Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa, traktował marginesowo, ograniczając się do tematyki marynistycznej.

Ważniejsze kompozycje (na podstawie materiału źródłowego)

Utwory sceniczne thumb|Świtezianka Morawskiego w choreografii Roberta Bondary, Polski Balet Narodowy, tańczą: Yuka Ebihara i Kristóf Szabó, 2017|alt=|400x400px opery Lilla Weneda, libretto wg Juliusza Słowackiego Aspazja, libretto wg Aleksandra Świętochowskiego Salammbô, libretto wg Gustave’a Flauberta Pan Tadeusz, libretto wg Adama Mickiewicza, (nieukończona) Dafnis i Chloe, (nieukończona) balety Miłość, 1928 Krak i smok, 1929 Świtezianka, 1930 Balet gotycki, (zaginiony) Kuszenie św. Antoniego, (zaginiony) Smocza jama, 1948, (nieukończony)

Utwory orkiestrowe symfonie, (wszystkie zaginione) Vae Victis, e-moll, ok. 1906 Fleurs du mal, g-moll, ok. 1906 Prometeusz, e-moll na głosy solowe, chór i orkiestrę poematy symfoniczne Don Kiszot, wg M. Cervantesa, 1910 Nevermore, wg E.A. Poego, 1911 Ulalume, wg E.A. Poego Hop-Frog, wg E.A. Poego, (zaginiony) Iridion wg Zygmunta Krasińskiego, (zaginiony) Ahasweries, (zaginiony) 2 koncerty fortepianowe Koncert skrzypcowy

oraz utwory kameralne, fortepianowe i pieśni.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Nuty Eugeniusza Morawskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna Kategoria:Kompozytorzy XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy jurorzy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Zmarli w 1948