Barack Hussein Obama II, wym. (ur. 4 sierpnia 1961 w Honolulu) – amerykański polityk partii demokratycznej, 44. prezydent Stanów Zjednoczonych (2009–2017).
W latach 2005–2008 senator ze stanu Illinois, zwycięzca wyborów prezydenckich w 2008 i ponownie w 2012. Pierwszy w historii Afroamerykanin wybrany na stanowisko prezydenta USA. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 2009 za wysiłki w celu ograniczenia arsenałów nuklearnych i pracę na rzecz pokoju na świecie; Człowiek Roku tygodnika „Time” w 2008 i 2012.
Życiorys Młodość Urodził się 4 sierpnia 1961 w Kapi’olani Medical Center for Women & Children w Honolulu. Jego ojciec, Barack Obama Sr., wywodzący się z afrykańskiego ludu Luo, urodził się w kenijskiej prowincji Nyanza, a matka, Ann Dunham, mająca korzenie głównie angielskie, z domieszką niemieckich, szwajcarskich, szkockich, walijskich i irlandzkich – w Wichicie w stanie Kansas. Jego rodzice poznali się w 1960 na Uniwersytecie Hawajskim w , gdzie Barack senior studiował dzięki stypendium dla zagranicznych studentówObama (1995), s. 9–10. For book excerpts, see , a następnie wzięli ślub 2 lutego 1961, jednak rozeszli się, gdy ich syn miał dwa lata, a w 1964 doszło do ich rozwoduObama (1995), s. 125–126. Zobacz też: . Jego ojciec kontynuował studia doktoranckie na Uniwersytecie Harvarda, po czym wrócił do Kenii, gdzie w 1982 zmarł w wypadku samochodowym Zobacz też: Obama (1995), s. 5–11, 62–71.. Z kolei matka Obamy w 1966 wyszła powtórnie za mąż, tym razem za Lolo Soetoro z Indonezji, po czym w 1967 wraz z rodziną przeprowadziła się do Dżakarty. Para miała jedną córkę, Mayę (oprócz niej Obama ma też rodzeństwo ze strony ojca – dwie siostry i pięciu braci). Rozwiedli się w latach 70., a w 1987 Soetoro zmarł z powodu choroby wątroby; zobacz też Obama (1995), rozdziały 2 i 15-19 (część 3: Kenia)..
Obama w dzieciństwie i okresie dorastania nazywany był „Barry”. Od 6. do 10. roku życia mieszkał z matką w Dżakarcie i chodził do tamtejszej szkoły, w której lekcje prowadzone były w języku indonezyjskimObama (1995), s. 154, i Obama (2006), s. 274. (według słów ambasadora indonezyjskiego w USA Obama wciąż dość dobrze mówi w tym języku). W 1971 wrócił do Honolulu, gdzie zamieszkał z dziadkami ze strony matki, Madelyn i Stanleyem Dunhamami, oraz uczęszczał do prywatnej , którą ukończył w 1979. Według słów Obamy przyjęcie go do tej placówki dla jego dziadków „oznajmiało początek czegoś wielkiego, podniesienie statusu rodziny”Obama (1995), rozdziały 3 i 4; zobacz też: .
Ann Dunham wróciła na Hawaje w 1972, a w 1977 znów wyjechała do Indonezji, gdzie prowadziła antropologiczne badania terenowe. W 1994 powróciła na Hawaje, a w następnym roku zmarła na raka jajnika, kilka miesięcy po wydaniu przez Obamę autobiograficznej książki Obama (1995), Wstęp do wydania z 2004, s. xi.; zobacz też: (pol. Odziedziczone marzenia: Spadek po moim ojcu). Wiedzę o ojcu, którego później widział tylko raz, podczas krótkiej wizyty w 1971, czerpał głównie z rodzinnych opowieści i fotografii. O wczesnym dzieciństwie pisał: „To, że mój ojciec nie przypominał ludzi wokół mnie, że był czarny jak smoła, a moja matka biała jak mleko, było ledwo co rejestrowane przez mój umysł”Obama (1995), s. 9–10.. W sierpniu 2006 wraz z żoną i córkami wspólnie odwiedził miejsce narodzin ojca, wioskę nieopodal Kisumu w zachodniej, rolniczej części Kenii.
Podczas jednego ze spotkań ze studentami w 2007 przyznał się, że jako nastolatek w średniej szkole miał okres słabości, w którym spożywał alkohol, palił marihuanę i próbował kokainy, aby „wypchnąć z umysłu pytania o to, kim jest”. Sam krytycznie odnosi się do tego okresu, twierdząc, że była to strata czasu. Po szkole średniej przeprowadził się do Los Angeles, gdzie przez dwa lata studiował na , po czym przeniósł się na Columbia University w Nowym Jorku na kierunek politologia ze specjalizacją stosunki międzynarodowe. Stopień licencjata (ang. bachelor degree) zdobył w 1983. Następnie pracował w i , po czym przeniósł się do Chicago, gdzie podjął pracę jako działacz społeczny; zobacz też: Obama (1995), s. 135–139.. Jako dyrektor projektu rozwijających się społeczności pracował z mało zarabiającymi mieszkańcami Roseland w Chicago i zajmował się budownictwem społecznym w . W 1988 rozpoczął studia w Harvard Law School, w 1990 został wybrany na prezesa „Harvard Law Review”, prestiżowego miesięcznika prawniczego redagowanego przez niezależną grupę studentów, jako pierwszy Afroamerykanin w jego 103-letniej historii, a w rok później uzyskał magistra praw (łac. Juris Doctor)Stopień na niektórych uczelniach przeznaczony dla tych magistrantów, którzy uzyskali licencjat z innej dziedziny. magna cum laude. Jeszcze w trakcie studiów w 1988 odbył wakacyjne praktyki w kancelarii prawniczej Sidley & Austin.
Powróciwszy do Chicago, działał na rzecz rejestracji głosujących. Jako prawnik w kancelarii Miner, Barnhill & Galland w latach 1993–1996 reprezentował działaczy społecznych oraz wnoszących sprawy o dyskryminację i naruszenie . Poza tym prowadził zajęcia na temat rasizmu oraz wykładał prawo konstytucyjne na University of Chicago Law School od 1993 do 2004, kiedy to został wybrany do Senatu.
Legislatura stanowa W 1996 został wybrany do stanowego senatu Illinois z 13. dystryktu Chicago. W 1998 i 2002 został ponownie wybrany do senatu stanowego, a w listopadzie 2004 zrezygnował z mandatu, kiedy to został wybrany do Senatu Stanów Zjednoczonych.
Jako senator stanowy wywalczył poparcie obu partii dla ustaw dotyczących opieki zdrowotnej i korupcji; zobacz też: . Przedłożył ustawę na rzecz ulg podatkowych dla ludzi o niskich dochodach, współpracował przy projekcie reformy opieki społecznej i promował zwiększenie subsydiów na opiekę nad dziećmi. Dzięki niemu przegłosowano też ustawy: nakazującą nagrywanie na wideo przesłuchań w sprawie zabójstw i odnotowywanie przez policjantów rasy zatrzymywanych kierowców, aby monitorować, czy kontrole nie są dokonywane w oparciu o rasę.
W 2000 ubiegał się o nominację partyjną w wyborach do Izby Reprezentantów USA z pierwszego okręgu stanu Illinois, której nie uzyskał, przegrywając z partyjnym rywalem, ubiegającym się o piątą kadencję, Bobbym Rushem, współzałożycielem tamtejszego oddziału radykalnej Partii Czarnych Panter. Podczas kampanii przed wyborami do Senatu krajowego w 2004 zdobył poparcie oddziału z Illinois, którego prezes pochwalił Obamę za aktywną współpracę z organizacjami policyjnymi odnośnie do reform w sprawie kary śmierci. Wyborczy przeciwnicy reprezentujący ruch pro-choice w Partii Demokratycznej, jak i przeciwnik z ruchu pro-life z Partii Republikańskiej skrytykowali go za serię głosów wstrzymujących się i przeciw w kwestii aborcji w późnej fazie ciąży i powiadamiania o zabiegu rodziców małoletniej ciężarnej.
Mowa przewodnia na Narodowej Konwencji Demokratów 2004 Pozostając senatorem stanowym, napisał i wygłosił mowę przewodnią Narodowej Konwencji Demokratów 2004, która odbyła się 27 lipca 2004 w BostonieWięcej informacji o genezie mowy i jej wygłoszeniu: ; . Opisawszy doświadczenia dziadka ze strony matki jako weterana II wojny światowej, beneficjenta programów (w ramach New Dealu) i (skupiającego się na dawaniu powracającym z wojny żołnierzom szansy na zdobycie wykształcenia), powiedział:
Nie, ludzie nie oczekują, że rząd rozwiąże wszystkie ich problemy. Ale czują, głęboko w kościach, że przy zmianie priorytetów możemy się upewnić, że każde dziecko w Ameryce ma przyzwoity start w życiu i że drzwi szansy pozostaną otwarte dla wszystkich. Wiedzą, że możemy sobie poradzić lepiej. I chcą tego wyboru.
Krytykując administrację George’a W. Busha i jej podejście do wojny w Iraku, Obama mówił o kapralu Marines Seamusie Ahernie z East Moline w Illinois, pytając, „czy służymy mu równie dobrze, jak on służy nam?” i dalej:
Kiedy wysyłamy naszych młodych mężczyzn i kobiety na niebezpieczeństwo, jesteśmy zobowiązani do niefałszowania liczb i nieukrywania prawdy o miejscu, do którego jadą, do troski o ich rodziny, gdy ich [tj. żołnierzy] tu nie ma, do dbania o żołnierzy po ich powrocie i do tego, by nigdy, przenigdy nie iść na wojnę bez wystarczającej ilości wojsk, by ją wygrać i zasłużyć na szacunek świata.
Mówił też o jedności narodowej:
Eksperci lubią szatkować nasz kraj na czerwone stany i niebieskie stany, czerwone dla Republikanów, niebieskie dla Demokratów. Ale dla nich też mam wiadomość. Czcimy wspaniałego Boga w niebieskich stanach i nie lubimy agentów federalnych szperających po naszych bibliotekach w czerwonych stanach. Trenujemy w niebieskich stanach i mamy gejowskich przyjaciół w czerwonych stanach. Są patrioci, którzy sprzeciwiali się wojnie w Iraku i patrioci, którzy ją poparli. Jesteśmy jednym narodem, wszyscy przyrzekaliśmy wierność gwiazdom i pasom, wszyscy bronimy Stanów Zjednoczonych Ameryki.
Mowa przedstawiła Obamę większości Amerykanów, a jej entuzjastyczne przyjęcie na konwencji i obszerne relacje w mediach szybko zapewniły mu status gwiazdy. Felietonista wówczas przewidział, że Obama będzie się ubiegał o prezydenturę.
Kampania do Senatu W 2003 zaczął ubiegać się o miejsce w Senacie zwolnione przez Republikanina Petera Fitzgeralda. We wczesnych sondażach plasował się za milionerem (którego popularność jednak ucierpiała wskutek podejrzeń o stosowanie przemocy wobec rodziny) i Kontrolerem Finansów Stanu Illinois . Kandydatura Obamy została wsparta kampanią reklamową wykorzystującą zdjęcia wówczas już nieżyjącego burmistrza Chicago, (pierwszego czarnoskórego burmistrza tego miasta) i senatora , a także poparciem ze strony córki Simona oraz wielkich dzienników: „Chicago Tribune” i „Chicago Sun-Times”. W marcowych prawyborach zdobył ponad 52% głosów, z przewagą 29 punktów procentowych nad Hynesem.
Spodziewano się, że jego rywalem będzie zwycięzca prawyborów republikańskich, Jack Ryan, ale ten wycofał się w czerwcu 2004 w związku z oskarżeniem przez byłą żonę, aktorkę Jeri Ryan, o molestowanie seksualne. W sierpniu 2004, mniej niż trzy miesiące przed dniem wyborów, nominację Republikanów na miejsce Ryana otrzymał Alan Keyes, długoletni mieszkaniec stanu Maryland, który oficjalnie został mieszkańcem Illinois przy okazji tejże nominacji. W trzech debatach telewizyjnych Obama i Keyes wymieniali się odmiennymi poglądami na temat badań nad komórkami macierzystymi, aborcji, prawa do posiadania broni, talonów szkolnych (ang. school voucher; certyfikat dający rodzicom możliwość płacenia za edukację dzieci w wybranej, nie przydzielonej szkole) i cięć podatkowychTranskrypcja i nagrania debat dostępne są w Alan Keyes Archives: ; .
W listopadowych wyborach zdobył 70% głosów, odnosząc najwyższe zwycięstwo wyborcze w historii stanu Illinois.
Kariera w Senacie 4 stycznia 2005 został zaprzysiężony na senatora. Debiutując na politycznej scenie Waszyngtonu, zebrał zespół renomowanych doradców specjalizujących się w zagadnieniach przekraczających wymagania wobec służącego pierwszą kadencję senatora. Wśród nowo zatrudnionych w jego ekipie znaleźli się Pete Rouse, były szef sztabu lidera Demokratów w senacie Toma Daschle’a (również jako szef sztabu) i ekonomistka , była zastępczyni szefa sztabu sekretarza skarbu Roberta Rubina (jako dyrektor ds. politycznych). Wśród jego kluczowych doradców byli Samantha Power, specjalizująca się w kwestiach praw człowieka i ludobójstw, a także byli członkowie administracji Billa Clintona: i Susan Rice.
Działał w czterech komisjach senackich: spraw zagranicznych, zdrowia, edukacji i pracy, bezpieczeństwa wewnętrznego oraz do spraw weteranów. Był też przewodniczącym podkomisji ds. europejskich w komisji spraw zagranicznych od 2007 i członkiem Afroamerykańskiego Lobby w Kongresie (ang.: ).
109. Kongres