Márta Mészáros, wym. [] (ur. 19 września 1931 w Budapeszcie) – węgierska reżyserka i scenarzystka filmowa.
Marta Mészáros zdobyła nagrodę Złotego Niedźwiedzia oraz Srebrnego Niedźwiedzia na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie, Srebrną Muszlę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián oraz nagrodę FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Cannes.
Życiorys Wczesne lata Urodzona w Budapeszcie, spędziła pierwsze cztery lata swojego życia Kirgistanie w Związku Radzieckim, gdzie jej rodzice wyemigrowali jako artyści komunistyczni w 1936. Tam jej ojciec, László Mészáros, został osądzony w sfingowanym procesie, aresztowany i stracony w stalinowskim łagrze w 1938 roku. Tuż po jego zniknięciu, matka Mészáros zmarła na tyfus. Po pobycie w sierocińcu została adoptowana i ukończyła szkołę. W 1946 przyjechała do Moskwy na studia, by już jako absolwentka WGIK, w 1956 roku, powrócić do rodzinnych Węgier.
Kariera Początkowo pracowała w studiu kroniki filmowej w Budapeszcie, a następne dwa lata w wytwórni filmów dokumentalnych w Bukareszcie. Po powrocie na Węgry w 1958 roku realizowała początkowo filmy popularnonaukowe i dokumentalne, których ma w swym dorobku blisko trzydzieści. W 1968 zadebiutowała filmem fabularnym Dziewczyna. Márta Mészáros wyreżyserowała dwadzieścia jeden pełnometrażowych filmów fabularnych, głównie na temat prześladowania ludzi przez system totalitarny i prześladowania kobiet. Reżyserowała także znany w Kanadzie dokumentalny serial telewizyjny English Teachers (znany jako Taipei Diaries). W latach 80. nakręciła cykl filmów autobiograficznych. W latach 2003–2004 wyreżyserowała film o Imre Nagyu Niepochowany. Niektóre jej filmy (np. Córy szczęścia) powstały w Polsce lub w koprodukcji polsko-węgierskiej.
Życie prywatne W latach 1957–1959 jej mężem był László Karda. W 1960 wyszła za mąż za węgierskiego reżysera Miklósa Jancsó. Mają dwóch synów – Nyikę (ur. 22 czerwca 1952) i Miklósa Juniora, którzy pracowali jako operatorzy filmowi na planie wielu z jej filmów, oraz córkę Kasię (ur. 1955). W 1973 doszło do rozwodu.
Przez wiele lat była związana z polskim aktorem Janem Nowickim, który wystąpił w jej licznych filmach. Często powierzała mu główne role – w tym Imre Nagya. Również syn Nowickiego z wcześniejszego związku, Łukasz Nowicki wystąpił w jednej z głównych ról w filmie Mészáros Mała Vilma. Nowicki i Mészáros rozstali się w 2008.
Mieszka w Polsce.
Filmografia Rok Tytuł Reżyseria Scenariusz 1968 Dziewczyna (Eltávozott nap) 1969 Węzły uczuć (Holdudvar) 1970 Nie płaczcie, ślicznotki! (Szép lányok, ne sírjatok!) 1973 Swobodny oddech (Szabad lélegzet) 1977 Szeptember végén (TV) 1975 Adopcja (Örökbefogadás) 1976 Dziewięć miesięcy (Kilenc hónap) 1977 One dwie (Ök ketten) 1978 Jak to w domu (Olyan, mint otthon) 1979 Po drodze (Útközben) 1980 Sukcesja (Örökség) 1981 Anna 1983 Rewizor (Délibábok országa) 1984 Dziennik dla moich dzieci (Napló gyermekeimnek) 1987 Dziennik dla moich ukochanych (Napló szerelmeimnek) 1989 Żegnaj, Czerwony Kapturku (Piroska és a farkas) 1990 Dziennik dla mojego ojca i matki (Napló apámnak, anyámnak) 1993 Edith és Marlene (TV) 1994 Ostatni dzień Anny Kareniny (TV) 1994 Embrion (A magzat) 1996 Siódmy pokój (A hetedik szoba) 1999 Córy szczęścia (A szerencse lányai) 2000 Mała Vilma (Kisvilma – Az utolsó napló) 2004 Niepochowany (A temetetlen halott) 2009 Ostatni raport na temat Anny (Utolsó jelentés Annáról) 2011 Ármány és szerelem Anno 1951 (TV) 2017 Zorza polarna (Aurora Borealis: Északi fény)
Przypisy
Bibliografia Lesław Czapliński „Dziennik dla mojego ojca i matki”, [w:] ODRA 4/1991
Linki zewnętrzne
Kategoria:Węgierscy reżyserzy filmowi Kategoria:Węgierscy scenarzyści Kategoria:Absolwenci Wszechrosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Kinematografii im. S.A. Gierasimowa Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie Kategoria:Urodzeni w 1931