Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa (WBPM, WBPanc.-Mot.) – wielka jednostka pancerno-motorowa Wojska Polskiego.

Formowanie Pod koniec maja 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz podjął decyzję o organizacji drugiej brygady pancerno-motorowej. 26 maja 1939 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało zarządzenie o przeszkoleniu motorowym oficerów i szeregowych 1 pułku strzelców konnych z Garwolina.

10 czerwca 1939 roku w Warszawie, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zaproponował dowódcy piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów, płk dypl. Stefanowi Roweckiemu objęcie dowództwa nad brygadą pancerno-motorową, którą ma zostać zorganizowana do 15 sierpnia, na wzór 10 Brygady Kawalerii. W poniedziałek, 12 czerwca pułkownik Rowecki przyjął propozycję ministra spraw wojskowych. Kolejne trzy dni pułkownik Rowecki spędził w Rzeszowie i Łańcucie, obserwując ćwiczenie pokazowe 10 BK dla gen. Louisa Faury, studiując organizację brygady i omawiając jej organizację z płk dypl. Stanisławem Maczkiem. Po powrocie do Warszawy, w sobotę 17 czerwca, pułkownik Rowecki przedstawił gen. bryg. Bronisławowi Regulskiemu propozycje zmian w organizacji nowej brygady, w tym uzupełnienie jej składu o drugi pułk kawalerii. W odpowiedzi gen. Regulski oświadczył, że marszałek Śmigły-Rydz nie wyraził zgody na motoryzację kolejnego pułku kawalerii. W poniedziałek, 19 czerwca ustalona została nazwa wielkiej jednostki - Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa oraz wydany rozkaz o utworzeniu jej dowództwa z siedzibą w Warszawie. Na drugi dzień wydana została oficjalna nominacja pułkownika Roweckiego na dowódcę brygady i rozkaz w sprawie wyposażenia jej w sprzęt pancerny i motorowy. W kolejnych dniach ukazywały się rozkazy dotyczące organizacji poszczególnych pododdziałów WBPM: 24 czerwca - zarządzenie administracyjno-gospodarcze Biura Administracji Armii (BAA), 24 czerwca - rozkaz o utworzeniu szwadronu łączności w Warszawie, 25 czerwca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu artylerii motorowej w 1 Pułku Artylerii Motorowej w Stryju, 10 ? 11 lipca - rozkaz o utworzeniu pułku strzelców pieszych w Rembertowie, na bazie batalionu manewrowego (3 Batalion Strzelców) Centrum Wyszkolenia Piechoty, 22 lipca - rozkaz o utworzeniu plutonu regulacji ruchu w Warszawie, 22 lipca - zarządzenie BAA o wyposażeniu szwadronu łączności w jedną radiostację N1/S, trzy radiostacje RDK/S, trzy łącznice polowe i sześć zestawów patroli telefonicznych, 22 lipca - rozkaz w sprawie zmiany kierunku szkolenia w 1 psk, 24 lipca zarządzenie BAA o uzbrojeniu dywizjonu artylerii motorowej w cztery 75 mm armaty i cztery 100 mm haubice, 25 lipca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu rozpoznawczego w Garwolinie, 27 lipca - rozkaz o wcieleniu 1 psk z dniem 1 sierpnia w skład WBPanc.-Mot., 28 lipca - rozkaz o motoryzacji i reorganizacji 1 psk. Kierując się potrzebą zachowania w tajemnicy faktu formowania brygady ogólny rozkaz organizacyjny wydany został dopiero 14 sierpnia. Rozkaz stanowił, że WBPM jest jednostką organizacyjną wojska całkowicie zmotoryzowaną, podporządkowaną dowódcy Broni Pancernych, a ponadto ustalał jej skład i stałą dyslokację: dowództwo Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej z plutonem Kwatery Głównej w Warszawie, pluton regulacji ruchu w Warszawie, szwadron łączności w Warszawie, dywizjon rozpoznawczy z organicznym szwadronem czołgów rozpoznawczych w Warszawie, batalion przeciwpancerny w Rembertowie, pułk strzelców pieszych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Rembertowie, 1 pułk strzelców konnych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Garwolinie, dywizjon artylerii motorowej w Warszawie (przejściowe zakwaterowanie w Górze Kalwarii), batalion saperów w Puławach, w składzie 2 pułku saperów, batalion czołgów, organizowany i podporządkowywany brygadzie na czas ćwiczeń lub na specjalne zarządzenie, pododdziały przydzielane do współpracy zależnie od potrzeb na czas ćwiczeń oraz na specjalne zarządzenia: bateria artylerii przeciwlotniczej z 1 pułku artylerii przeciwlotniczej, pluton lotnictwa towarzyszącego z 1 pułku lotniczego. Ponadto rozkaz określał zakończenie organizacji brygady do 20 sierpnia z wyjątkiem damot.

Działania bojowe 300px|right 1 września 1939 roku brygada wyszła z garnizonów i skoncentrowała się w rejonie Garwolina, gdzie przebywała do dnia 3 września, będąc w dyspozycji Naczelnego Wodza. W tym dniu otrzymała rozkaz zorganizowania obrony na Wiśle na odcinku od Dęblina do Solca. 4 września weszła w skład nowo utworzonej Armii „Lublin” pod dowództwem generała dywizji Tadeusza Piskora. 6 września do brygady dołączył 2 damot.

10 września do linii Wisły na odcinku bronionym przez brygadę dotarły oddziały niemieckie z 14 i 4 Dywizji Piechoty. 13 września brygada siłami 1 Pułku Strzelców Konnych wraz z kompanią czołgów lekkich wykonała natarcie w kierunku Annopola na siły niemieckie, które przekroczyły Wisłę w tym rejonie. Niemcy wycofali się w kierunku Wisły. Natarcie to, pomimo powodzenia, zostało zatrzymane rozkazem dowódcy brygady. Rozpoczęła ona odwrót w ogólnym kierunku na Lwów wraz z całą Armią „Lublin”. 14 września żołnierze Brygady podpalili zbiorniki benzyny w Szastarce, chcąc zapobiec ich przejęciu przez Niemców.

16 września brygada wspólnie z innymi jednostkami Armii „Lublin” i częścią Armii „Kraków” została okrążona na zachód od Tomaszowa Lubelskiego. Tego dnia przeprowadzono radykalną likwidację taboru samochodowego, dzięki czemu uzyskano 3 tys. litrów benzyny. W nocy z 16 na 17 września przechodziła przez Krasnobród w kierunku miejscowości Zielone, aby wejść do pierwszej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim.

20 września dowódca brygady wobec braku możliwości dalszej walki wydał polecenie zniszczenia sprzętu ciężkiego i przebijania się na własną rękę - był to koniec istnienia brygady.

Organizacja wojenna

Kwatera Główna Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej 1 pułk strzelców konnych pułk strzelców pieszych dywizjon rozpoznawczy 2 dywizjon artylerii motorowej batalion przeciwpancerny batalion motorowy saperów 11 kompania czołgów rozpoznawczych 12 kompania czołgów lekkich szwadron łączności – por. Władysław Mancewicz pluton regulacji ruchu pluton żandarmerii pluton lotnictwa towarzyszącego kolumna transportowa kolumna warsztatowa

Jednostki przydzielone kompania sanitarna nr 33 (231)

Obsada personalna kwatery głównej thumb|175px|Stefan Rowecki, dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej dowódca brygady – płk dypl. piech. Stefan Rowecki zastępca dowódcy - wakat dowódca saperów – mjr Wincenty Krzywiec szef służby sprawiedliwości - NN szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Franciszek Stachowicz zastępca szefa sztabu - kpt. dypl. piech. Józef Szyrmer I oficer operacyjny - kpt. dypl. Marian Kowalczyk II oficer operacyjny - kpt. dypl. art. Mieczysław Szczawiński dowódca łączności – kpt. dypl. Zenon Starkiewicz dowódca plutonu regulacji ruchu – por. Stanisław Tatur kwatermistrz – mjr dypl. Tadeusz Kuźmiński oficer techniczny – mjr Antoni Popławski oficer intendentury – kpt. Marian Wroński oficer uzbrojenia - por. Mieczysław Jankiewicz naczelny lekarz – mjr lek. dr Tadeusz Gadomski dowódca plutonu żandarmerii – por. rez. żand. Zygmunt August Żytomirski dowódca Szwadronu sztabowego – ppor. Stefan Stasiak komendant Kwatery Głównej – rtm. Witold Bourdon

Obsada personalna Dywizjonu Rozpoznawczego Obsada personalna Dywizjonu Rozpoznawczego Dowódca dywizjonu – mjr Konstanty Kułagowski Zastępca dowódcy i kwatermistrz – rtm. Bronisław Kochański Dowódca szwadronu liniowego – rtm. Leon Podrez († 8 IX 1939, Ciepielów) Dowódca szwadronu czołgów rozpoznawczych TKS – kpt. br. panc. Antoni Czechowicz († 10 IX 1939, Lipsk) Dowódca plutonu motocyklistów – por. Andrzej Hudzicki Dowódca plutonu ckm – ppor. kaw. Jerzy Iwanicki Dowódca plutonu ppanc. – ppor. piech. Stanisław Rządkiewicz († 18 IX 1939, Tomaszów Lubelski) Dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Huttel Dowódca plutonu pionierów – ppor. Tadeusz Laskowski († 8 IX 1939, Ciepielów) Dowódca plutonu gospodarczo-transportowego – por. int. Cyryl Antoni Krajewski

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Brygady pancerno-motorowe i pułki pancerne II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Warszawie Kategoria:Jednostki o nazwie wyróżniającej Warszawska Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939