thumb|Święty Domek w Loreto right|thumb|Domek loretański przy klasztorze oo. kapucynów w Krakowie right|thumb|Wnętrze Domku loretańskiego przy klasztorze oo. kapucynów w Krakowie right|thumb|Domek loretański w Gołębiu right|thumb|Domek loretański w kościele Matki Bożej Loretańskiej w Warszawie thumb|Ogólnopolski Szlak Kaplic Loretańskich – tablica Domek loretański, kaplica loretańska – niewielka budowla sakralna wzniesiona we wnętrzu kościoła lub w jego pobliżu na wzór „świętego domu” Santa Casa w Loreto.
Historia Santa Casa w Loreto Sanktuarium w Loreto zostało zbudowane w 1294 r. z kamieni pochodzących z Nazaretu. Do groty, w której znajduje się bazylika Zwiastowania, według badań przeprowadzonych w latach 1962–1965, było domurowane pomieszczenie stanowiące z grotą jedną całość. Gabaryty Domu Loretańskiego są zgodne z wymiarami, jakie powinien mieć budynek przylegający do groty w Nazarecie, i że sgrafitta znalezione na murach domu zachowanego w Loretto są w tym samym stylu i odpowiadają tej samej epoce, co znalezione w NazarecieJesús Gil i Eduardo Gil: Ziemia Święta. Śladami naszej wiary, wydawnictwo Jedność-Saxum, II wyd. polskie, 2023, str. 15, ..
W 1291 r. krzyżowcy zostali wyparci z Palestyny. Najprawdopodobniej rządcy Epiru, rodzina Angellich (Aniołów), nakazali rozbiórkę kamieni i przewiezienie ich do Loreto. Tu został z nich wybudowany święty domek. W miejscu, w którym pomieszczenie stykało się ze ścianą groty został ustawiony ołtarz. Najprawdopodobniej od nazwiska Nicofora Anioła, pochodzi legenda mówiąca o przeniesieniu domku z Nazaretu do Loreto (istnieje dokument, który podaje, że Nicofer Anioł podarował w posagu swojej córce Ithamar „Święte kamienie wyniesione z Domu Naszej Pani, Dziewicy, Matki Bożej”). Wnętrze domku oświetla tylko jedno okno. Zgodnie z legendą, przez to okno archanioł Gabriel przybył z posłannictwem. Wewnątrz przepierzenie z kraty dzieli pomieszczenie na symboliczne dwie części. Jedna część to „pokoik”, druga to „kuchenka”. W pokoiku znajduje się figura Matki Bożej z dzieciątkiem, natomiast w kuchence wymurowane są kominek oraz szafka na naczynia. Ściany zdobią freski.
W XV wieku, na polecenie papieża Juliusza II, rozpoczęto budowę bazyliki oraz dodano marmurową obudowę sanktuarium. Obudowa to płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia Maryi. Pokazują one jej narodzenie, zaślubiny z Józefem, zwiastowanie, nawiedzenie św. Elżbiety, narodzenie Jezusa, pokłon pasterzy i pokłon trzech króli, scenę zaśnięcia oraz zgodną z legendą, scenę przeniesienia domku przez aniołów.
Bazylika na planie krzyża łacińskiego została postawiona w taki sposób, że wewnątrz bazyliki, dokładnie w jej centrum, umieszczony został domek loretański. Nad nim umieszczona jest kopuła, a w nawach bazyliki znajduje się 12 kaplic.
Domki loretańskie w Polsce i innych krajach Kaplice loretańskie szczególnie popularne były w Polsce i krajach katolickich w II połowie XVII i XVIII wieku. Jednym z ich polskich propagatorów był Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego.
Polska Powstał Ogólnopolski Szlak Kaplic Loretańskich. Bydgoszcz, zbudowany w latach 1682–1685 przy klasztorze bernardynów, rozebrany w 1838 r. przez władze pruskieKlasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych. Praca zbiorowa pod red. Ks. Hieronima Eug. Wyczawskiego OFM. Wydawnictwo Bernardynów „Calvarianum”. Kalwaria Zebrzydowska 1985, str. 35–40. Chodel Drohiczyn Głogów Głogówek Gołąb Kłodzko Kraków Krzeszów Lubiąż Nowa Ruda Olkusz Piotrkowice Poznań Skrzebowa Warszawa Wojnicz Żagań
Czechy Mikulov – Loreta, kościół św. Anny z domkiem loretańskim, wzniesiony w 1656 r. spłonął w 1784 r., od 1852 r. grobowiec Diettrichsteinów Praga – Loreta, domek loretański związany z kapucynami z 1631 r. Brno – Loreta przy kościele św. Janów, klasztor minorytów
Przypisy
Bibliografia Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych. Praca zbiorowa pod red. Ks. Hieronima Eug. Wyczawskiego OFM. Wydawnictwo Bernardynów „Calvarianum”. Kalwaria Zebrzydowska 1985.
Linki zewnętrzne Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Krakowie www.krakow4u.pl Domek loretański w Głogówku
Kategoria:Architektura sakralna