Dżem (zespół muzyczny)

mały|Gwiazda Dżemu w Opolu Dżem – polski zespół muzyczny grający muzykę z pogranicza rocka i bluesa, który w 1973 roku założyli bracia Adam i Beno Otrębowie oraz Paweł Berger. Zaliczany do najważniejszych zespołów w historii polskiej muzyki rockowo-bluesowej.

W grudniu 1973 roku do zespołu dołączył wokalista Ryszard Riedel, a następnie w 1978 roku – gitarzysta Jerzy Styczyński. W 1975 kontakt z zespołem nawiązał tekściarz Kazimierz Galaś. W latach 1973–1979 działalność formacji była bardzo nieregularna i aż do 1980 roku miała status amatorski. Po występach na kilkunastu festiwalach w Polsce, w tym debiut na festiwalu w Jarocinie, oraz zagranicznej trasie koncertowej 1985 roku ukazał się debiutancki album studyjny – Cegła, który uznawany jest za jeden z najważniejszych albumów zespołu oraz historii polskiego rocka. Rok później wydany został koncertowy album Absolutely Live nagrany podczas koncertu w teatrze STU w Krakowie.

W drugiej połowie lat 80. Ryszard Riedel stopniowo oddalał się od zespołu popadając w nałóg narkotykowy, przez co w 1986 i 1987 roku grupa koncertowała z Tadeuszem Nalepą oraz 1988 roku wydała wspólnie z Nalepą album Numero Uno. Wcześniej jednak ukazały się dwa albumy z pierwotnym wokalistą – Zemsta nietoperzy oraz koncertowy Lunatycy – czyli tzw. przeboje całkiem Live. W 1989 roku ukazały się albumy Najemnik oraz instrumentalny The Band Plays On.... Dwa lata później wydany zostaje album Detox na którym znajdują się takie przeboje jak „List do M.”, „Jak malowany ptak” czy „Sen o Victorii”. W tym samym czasie dyskografię uzupełnia album The Singles gromadzący wszystkie single zespołu. W 1993 roku ukazuje się Autsajder a rok później – akustyczny album Akustycznie.

Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Riedla w ramach konkursu wyłoniony został nowy wokalista, Jacek Dewódzki. 30 lipca 1994 roku Ryszard Riedel zmarł w szpitalu na zawał serca. W ramach hołdu dla zmarłego artysty odbył się koncert utrwalony na płycie List do R. na 12 głosów. Z Dewódzkim zespół nagrał cztery albumy: hardrockowy Kilka zdartych płyt wydany w 1995 roku, Pod wiatr w 1997 roku, dwupłytowy album koncertowy Dżem w Operze cz. 1 i 2 w latach 1998−1999 oraz Być albo mieć w 2000 roku. W 2001 roku wokalistą został Maciej Balcar, który zadebiutował na albumie 2004.

27 stycznia 2005 w wypadku samochodowym zginął Paweł Berger, klawiszowiec zespołu. Z tego powodu w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu odbył się koncert zarejestrowany na albumie Pamięci Pawła Bergera. W jego miejsce do składu wszedł Janusz Borzucki, który gra w Dżemie do dziś.

Historia Lata 1973–1994 (okres z Ryszardem Riedlem) 1973–1979: Początki thumb|Ryszard Riedel, sierpień 1981 Pierwsze wzmianki o zespole można znaleźć w 1973 roku. Zespół założyli bracia Adam i Beno Otrębowie (gitara i gitara basowa) wraz z grającym na instrumentach klawiszowych i śpiewającym Pawłem Bergerem oraz perkusistą Aleksandrem Wojtasiakiem w domu kultury „Górnik” w Tychach. W grudniu tego samego roku dołączył do nich wokalista Ryszard Riedel, zastępując w tej roli Bergera. Początkowo zespół występował pod nieoficjalną nazwą Jam i grał covery utworów takich wykonawców jak Cream, Santana, John Mayall, The Rolling Stones, Spencer Davis Group czy Free. Obecna nazwa zespołu pojawiła się w roku 1974, napisana tak omyłkowo przez organizatora koncertu.

W początkowych latach działalności zespół rzadko koncertował i często zmieniał skład ze względu na brak zapotrzebowania na ten rodzaj muzyki. W 1975 roku Dżem opuścił Aleksander Wojtasik, a rok później – Beno Otręba. Zastąpili ich z czasem kolejno Leszek Faliński oraz jego brat Tadeusz.

Przełom w historii zespołu stanowił rok 1979, kiedy zespołowi zaproponowano wyjazd do Wilkasów, gdzie przez miesiąc miał grać dla uczestników obozów szkoleniowo-wypoczynkowych. W tym czasie powstały pierwsze autorskie utwory grupy” „Whisky”, „Paw”, „Poznałem go po czarnym kapeluszu”, czy „Człowieku co się z tobą dzieje”.

W tym samym roku do zespołu, dzięki Ryszardowi RiedlowiStyczyński z gitarą od siódmej klasy dołączył gitarzysta Jerzy Styczyński, z którym wystąpili na Przeglądzie Amatorskich Zespołów Artystycznych w Tychach.

1980–1984: Koncerty i pierwsze single W 1980 roku Dżem zakwalifikował się do I Przeglądu Muzyki Młodej Generacji w Jarocinie. Festiwal odbył się w czerwcu, gdzie debiutując przed dużą publicznością zespół zajął trzecie miejsce w konkursie grając utwory „Whisky”, „Paw”, „Taniec Śmierci”, „Aga” oraz „Słodka”. Pomimo zdobycia przez grupę sporej popularności przyszłość stała pod znakiem zapytania. Z zespołu odeszli bracia Falińscy tworząc Daktyl, natomiast Adam Otręba rozpoczął współpracę z formacją Kwadrat. Za namową Riedla do Dżemu wrócił Beno Otręba oraz Leszek Faliński, który wkrótce zastąpiony został przez Michała Giercuszkiewicza, natomiast Styczyńskiego wymienił Andrzej Urny. W tym składzie zarejestrowany został w studiu Polskiego Radia w Katowicach debiutancki singel „Paw / Whisky” wydany nakładem Tonpressu w 1982. W sesji nagraniowej gościnnie wystąpił Antymos Apostolis, który wykonał solówki w „Pawiu”. Po wydaniu singla Urny odszedł do Krzaka, a na jego miejsce powrócił Styczyński.

W tym składzie Dżem intensywnie koncertował, między innymi na Rawie Blues w Katowicach czy ponownie na festiwalu w Jarocinie. Jednak wkrótce potem, na skutek znacznego wzrostu zainteresowania muzyką stricte rockową spod znaku Lady Pank, Maanamu, Perfectu, Oddziału Zamkniętego czy Republiki, popularność zespołu znacznie zmalała. W tym okresie Riedel występował gościnnie w Krzaku, Berger grał wraz z Martyną Jakubowicz, natomiast Adam Otręba wyjechał koncertować na Bliski Wschód. Skład Dżemu uzupełnili klawiszowiec Rafał Rękosiewicz oraz na krótko gitarzysta Leszek Winder.

W 1983 roku, po powrocie do formacji Bergera i Otręby, zespół nagrał drugi singel – „Dzień w którym pękło niebo / Wokół sami lunatycy”, wydany we wrześniu 1984. Rok później ukazuje się pierwszy koncertowy album Dżem zarejestrowany w czerwcu 1984 roku podczas FAMY w Świnoujściu, wydany później na kompakcie jako Dzień, w którym pękło niebo. W sierpniu zespół wystąpił na Olsztyńskich Nocach Bluesowych, a jesienią wyjechał na trzy koncerty do Berlina Zachodniego.

1985: Cegła thumb|Aleja Gwiazd Bluesa w Białymstoku Pod koniec 1984 roku muzycy nawiązali współpracę z menadżerem Marcinem Jacobsonem i w styczniu 1985 roku weszli do studia Polskich Nagrań w Warszawie. Debiutancki album Cegła ukazał się w październiku na płycie winylowej, natomiast w listopadzie na kasecieOficjalna strona zespołu. zdobywając ogromną popularność i stając się największym bestsellerem Dżemu – do dziś sprzedało się ponad 115 tysięcy sztuk albumu. Na Cegle znalazło się osiem, w większości klasycznych, utworów, w tym „Whisky”, „Jesiony” czy „Czerwony jak cegła”.

Po wydaniu albumu, Dżem intensywnie koncertował zarówno w Polsce na festiwalach w Brodnicy i Jarocinie, Rawie Blues czy na Olsztyńskich Nocach Bluesowych jak i za granicą, głównie w Szwajcarii, Jugosławii oraz NRD.

W grudniu ukazał się kolejny singel, na którym znalazł się poświęcony zmarłemu Ryszardowi Skibińskiemu utwór „Skazany na bluesa” oraz „Mała Aleja Róż”. W tym samym roku zespół nakręcił teledysk do piosenki „Naiwne pytania”.

9 grudnia 1985 roku Dżem zagrał dwa koncerty w teatrze STU w Krakowie, z których materiał znalazł się na płycie Absolutely Live wydanej we wrześniu 1986 roku nakładem wytwórni PolJazz. Album uważany jest za jeden z najlepszych w dorobku zespołu.

1986–1988: Zemsta nietoperzy, Najemnik W marcu 1986 roku Jacobson zorganizował sesję nagraniową dla zespołu w studiu „Giełda” Polskiego Radia w Poznaniu. Efektem był wydany w tym samym miesiącu album Zemsta nietoperzy, na którym znalazł się między innymi utwór „Naiwne pytania”. Na płycie gościnnie zagrał saksofonista Alek Korecki oraz perkusista Krzysztof Przybyłowicz ze String Connection, który zastąpił tymczasowo Giercuszkiewicza, który został wyrzucony z zespołu za absencje częściowo spowodowaną uzależnieniem od narkotyków. W tym samym miesiącu, dzięki Marcinowi Jacobsonowi dołączył grający w TSA Marek Kapłon, 16 kwietnia 1986 zagrał pierwszy koncert z zespołem na RockowiskuDżem – Dziesiąte urodziny.

W latach 1986–1987 Dżem intensywnie koncertował, między innymi kolejny raz w Jarocinie, gdzie występ uwieczniony został na filmie dokumentalnym Moja krew, twoja krew kręconym przez BBC. W tym samym czasie nasiliły się problemy spowodowane uzależnieniem Riedla od narkotyków, który coraz rzadziej pojawiał się na koncertach. Z tego powodu część występów wykonywanych było z Moniką Adamowską, Ireneuszem Dudkiem oraz w dużej części Tadeuszem Nalepą z którym współpraca zaowocowała albumem Numero Uno nagranym w czerwcu 1987 roku, a wydanym w listopadzie przyszłego roku. Muzycy zagrali również gościnnie na płycie Nalepy To mój blues.

W kwietniu 1988 roku wydany został album Tzw. przeboje – całkiem live, który ukazał się na płycie kompaktowej pod tytułem Lunatycy – czyli tzw. przeboje całkiem Live. Zawiera ona utwory nagrane, podobnie jak poprzedni album koncertowy, w krakowskim teatrze STU jeszcze w 1986 roku. W maju Dżem wszedł do studia celem nagrania kolejnej płyty studyjnej. Ze względu na brak tekstów utworów muzycy podczas sesji nagrali utwory na instrumentalny album The Band Plays On... oraz podkłady na Najemnika. Wokale zostały nagrane podczas uzupełniającej sesji we wrześniu.

Zespół także koncertował w Polsce i za granicą, między innymi w NRD i ZSRR. Koncerty odbywały się bez Ryszarda Riedla, który został odsunięty za niesubordynację. Zespołowi towarzyszyła natomiast Martyna Jakubowicz. Pod koniec roku grupa rozstała się ze swoim menadżerem.

1989–1990: Koncert urodzinowy 24 czerwca 1989 w katowickim Spodku zorganizowany został koncert z okazji dziesięciolecia istnienia Dżemu. Oprócz jubilatów na scenie wystąpił m.in. zespół Voo Voo, Ścierański-Surzyn Trio oraz Daab. Na koncercie miało wystąpić także TSA, ale nie wystąpiło, ponieważ Andrzej Nowak, Stefan Machel i Janusz Niekrasz postanowili wjechać na scenę swoimi Harleyami na co nie była przystosowana scena, więc muzycy odmówili występu, po tym wydarzeniu Marek Piekarczyk odszedł z TSA co doprowadziło w ostateczności do rozpadu grupy.

W sierpniu tego roku pojawił się na rynku album Najemnik, a pod koniec roku The Band Plays On...

1991–1994 mały|Beno Otręba na koncercie podczas Rzeszowskich Juwenaliów 2007 Dnia 1 stycznia 1991 roku Ryszard Riedel, Adam Otręba, Benedykt Otręba, Paweł Berger, Jerzy Styczyński oraz manager zespołu Leszek Martinek założyli spółkę cywilną „Dżem”. Pierwszym wydawnictwem nowo powstałej spółki jest album Detox, uważany przez wielu krytyków i samych muzyków za najlepszy album grupy.

W kwietniu 1992 roku zespół towarzyszył Sławomirowi Wierzcholskiemu na jego autorskim krążku Ciśnienie. 20 czerwca 1992 roku zespół wystąpił ponownie w katowickim Spodku w programie „Dżem Session”, którego zapis ukazał się na czterech kasetach (dwóch płytach) pt. Wehikuł czasu – Spodek ’92. W kwietniu 1993 roku grupa nagrała teledysk Autsajder oraz kolejny raz wystąpiła w telewizji na koncercie Bez prądu.

W październiku 1993 roku zespół nagrał płytę Autsajder. To ostatni album z premierowymi utworami grupy, na którym zaśpiewał R. Riedel. Problemy z nałogiem narkotykowym spowodowały, że przestał się zajmować regularnie pracą. Ostatni koncert grupy z Riedlem odbył się 16 marca 1994 r. w Krakowie, w maju wokalista został tymczasowo usunięty z Dżemu. Zmarł 30 lipca 1994 roku, bezpośrednią przyczyną śmierci była niewydolność serca.

Lata 1995–2000 (okres z Jackiem Dewódzkim) mały|Koncert Dżemu w Katowicach – styczeń 2007 Od 1995 roku nowym wokalistą zespołu został Jacek Dewódzki, z którym zespół koncertował i tworzył do roku 2001, kiedy zastąpił go Maciej Balcar.