thumb|Tomaszów Mazowiecki, Farbiarska 7. Dom, w którym urodził się i dorastał Oskar Lange thumb|Grób Oskara Langego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Oskar Ryszard Lange (ur. 27 lipca 1904 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 2 października 1965 w Londynie) – polski ekonomista i polityk komunistyczny, członek Komitetu Centralnego PZPR, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III i IV kadencji, członek (1955–1957) i zastępca przewodniczącego (1957–1965) Rady Państwa. Agent wywiadu INU NKGB. Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys W II Rzeczypospolitej Syn Artura Juliusza (przemysłowca) i Sophie Albertine z Rosnerów. Miał siostrę Martę po mężu Wojciechowską. W 1912 rozpoczął edukację w Szkole Handlowej Kupiectwa Łódzkiego, a następnie w Gimnazjum Filologicznym w Tomaszowie Mazowieckim. W ciągu lat 1922–1926 przez rok studiował na Uniwersytecie Poznańskim i przez dwa lata na Uniwersytecie Jagiellońskim pod kierunkiem Adama Krzyżanowskiego. W 1928 obronił rozprawę pt. Konjunktura w życiu gospodarczem Polski 1923–1927, uzyskując stopień naukowy doktora. W 1931 przedstawił na Uniwersytecie Jagiellońskim swoją pracę habilitacyjną Statystyczne badania koniunktury gospodarczej. Studiował również na uniwersytecie w Londynie.
W latach 1926–1937 był pracownikiem naukowym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie zajmował się teorią statystyki. Z ruchem socjalistycznym związany był od 1918. Był jednym z najbardziej aktywnych działaczy Związku Niezależnej Młodzieży SocjalistycznejOskar Lange, Dzieła. Tom 1 – kapitalizm, PWE 1973; s. 21.. Od 1927 był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Przez pewien czas pisał do czasopisma „Płomienie” wydawanego przez Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego w Krakowie.
Za granicą W Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii przebywał w latach 1934–1936 jako stypendysta. W 1936 na krótko wrócił na katedrę statystyki do Krakowa, a w 1937 ponownie wyprowadził się do Stanów Zjednoczonych. Trafił na Uniwersytet Kalifornijski, a następnie na Uniwersytet Stanforda. W latach 1938–1945 wykładał na Uniwersytecie Chicagowskim. W czasie swojego pobytu w Ameryce kontaktował się z emigracyjną PPS, jak i amerykańskim ruchem socjalistycznym. Jako przedstawiciel PPS był wiceprezesem Zarządu Głównego Amerykańskiego Związku Wyzwolenia Polski. W 1941 przedstawił Gospodarcze podstawy demokracji w Polsce.
W depeszach wywiadu sowieckiego NKGB/NKWD, rozszyfrowanych w ramach Projektu Venona, występuje jako agent wpływu o pseudonimie Friend (ang. Przyjaciel), zwerbowany do współpracy przez Bolesława Geberta, agenta wywiadu sowieckiego INO NKWD/NKGB. W 1943 uczestniczył w kampanii na rzecz współpracy polsko-radzieckiej. Współorganizował Ligę Kościuszkowską i Amerykańsko-Polskie Rady Robotnicze. W 1944 na zaproszenie Związku Patriotów Polskich przyleciał do Moskwy, gdzie spotkał się z Józefem StalinemTomaszowianin profesor Oskar Lange, „Nowa Gazeta Tomaszowska”, nr 11, listopad 2005.. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych spotkał się z prezesem Rady Ministrów Stanisławem Mikołajczykiem i poinformował o przebiegu misji w ZSRR prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta.
W lipcu 1945 mianowany przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej na funkcję ambasadora w Stanach Zjednoczonych, misję pełnił do stycznia 1947. Następnie do grudnia tego samego roku był delegatem przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i jej Radzie Bezpieczeństwa.
W Polsce Ludowej Należał do Rady Naczelnej PPS w kraju (1945–1948), Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS (1947–1948) i Komisji Politycznej CKW PPS (1948). W 1947 został wybrany na korespondenta Polskiej Akademii Nauk. Od 1948 do końca życia był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i jej Komitetu Centralnego.
W 1948 kierował Biurem Studiów CKW PPS. W 1949 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego nauk ekonomicznych, od 1952 był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Po śmierci Stalina wygłosił apologetyczny referat „Ostatni wkład Józefa Stalina do ekonomii politycznej”.
W latach 1949–1950 prezes zarządu Centralnego Związku Spółdzielczego. W latach 1949–1956 był profesorem, a w latach 1952–1955 rektorem Szkoły Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie. W latach 1952–1963 pracownik naukowy PAN. Zasiadał w Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki. W latach 1955–1957 członek, a następnie do śmierci w 1965 zastępca przewodniczącego Rady Państwa. Zasiadał też w Ogólnopolskim Komitecie Frontu Jedności Narodu„Trybuna Robotnicza”, nr 4 (4350) 7 stycznia 1958, s. 2.. Zaliczany do byłych członków PPS zbliżonych do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych. Od 1956 roku był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1957–1963 przewodniczącym Rady Ekonomicznej, a w latach 1957–1959 przewodniczącym Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. Był doradcą ekonomicznym rządu Indii (1955–1956) i Cejlonu (1959).
Od 1947 roku był posłem kolejno na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I, II, III i IV kadencji. Pełnił liczne funkcje w parlamencie – był przewodniczącym Związku Parlamentarnego Polskich Socjalistów (1948), przewodniczącym Klubu Poselskiego PZPR (1948–1952), przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych (1949–1952), przewodniczącym Komisji Planu Gospodarczego i Budżetu (1951–1952), przewodniczącym Komisji Budżetowej (1952–1955), przewodniczącym Komisji Finansowo-Budżetowej (1955–1956) i przewodniczącym Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów (1957–1961). W 1962 roku został pierwszym prezesem Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego. Od marca 1965 do śmierci w październiku tegoż roku był prezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego.
Zajmował się ekonomią polityczną, statystyką, ekonometrią i cybernetyką ekonomiczną. Obok Michała Kaleckiego był jednym z niewielu polskich ekonomistów cenionych na Zachodzie. Autor m.in. książek: Wstęp do ekonometrii (1958), Ekonomia polityczna (tom I 1959, tom II 1965), Całość i rozwój w świetle cybernetyki (1962), Optymalne decyzje (1964), Wstęp do cybernetyki ekonomicznej (1964).
Zmarł w Londynie, pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 28-Tuje-16/17).
Model Langego
W 1936 Oskar Lange opracował model ekonomiczny, nazwany później „modelem Langego” lub „modelem Langego–Lernera”. Był to neoklasyczny model ekonomiczny opisujący hipotetyczną gospodarkę socjalistyczną. Opierał się on na publicznej własności środków produkcji oraz metodzie prób i błędów w ustalaniu celów produkcyjnych, dążąc do osiągnięcia równowagi gospodarczej i efektywności w sensie Pareto. W modelu tym państwo posiada wszystkie czynniki produkcji poza pracą, a planujące organy wykorzystują symulacje rynkowe do alokacji dóbr konsumpcyjnych i finalnych.
Stosunek do austriackiej szkoły ekonomicznej Oskar Lange krytykował austriacką szkołę ekonomiczną. Odrzucał on całkowicie pojęcie racjonalności w misesowskim znaczeniu. Celowość działań, jego zdaniem, nie zawsze świadczy o racjonalności. Ponadto sądził, że Ludwig von Mises zawęża definicję prakseologii, gdyż utożsamiał ją wyłącznie z ekonomią.
Życie prywatne Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Irena Alicja z domu Oderfeld (1906–1999) – córka Henryka Oderfelda, przemysłowca, działacza społecznego i dobroczynnego narodowości żydowskiej. Z tego małżeństwa miał syna Christophera Stephena (ur. 1940). Drugą żoną była Felicja Marta z domu Augspach (1922–2009) – córka Alfreda Augspacha, lekarza, oficera WP i dyrektora szpitala miejskiego w Tomaszowie Mazowieckim. Z drugiego małżeństwa miał córkę Monikę.
Główne prace Lokacja miast Wielkopolski właściwej na prawie niemieckiem w wiekach średnich, Pamiętnik Historyczno-Prawny, Lwów 1925. Socjologja i idee społeczne Edwarda Abramowskiego, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1928. On the Economic Theory of Socialism (z ), red. Benjamin Lippincott, University of Minnesota Press, Minneapolis 1938 (przekład arabski 1956, chiński 2025). Price Flexibility and Employment, , San Antonio 1944 (, Monograph 8). Teoria statystyki, Polskie Wydawnictwa Gospodarcze, Warszawa 1952. Zagadnienia ekonomii politycznej w świetle pracy J. Stalina „Ekonomiczne problemy socjalizmu w ZSRR”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1953. Wstęp do ekonometryki (w oparciu o wykłady Oskara Lange wygłoszone na Wydziale Ekonomii Politycznej UW w 1957 r.), red. Antoni Banasiński, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1957 (wyd. V: 1971). Études sur la planification économique dans les démocraties populaires et dans les pays sous-développés, , Paris 1957. Dyskusja o polskim modelu gospodarczym (z innymi autorami, antologia), Książka i Wiedza, Warszawa 1957. The Political Economy of Socialism, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1957. Teoria rozwoju gospodarczego, red. Antoni Banasiński, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1958 (przekład arabski 1958). Zagadnienia ekonomii politycznej socjalizmu (z innymi autorami), PWN, Warszawa 1958 (wyd. II: 1959; przekład angielski 1962, hiszpański 1965). Ekonomia polityczna, 2 t., PWN, Warszawa 1959–1966 (przekład arabski 1960–, francuski 1962–, niemiecki 1963–1968, angielski 1963–1971, czeski 1966, hiszpański 1969–1981, włoski 1970, japoński 1973, portugalski 1979, serbskochorwacki 1981, chiński 2020). Essays on Economic Planning, Asia Publishing House, Calcutta 1960 (wyd. II: 1967). Węzłowe zagadnienia budownictwa socjalizmu w Polsce. Materiały do studiowania podstaw marksizmu-leninizmu (z innymi autorami), Książka i Wiedza, Warszawa 1960. Teoria reprodukcji i akumulacji, red. Antoni Banasiński, PWN, Warszawa 1961 (wyd. II: 1965; przekład rosyjski 1963, czeski 1966, hiszpański 1970, angielski 1977, włoski 1979). Teorie wzrostu ekonomicznego a współczesny kapitalizm (z innymi autorami), red. Józef Zawadzki i Aleksander Łukaszewicz, Książka i Wiedza, Warszawa 1962 (przekład czeski 1966). Całość i rozwój w świetle cybernetyki, PWN, Warszawa 1962 (przekład angielski 1965, czeski i niemiecki 1966, japoński 1971, włoski 1981). Optymalne decyzje. Zasady programowania, red. Antoni Banasiński, PWN, Warszawa 1964 (wyd. II: 1967; przekład rosyjski 1967, rumuński 1970, angielski 1971, hiszpański 1973). Entwicklungstendenzen der modernen Wirtschaft und Gesellschaft. Eine sozialistische Analyse, , Wien 1964 (przekład hiszpański 1966, portugalski 1975). Wstęp do cybernetyki ekonomicznej, red. Antoni Banasiński, PWN, Warszawa 1965 (przekład węgierski i rumuński 1967, czeski, niemiecki i rosyjski 1968, hiszpański i japoński 1969, angielski 1970, francuski 1976). Człowiek i technika w produkcji, PWN, Warszawa 1965. O socjalizmie i gospodarce socjalistycznej, PWN, Warszawa 1966 (przekład hiszpański i japoński 1974, włoski 1975). On the Functioning of the Socialist Economy, SGPiS, Warszawa 1968.
Wydania zebrane Pisma ekonomiczne i społeczne 1930–1960, PWN, Warszawa 1961 (przekład szwedzki 1966, angielski 1970). Dzieła, 8 t., red. Mieczysław Jagielski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1973–1986. Ökonomisch-theoretische Studien, red. Halina Jaroslawska, , Frankfurt am Main 1977. Wizje gospodarki socjalistycznej. Wybór pism, red. Mirosław Chałubiński, Książka i Wiedza, Warszawa 1985. Wybór pism, 2 t., red. Helena Hagemejerowa i Felicja Lange, PWN, Warszawa 1990. Economic Theory and Market Socialism: Selected Essays of Oskar Lange, red. Tadeusz Kowalik, , Aldershot 1994.
Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1964) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1946) („za zasługi na polu ogólno-państwowej pracy”). Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Krzyż Wielki Orderu Lwa Finlandii (1964)Wysokie odznaczenia fińskie otrzymali czołowi działacze państwowi PRL, „Trybuna Ludu”, nr 185, 6 lipca 1964, s. 1.
Nagrody i wyróżnienia