Stanisław Leon Kulczyński (ur. 9 maja 1895 w Krakowie, zm. 12 lipca 1975 w Warszawie) – polski botanik i polityk. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji, zastępca przewodniczącego (1956–1969) Rady Państwa. Wicemarszałek Sejmu I kadencji, rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1936–1938) oraz Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu (1945–1951). Budowniczy Polski Ludowej.

Życiorys mały|upright|Tablica pamiątkowa we Wrocławiu Urodził się w rodzinie Władysława (zoologa, specjalisty w dziedzinie pajęczaków, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego) i Anny z Chełmeckich. W 1913 zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie. Po maturze odbywał studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (był uczniem Mariana Raciborskiego i Władysława Szafera), gdzie 29 kwietnia 1918 uzyskał absolutorium, a 1910 maja zdobył doktorat filozofii w dziedzinie botaniki.

Został wykładowcą botaniki na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie w 1924 objął i zorganizował Katedrę Systematyki i Morfologii Roślin, początkowo jako profesor nadzwyczajny, od 1930 profesor zwyczajny. W 1935 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W czasie lat akademickich 1936/1937 i 1937/1938 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Zrezygnował ze stanowiska na początku stycznia 1938, protestując w ten sposób przeciwko naciskom wprowadzenia na uczelni getta ławkowego.

W 1935 został członkiem korespondentem, a w 1945 – członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiejętności; od 1919 był współpracownikiem (od 1935 członkiem) Komisji Fizjograficznej PAU; współzałożyciel i od 1952 członek Polskiej Akademii Nauk.

Po wybuchu II wojny światowej i agresji Związku Radzieckiego na Polskę z 17 września 1939 i po przemianowaniu uczelni na Lwowski Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki został prezesem Związku Zawodowego Pracowników Uniwersytetu (tzw. „Profspilka”, do którego przynależność była obowiązkowa). W okresie radzieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w MoskwieDzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983.. W czasie wojny był delegatem Rządu RP na wychodźstwie na Obszar Lwowski. Lwów opuścił w 1941 (wraz z Karoliną Lanckorońską). Zamieszkał w Krakowie, gdzie zajmował się tajnym nauczaniem na Uniwersytecie Jagiellońskim. 10 maja 1945 przybył do Wrocławia, gdzie rozpoczął odbudowę uniwersytetu. Był pierwszym rektorem połączonych: Uniwersytetu i Politechniki w latach 1945–1951.

9 lipca 1946 został mianowany przez wojewodę wrocławskiego tymczasowym opiekunem zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Podjął decyzję o oddaniu na potrzeby przyszłego Ossolineum budynku dawnego gimnazjum Św. Macieja użytkowanego przez Uniwersytet, zorganizował przyjęcie zbiorów lwowskich we Wrocławiu i odpowiednio je zabezpieczył. W październiku 1946 zorganizował Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum we Wrocławiu, którego został prezesem zarządu. Funkcję tę sprawował aż do zawieszenia działalności Towarzystwa w 1949. W 1949 jako członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu„Trybuna Robotnicza”, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.. W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa Stalina„Życie Warszawy”, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, s. 1.. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz został przewodniczącym Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika„Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84–85..

Zmarł w Warszawie, pochowany 17 lipca 1975 na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. W uroczystościach pogrzebowych udział wzięli m.in. przewodniczący Rady Państwa prof. Henryk Jabłoński, prezes Naczelnego Komitetu ZSL, marszałek Sejmu Stanisław Gucwa, przewodniczący Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego Andrzej Benesz, I sekretarz Komitetu Krakowskiego PZPR Wit Drapich, prezydent Krakowa Jerzy Pękala oraz delegacje naukowców z całego kraju. Przemówienie żałobne wygłosił Andrzej BeneszPogrzeb Stanisława Kulczyńskiego, „Trybuna Robotnicza”, nr 159 (9755), 18 lipca 1975, s. 2..

Kariera naukowa 1918–1924 – pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego; 1924–1939 – prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (w latach 1936–1938 rektor), w czasie pierwszej okupacji sowieckiej (w latach 1939–1941) prof. Uniwersytetu im. I. Franki we Lwowie; od 1941 w Krakowie – pracował jako rzeczoznawca przy Izbie Rolniczej; 1945–1969 – prof. Uniwersytetu Wrocławskiego; 1945–1952 – rektor Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu.

W pracy naukowej zajmował się systematyką roślin, ekologią, fitosocjologią (głównie Tatr i Pienin) i paleobotaniką; autor m.in. Torfowiska Polesia (tom I–II, 1939–1940); współautor (wraz z Władysławem Szaferem i Bogumiłem Pawłowskim) klucza do oznaczania polskich roślin naczyniowych Rośliny polskie (1924).

Działalność polityczna Od 1938 – był członkiem Klubów Demokratycznych, od 1939 Stronnictwa Demokratycznego. Należał do kierownictwa stronnictwa – w latach 1949–1969 członek Centralnego Komitetu, w latach 1949–1954 członek Komitetu Politycznego CK, w latach 1954–1969 członek Prezydium CK, 1946–1954 wiceprzewodniczący Rady Naczelnej SD, w latach 1954–1956 wiceprzewodniczący CK, a w latach 1956–1969 stał na czele partii jako przewodniczący CK. Od 1969 honorowy prezes SD; 1952–1956 – wicemarszałek Sejmu, w latach 1956–1969 zastępca przewodniczącego Rady Państwa; 1946–1972 – poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji; był przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych (w latach 1952–1956 i 1961–1969) oraz Komisji Nadzwyczajnej Ziem Zachodnich (1957–1961); 1955–1967 – przewodniczący Rady Naczelnej Towarzystwa Łączności z Polonią Zagraniczną „Polonia”; 1957–1971 – przewodniczący Rady Naczelnej Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich; 1958–1975 – wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu; 1958–1973 – przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju.

Rodzina Żonaty z Marią Kulczyńską z domu Lang (1902–1982), działaczką społeczną i polityczną. Miał córkę i syna Jana, reżysera i byłego dziekana Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Jego brat Władysław junior (1890–1923) był taternikiem, siostra Wanda (1893–1968) – działaczką na rzecz ochrony przyrody.

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1964) Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949) („za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), oświaty, nauki, kultury i sztuki”). Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1959)Najwyższe odznaczenia dla zasłużonych obywateli Polski Ludowej, „Trybuna Robotnicza”, nr 173, 22 lipca 1959, s. 7. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) („za zasługi na polu pracy naukowej”). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 sierpnia 1946) („za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”). Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Medal Rodła (pośmiertnie, 1987)Piastowska myśl zachodnia, „Życie i Myśl”, nr 11–12/1987, s. 98. Medal Komisji Edukacji Narodowej (1967)Obchody Dnia Nauczyciela, „Trybuna Ludu”, nr 319, 17 listopada 1967, s. 1. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1963)„Odznaka Tysiąclecia” dla czołowych działaczy partyjnych i państwowych, „Trybuna Robotnicza”, nr 37, 13 lutego 1963, s. 1. Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1960)Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, nr 9, 20 września 1960, s. 1. Odznaka XV-lecia Wyzwolenia Dolnego Śląska (1960)Wśród mieszkańców Wrocławia, „Trybuna Ludu”, nr 127, 8 maja 1960, s. 4. Odznaka honorowa Związku Zawodowego Budowlanych (1963)70 lat związku budowlanych, „Trybuna Ludu”, nr 345, 15 grudnia 1963, s. 1. Medal za Wybitne Zasługi dla Rozwoju Politechniki Wrocławskiej (1970) Medal Grunwaldzki nadany przez Ogólnopolski Komitet Frontu Jedności Narodu dla upamiętnienia 550. rocznicy zwycięstwa odniesionego nad zaborczym Zakonem Krzyżackim (1960)Wręczenie pamiątkowych medali grunwaldzkich, „Trybuna Ludu”, nr 196, 16 lipca 1960, s. 1. Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 1965) Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” (ZSRR, 1970)Jubileuszowe medale leninowskie dla działaczy OKP, „Głos Słupski”, nr 276, 4 października 1970, s. 1. Złoty Medal Pokoju im. F. Joliot-Curie nadany przez Światową Radę Pokoju (1964)Jacek Ślusarczyk, Ruch Obrońców Pokoju w latach 1948–1989, Instytut Studiów Politycznych PAN, 1996, s. 124. Medal „20-lecia Światowej Rady Pokoju” (1969)Medale 20-lecia ŚRP dla działaczy polskiego ruchu pokoju, „Trybuna Ludu”, nr 268, 27 września 1969, s. 1–4. Tytuł honorowego członka Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich (1965)Polskie granice zachodnie nie podlegają dyskusji, „Trybuna Ludu”, nr 352, 20 grudnia 1965, s. 2. Honorowe obywatelstwo Kłodzka (1962)Prof. St. Kulczyński honorowym obywatelem Kłodzka, „Trybuna Ludu”, nr 130, 12 maja 1962, s. 3.

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie badań nad torfowiskami” (1952) tytuły doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (1963) i Politechniki Wrocławskiej (1965) tytuł Honorowego Obywatela Wrocławia (pośmiertnie, 2018)

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano Wrocławską Drukarnię Naukową PAN, jeden z wrocławskich bulwarów Bulwar Stanisława Kulczyńskiego we Wrocławiu w Targeo, szkołę podstawową we Wrocławiu, a także MS Stanisław Kulczyński zwodowany w stoczni im. Adolfa Warskiego. W Jeleniej Górze wzniesiono mu pomnikMaria Żmigrodzka, Hołd dla wybitnego polityka, naukowca, człowieka. Uroczyste wodowanie m/s „Stanisław Kulczyński”, „Kurier Polski”, nr 83 z 29 kwietnia 1987, s. 1–2. Matką chrzestną statku została Helena Chodkowska.Święto Stronnictwa w całym kraju, „Kurier Polski”, nr 89 z 7 maja 1984, s. 1–2..

W 2017 Instytut Pamięci Narodowej zamieścił jego nazwisko na liście osób symbolizujących komunizm, wskazując na konieczność zmiany nazw ulic noszących jego imię. Wywołało to sprzeciw ze strony wrocławskiego środowiska akademickiego, w tym Uniwersytetu Wrocławskiego.

Na jego cześć nazwano gatunek przywrotnik Kulczyńskiego (Alchemilla kulczynskii Pawł.), endemit tatrzański.

Przypisy

Linki zewnętrzne Magdalena Bajer – Kulczyńscy Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 maja 2018 r. – III SA/Wr 141/18 – Zakaz propagowania ustroju totalitarnego w nazewnictwie

Kategoria:Absolwenci Gimnazjum św. Jacka w Krakowie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Klubów Demokratycznych (1937–1939) Kategoria:Członkowie Okręgowych Delegatur Rządu Kategoria:Członkowie Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Rady Naczelnej SD (1944–1989) Kategoria:Członkowie Rady Państwa PRL Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Honorowi obywatele Kłodzka Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)