Teodor Bujnicki, ps. lit. Pirmas, Aron, Billard (ur. 13 grudnia 1907 w Wilnie, zm. 27 listopada 1944 tamże) – poeta, satyryk, krytyk literacki związany z czasopismem „Żagary”, „Pion” oraz grupą poetycką Żagary.
Życiorys thumb|left|200px|Teodor Bujnicki – zdjęcie z lat 30. XX w. Syn Tadeusza i Zofii z Kowalskich. Ukończył gimnazjum w Wilnie. Absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (studia historyczne). W czasie studiów członek Akademickiego Klubu Włóczęgów Wileńskich. Najbardziej znany członek STO Sekcji Twórczości Oryginalnej Polonistów Słuchaczów USB. W poezji nawiązywał do tradycji romantycznych i programu artystycznego grupy Skamander. W 1931 roku wraz z Czesławem Miłoszem i Jerzym Zagórskim założył czasopismo „Żagary”. Pisał także skecze dla radiostacji wileńskiej (występował razem z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim w satyrycznej audycji Kukułka wileńska). Poza pracą dziennikarską i literacką pracował zawodowo (od 1931 roku) w Instytucie Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej.
W krótkim okresie administracji litewskiej w Wilnie, zastępca redaktora naczelnego „Gazety Codziennej”, której wydawcą był Józef Mackiewicz. W czasie drugiej okupacji sowieckiej Wilna (15 czerwca 1940 – 24 czerwca 1941) związał się z kolaboracyjnym pismem „Prawda Wileńska” (1940–1941)Sergiusz Piasecki – „Były poputczik Miłosz”, Wiadomości 1951, nr 44.. Został kierownikiem działu kulturalnego w „Prawdzie Wileńskiej”. Było to pismo codzienne wydawane przez okupantów przeznaczone do indoktrynacji Polaków. Drukował tam wiersze chwalące ustrój bolszewicki („Do ojczyzny trudnego dzieciństwa wkroczy z Czerwoną Armią najpiękniejsza wolność…”). Sowietów „witał na ziemi wyzwolonej z jarzma w gwiazdorze Republiki Rad”.
W 1942 roku w wydawnictwie kolaborującym z Niemcami ukazała się książka w której napiętnowano Bujnickiego jako współpracującego z komunistami. W grudniu 1942 roku, po 18 miesiącach od ucieczki Sowietów z Wilna, został skazany na karę śmierci przez Trybunał Armii Krajowej – Wojskowy Sąd Specjalny RP – „za współpracę ze Związkiem Sowieckim na szkodę Polski”. Do wykonania wyroku jednak nie doszło, ponieważ Bujnicki ukrywał się w majątku swojej żony w Poniewieżu na Żmudzi. Ponadto dowódca obwodu w Podokręgu Kowno Julian Iwaszkiewicz „Ferdynand” odmówił w 1943 roku wykonania na Bujnickiem wyroku śmierci przekazanego przez komendanta AK na Litwę Adama Dowgirda uznając, że ten wyrok jest bezzasadny.
Bujnicki powrócił do Wilna dopiero 9 listopada 1944 roku, wstąpił do moskiewskiego Związku Patriotów Polskich i objął funkcję kierownika klubu i biblioteki ZPP. 27 listopada 1944 żołnierz AK Waldemar Butkiewicz (ps. „Rolandzik”) dokonał zamachu na poetę, wykonując wydany w 1942 roku wyrok śmierci. Wyrok ten uważano za pochopny i niewspółmierny do zarzutów (Bronisław Krzyżanowski, Paweł Jasienica, Zdzisław Siemaszko, Aleksander „Wilk” Krzyżanowski, Józef Mackiewicz).
Uchwałą Prezydium KRN z 18 stycznia 1946 „w uznaniu zasług, położonych dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele zorganizowania Polonii Radzieckiej na platformie ideowej Związku Patriotów Polskich” został pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy..
Ważniejsze prace Po omacku, zbiór poezji (1933) 18 ohydnych paszkwilów na Wilno i Wilnian (1934) Pamiątki historyczne Wileńszczyzny i Nowogródzczyzny (1935) W połowie drogi, zbiór poezji (1937) Majówka w Afryce, wyd. pośm. (1950) Wybór wierszy, wyd. pośm. (1950)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Henryk Mażul – Upaść garścią uschniętych kwiatów. 27 listopada (2004) minęła 60. rocznica tragicznej śmierci Teodora Bujnickiego, Tygodnik Wileńszczyzny, 2004 nr 49 (artykuł m.in. zawiera zdjęcie grobu Teodora Bujnickiego) Teodor Bujnicki – biogram w portalu granice.pl Praca magisterska przygotowana pod kierunkiem doc. dr Haliny Turkiewicz. Uniwersytet Pedagogiczny w Wilnie. Wydział Filologiczny. Katedra Filologii Polskiej. Wilno 2010. Tomasz Balbus – „Czy jesteś nikczemny, czy tylko mały i słaby?”. Likwidacja Teodora Bujnickiego (27 listopada 1944 r., Wilno) – dokument pdf z 26.11.2018; jest to wersja skrócona artykułu ogłoszonego drukiem: T. Balbus, „Czy jesteś nikczemny, czy tylko mały i słaby?”. Życie i śmierć Teodora Bujnickiego (1907–1944), w: „Biuletyn Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej”; grudzień 2016, nr 12 (320), s. 38–47. Bujnicki Teodor – wybór prac w katalogu BN Teodor Bujnicki – wybór prac poety Dzieła Teodora Bujnickiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Wilnie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Członkowie Akademickiego Klubu Włóczęgów Wileńskich Kategoria:Członkowie Związku Patriotów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Pochowani na cmentarzu na Antokolu w Wilnie Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy współpracownicy radzieckich władz okupacyjnych 1939–1941 Kategoria:Straceni przez Polskie Państwo Podziemne Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1944