Sykofant, sykofanta (z gr. συκοφάντης, trl. sykophántēs, dosł. wskazujący figi, od σῦκον – figa i φαίνω – pokazuję)Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego: sykofant. – zawodowy donosiciel w starożytnych Atenach.

Nazywano tak donoszących władzom o zabronionym wywozie fig z kraju, bądź też o ich kradzieży ze świętych drzew (pochodzenie nazwy już w starożytności było różnie objaśniane). Później określenie to rozszerzono na wszystkich donosicieli, którzy rozplenili się głównie w Atenach w połowie V wieku p.n.e. i osiągali znaczne zyski ze swojej działalności. Instytucjonalizacji tej profesji sprzyjał brak urzędu oskarżyciela publicznegoSpornym jest, czy funkcje zbliżone do prokuratorskich pełnili synegoroi (συνήγοροι lp synegoros, dosł. pomocnik) wspomniani przez Arystotelesa w rozdziale 54 Ustroju politycznego Aten..

Donosicielstwo szerzyło się we wszystkich dziedzinach życia publicznego, a sykofanci byli zachęcani do oskarżeń przeciw ludziom zamożnym przez samą regulację prawną, gdyż przy oskarżeniu uznanym przez sąd za uzasadnione skazany oddawał oskarżycielowi część swojego majątku. Proceder ten obejmował jednak pewne ryzyko, ponieważ w wypadku, gdy oskarżyciel nie otrzymał choćby piątej części głosów uprawnionych do głosowania, był skazany na znaczną grzywnę i częściową utratę czci (gr. atimia). Dlatego niektórzy sykofanci zadowalali się wyłudzaniem pieniędzy od majętnych obywateli przy użyciu groźby wytoczenia sprawy sądowej, co ostatecznie zmieniło znaczenie tego terminu u starożytnych Greków z „donosiciel” na „szantażysta”. Według Lizjasza „zawód ich polega na powoływaniu przed sąd również tych, którzy nie popełnili żadnego przestępstwa – właśnie od nich ciągną największe zyski”Mowa XXV, 3. Podobne skargi w mowach VII, 1 oraz XII, 5 i 49. W XXII,1 mówca podkreśla, że w przeciwieństwie do sykofantów wnosi skargę uzasadnioną.. Do obrony przed podobnymi sytuacjami służył proces zwany grafe sykofantiasArystoteles, Ustrój polityczny Aten, rozdział 43 : „W szóstej prytanii, prócz spraw wymienionych powyżej, zarządzają nadto głosowanie [...] w sprawie podjęcia kroków sądowych przeciw sykofantom [...]” (przekład L. Piotrowicza). Skargi takie wnoszono do tesmotetówUstrój polityczny Aten, rozdział 59..

Zobacz też delator

Przypisy

Bibliografia Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006, s. 367, Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z (pod red. Zdzisława Piszczka). Wyd. 6. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 713,

Kategoria:Starożytne Ateny