Spartyna (Spartina Schreb.) – rodzaj roślin wieloletnich z rodziny wiechlinowatych (Poaceae) wyodrębniany w niektórych ujęciach systematycznych, zwłaszcza historycznych. We współczesnych bazach taksonomicznych niewyróżniany – zaliczane tu gatunki włączane są do rodzaju poronica Sporobolus.

W zależności od ujęcia systematycznego wyróżniano w jego obrębie od 14 do 17 gatunków, najczęściej podaje się liczbę około 15 gatunków. Naturalny zasięg występowania tych roślin obejmuje głównie obszary obu Ameryk, a także atlantyckie wybrzeża Europy i Afryki. Ze względu na działalność człowieka i celowe wprowadzanie lub przypadkowe zawleczenie, przedstawiciele tego rodzaju występują obecnie na wszystkich pięciu kontynentach.

Są to rośliny słonolubne (halofity), rosnące w strefach pływowych, na nadmorskich bagnach (marszach), w estuariach, ale niektóre gatunki zasiedlają również śródlądowe siedliska słonawe, słodkowodne oraz suche prerie. Spartina wykazuje wysoką tolerancję na stres fizjologiczny związany z zasoleniem (może przetrwać w środowisku o zasoleniu dwukrotnie wyższym niż woda morska) oraz z długotrwałym zalewaniem i niedotlenieniem gleby. Pełnią rolę inżynierów ekosystemowych – dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu i kłączom stabilizują brzegi, wiążą osady i przekształcają płaskie, błotniste strefy pływowe w rozległe, gęste łąki. Wiele gatunków (np. , , ) to gatunki inwazyjne, które poza swoim naturalnym zasięgiem stanowią zagrożenie dla rodzimych ekosystemów i bioróżnorodności, co obserwuje się m.in. w Chinach, Australii oraz na pacyficznym wybrzeżu USA. W obrębie rodzaju bardzo często dochodzi do naturalnego krzyżowania międzygatunkowego, z którego powstają nowe, ekspansywne mieszańce.

Morfologia Pokrój Wieloletnie trawy rosnące w formie gęstych kęp (pokrój darniowy) lub rozrastające się pojedynczo z wyraźnych, płożących kłączy. Posiadają rozwinięty miękisz powietrzny (aerenchymę) w korzeniach i kłączach, który ułatwia transport tlenu pod ziemią w warunkach zalania wodą.

Liście Łodygowe. Pochwy liściowe są otwarte, a języczek liściowy (ligula) ma postać wieńca włosków lub ząbkowanej błony. Blaszki liściowe płaskie do zwiniętych, czasem z szorstkimi brzegami. Posiadają zdolność do zwijania się, co jest mechanizmem minimalizującym utratę wody. Na liściach znajdują się gruczoły solne, które pozwalają roślinie na wydalanie nadmiaru soli gromadzonej w tkankach.

Kwiaty Kwiatostan to wiecha złożona z wielu gałązek (kłosów) osadzonych wzdłuż głównej osi. Kłoski są jednokwiatowe, obupłciowe, bocznie spłaszczone i ułożone w dwóch rzędach po dwóch stronach trójkanciastej osi, a rozpadają się poniżej plew. Plewy są nierówne, silnie wypukłe (z kilem) – dolna plewa posiada jeden nerw i jest krótsza, natomiast górna plewa ma 1-6 nerwów i zwykle jest dłuższa od kwiatu. Plewka dolna (lemma) ma 1–3 nerwy, a plewka górna (palea) dwa nerwy; jest cienka, papierowa i dłuższa od plewki dolnej. Kwiat posiada trzy pręciki i dwie szyjki słupka z nagimi zalążniami.

Owoce Wydłużone (równowąskie) ziarniaki.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj Spartina reprezentuje monofiletyczną grupę klasyfikowaną w obrębie podrodziny , plemienia i podplemienia w ramach rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Analizy filogenetyczne z wykorzystaniem genetyki molekularnej wykazały, że rodzaj ten jest zagnieżdżony filogenetycznie w obrębie szerokiego, polifiletycznego rodzaju Sporobolus, a badacze postulują rozszerzenie rodzaju Sporobolus i włączenie do niego wszystkich przedstawicieli Spartina w celu odzwierciedlenia relacji ewolucyjnych. W bazach taksonomicznych zaliczane tu gatunki w efekcie włączane są do rodzaju poronica Sporobolus.

Gatunki należące do tego rodzaju są poliploidami, a ich podstawowa liczba chromosomów to x = 10.

Wykaz gatunków Na podstawie przeglądów taksonomicznych:

Spartina alterniflora Loisel. Spartina anglica C.E. Hubb. (płodny allopoliploid powstały w wyniku hybrydyzacji i podwojenia chromosomów) Spartina argentinensis Parodi Spartina arundinacea (Thouars) Carmich. Spartina bakeri Merr. Spartina ciliata Brongn. Spartina cynosuroides (L.) Roth Spartina densiflora Brongn. Spartina foliosa Trin. Spartina gracilis Trin. Spartina maritima (Curtis) Fernald Spartina patens (Aiton) Muhl. Spartina pectinata Link Spartina spartinae (Trin.) Merr.

Wybrane mieszańce (hybrydy):

Spartina × caespitosa A.A. Eaton (krzyżówka S. patens × S. pectinata) Spartina × onubensis E.Sánchez Gullón, M.D.Infante & B.Gallego (krzyżówka S. densiflora × S. maritima) Spartina × townsendii H. Groves & J. Groves (krzyżówka S. alterniflora × S. maritima)

Przypisy

Kategoria:Wiechlinowate