Karol Klatt (ur. ok. 1820, zm. 1846) – polski poeta, kancelista konsystorza ewangelickiego w Królestwie Polskim, działacz niepodległościowy związany z ruchem rewolucyjnym księdza Piotra Ściegiennego, kierownik warszawskiego oddziału Związku Narodu Polskiego.
Życiorys lewo|mały|Jeden z wierszy Karola Klatta opublikowany w Bibliotece Warszawskiej, 1841, t. 3, s. 187 Karol Klatt urodził się w wielkopolskiej rodzinie szlacheckiej około 1820 roku, jednak brak jest źródeł potwierdzających dokładną datę. Zapewne został ochrzczony w obrządku ewangelickim, podobnie jak jego ojciec, notariusz dworski Bogusław Klat, co może tłumaczyć brak wpisu w księgach parafialnych i trudności w ustaleniu szczegółów jego wczesnego życia. Karol był bratem (być może przyrodnim) Józefa Klata, działacza niepodległościowego.
W wieku 24 lat pełnił funkcję kancelisty w Konsystorzu Ewangelickim w Królestwie Polskim w Warszawie. Był odpowiedzialny za prowadzenie ksiąg metrykalnych, redagowanie dokumentów urzędowych, sporządzanie korespondencji oraz protokołówDawid Fajhauz, Karol Klatt, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XII, s. 546–547.. Ze względu na zakres obowiązków posiadał wykształcenie pozwalające na sprawne posługiwanie się językiem polskim, niemieckim i łaciną oraz znajomość prawa administracyjnego. Wykazywał zainteresowanie literaturą i działalnością społeczną. Swoje utwory publikował m.in. wraz z Cyprianem Norwidem w polskojęzycznych periodykachBiblioteka Warszawska, 1841, t. 3, s. 184–188.. Jego poezja utrzymana była w nurcie romantycznym, o tematyce patriotycznejMarek Klat, Klat albo Klatt. Oto jest pytanie…, Gdańsk–Wrocław 2025, s. 38..
W latach 1843–1844 Klatt był związany z ruchem niepodległościowym, kierując warszawskim oddziałem Związku Narodu Polskiego. Utrzymywał kontakty z Henrykiem Kamieńskim oraz ze środowiskiem księdza Piotra Ściegiennego i jego Związkiem Chłopskim. Brał udział w przygotowaniach do powstania planowanego przez Ściegiennego na październik 1844 roku, które nie doszło do skutku wskutek wcześniejszego aresztowania jego inicjatora.
Narzeczoną Karola była Marianna Michalina Rogalewiczówna (1828–1846), córka Tomasza Rogalewicza, uczestnika powstania listopadowego, oraz Antoniny z Głuchowskich. Uczestniczyła w działalności niepodległościowej i środowiskach emancypacyjnych, określanych jako krąg „entuzjastek”. Wraz z Karolem angażowała się w pomoc dla więźniów politycznych.
Po rozbiciu spisku księdza Ściegiennego Klatt został aresztowany i osadzony w warszawskiej Cytadeli. Początkowo uznawano go za jednego z mniej znaczących konspiratorów, jednak w toku śledztwa jego rola zaczęła być oceniana jako bardziej istotna. Według relacji Dawida Fajnhauza, Klatt w rozmowie z jednym ze współwięźniów, który okazał się donosicielem, ujawnił informację o składzie broni ukrytej przez Henryka Kamieńskiego, co przyczyniło się do jego skazaniaMarek Klat, Klat albo Klatt. Oto jest pytanie…, Gdańsk–Wrocław 2025, s. 36–37..
W lutym 1846 roku Marianna Rogalewiczówna wraz z matką zostały aresztowane podczas próby odebrania grypsu, który Klatt wyrzucił z okna Cytadeli. W wyniku przesłuchań i złego stanu zdrowia Marianna zmarła 12 marca 1846 roku, dziesięć dni po zwolnieniu z więzienia. Sąd carski skazał Karola Klatta na „wieczne sołdaty” w karnych oddziałach syberyjskich, co oznaczało dożywotnie zesłanie na Syberię i obowiązek odbywania służby wojskowej w najcięższych warunkach.
W drodze na zesłanie, wycieńczony warunkami transportu, Karol Klatt zmarł w 1846 roku w Kazaniu. Jego losy i śmierć opisał Agaton Giller w książce Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854, podkreślając tragiczne okoliczności i biograficzny wymiar postaci poety i konspiratoraAgaton Giller, Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854, Poznań–Charlottenburg 1912..
Swoje wiersze publikował m.in. w czasopiśmie Biblioteka Warszawska (1841, t. 3). Jego poezja utrzymana była w duchu romantyzmu i patriotyzmu.
Karol Klatt pozostaje w pamięci jako uczestnik konspiracji lat czterdziestych XIX wieku, poeta i urzędnik zaangażowany w działalność patriotyczną. Jego biografia odzwierciedla losy pokolenia młodych Polaków zaangażowanych w ruchy niepodległościowe i reformistyczne w okresie poprzedzającym powstanie styczniowe.
Przypisy
Bibliografia Marek Klat, Klat albo Klatt. Oto jest pytanie…, Gdańsk–Wrocław 2025, s. 33–39. Dawid Fajnhauz, Karol Klatt, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1967, s. 546–547. Agaton Giller, Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854, Poznań–Charlottenburg 1912. Janusz Berghauzen, Z badań nad składem społecznym i ideologią organizacji spiskowych w Królestwie Polskim w latach 1835–1846, w: Z epoki Mickiewicza, zeszyt specjalny Przeglądu Historycznego, Wrocław 1956, s. 148. Dawid Fajnhauz, Nowe aspekty tajnej działalności Henryka Kamieńskiego, Przegląd Historyczny 1966, nr 3. Tomasz Siemiradzki, Porozbiorowe dzieje Polski, Cieszyn 1910. Marian Tyrowicz, Sprawa ks. Piotra Ściegiennego, Warszawa 1948. Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Stała Komisja Śledcza, cz. 1, k. 260. Archiwum Floty Wojenno-Morskiej w Leningradzie, zespół 531, inwentarz I, nr 1. Archiwum PAN w Warszawie, Materiały Włodzimierza Dzwonkowskiego, nr III-7, k. 22. Biblioteka Warszawska 1841, t. 3, s. 184–188.
Zobacz też Piotr Ściegienny Związek Narodu Polskiego
Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy działacze narodowi Kategoria:Zmarli w 1846 Kategoria:Urodzeni w XIX wieku Kategoria:Członkowie Związku Chłopskiego