Cepno

Cepno – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Stolno.

Podział administracyjny W latach 1939–1945 położona była w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w rejencji bydgoskiej (Regierungsbezirk Bromberg)Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 93., w powiecie Chełmno (Kreis Kulm)Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 103..

W latach 1950–1954 położona była w województwie bydgoskim, w powiecie chełmińskim.

W latach 1954-1975 miejscowość administracyjnie położona była w województwie toruńskim, w powiecie chełmińskim, w gromadzie Stolno. Polegała pod sołectwo WichorzeK. Faber, Podział administracyjny powiatu chełmińskiego (wefług stanu z 31 XII 1966 r.), [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, ss. 539-540. .

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Demografia Według danych z 1880 w Cepnie mieszkało 97 katolików i 25 ewangelików (łącznie 122 mieszkańców)Cepno, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I., red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, s. 533..

Według danych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chełmnie oraz Powiatowego Inspektoratu Statystycznego w Chełmnie (31 XII 1966 r.) sołectwo Wichorze wraz ze wsią Cepno było zamieszkane przez 588 mieszkańców. Czyniło je wtedy czwartym największym sołectwem w gromadzie StolnoK. Faber, Podział administracyjny powiatu chełmińskiego (wefług stanu z 31 XII 1966 r.), [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 540..

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 469 mieszkańców. Jest piątą co do wielkości miejscowością gminy Stolno.

Historia Pierwsze wzmianki na temat wsi pojawiają się około lat 1423-1424, w których występuje jako miejscowość rycerska leżąca przy trakcie chełmińsko-wąbrzeskim. Zanotowanych zostało dwóch rycerzy zamieszkujących tęże wieś, byli to Dytrych (niem. Dietrich), posiadający 13 łanów, oraz Wolmer, również posiadający 13 łanów. Byli zobowiązani do służby w zbroi lekkiejG. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020, s. 199.. Miejscowość w dokumentach występowała w tym czasie jako Czeppen.

Proboszcz chełmiński, Walery Regerg, w 1515 roku miał przekazać na rzecz kościoła chełmińskiego 7 włók. W 1570 wieś stanowiła własność szlachecką i występowała w ówczesnych dokumentach pod nazwą Czepna. Jadwiga Osieczkowska, możliwa Pani wsi, posiadała 10 łanów chłopskich, trzech zagrodników oraz karczmę. W tym czasie wieś należała do powiatu chełmińskiego i podlegała parafii w Wielkich Czystych.

W 1774 roku właścicielem miał być niejaki Jemieslki, a po nim wieś przejąć mieli Złotnicki i Radzimiński, a w 1788 właścicielstwo wsi przejął LogaRody ziem pruskich, zestawił Józef Krzepela, Kraków 1927/Gdańsk 2008, reprint, s. 13..

Jeszcze w XIX wieku obok wsi przepływała struga określana mianem Żaki. Według danych z wydanego w 1880 pierwszego tomu Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, we wsi znajdowało się 5 domów mieszkalnych, zamieszkanych łącznie przez 122 osoby. Jej powierzchnie wynosiła ówcześnie 1519 morgów. Podlegała pod znajdującą się w Wielkim Czystym stację pocztową.

Po zakończeniu I wojny światowej oraz włączeniu ziemi chełmińskiej do II Rzeczpospolitej na obszarze tym pozostała pewna ilość posiadaczy ziemskich. Jedną z takich osób był R. Reinke, który posiadał tutaj majątek o powierzchni 837 hektarówE. Kwiatkowska, Osadnictwo powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 84..

W latach 30. XX wieku, w miejscowości tej ziemię posiadać miała niejaka Longa Elfreda, która była także właścicielką pobliskiego Wichorza.

W latach 1939 - 1942 nazwą wsi było Zepno, lecz po przeprowadzonej zamianie nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w latach 1942 - 1945 nazywała się Zöppen. Pod okupacją niemiecką miejscowość ta posiadała statu wieś.

W dobie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej we wsi istniał PGR Cepno obejmujący swym zasięgiem, poza oczywistym Cepnem, Staw, Storlus oraz Wichorze. Było to jedno z trzech wieloobiektowych PGRów na terenie ówczesnego powiatu chełmińskiegoK. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945-1965, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 406.. Tutejszy PGR miał być także jednym z większych obszarów budowlanych w tymże powiecie, co wynikać miało z inwestycji z l. 1963-1966 przeznaczonych na rozbudowę i dobudowę nowych w obiektów produkcyjnych, gospodarczych, a także mieszkalnychK. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945-1965, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 407.. W 1966 wybudowano nową suszarnię, przygotowującą susz na paszę, która była w pełni podporządkowana Państwowemu Gospodarstwu RolnemuK. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945-1965, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 414..

31 grudnia 1966 powierzchnia sołectwa Wichorze, wraz z Cepnem, wynosiła 8,8 km2.

Pod koniec XX w. istnieć miały wciąż ślady zespoły folwarcznego funkcjonującego w tej miejscowości w latach 1870-1922Diecezja Toruńska. Historia i Teraźniejszość. T. 4 : Dekanat chełmiński, red. ks. S. Kardasz, Toruń 1996, s. 166..

W miejscowości jest przystanek kolejowy Cepno.

Kultura W Cepnie mieści się Dom Kultury, w którym narodził się Zespół Pieśni i Tańca "Ziemi Chełmińskiej".

Przypisy

Bibliografia Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022. K. Faber, Podział administracyjny powiatu chełmińskiego (wefług stanu z 31 XII 1966 r.), [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968. G. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020. E. Kwiatkowska, Osadnictwo powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968. K. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945-1965, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968. W. Rodzynkowski, Zarys Dziejów Gminy Papowo Biskupie, Papowo Biskupiwe 1996. Diecezja Toruńska. Historia i Teraźniejszość. T. 4 : Dekanat chełmiński, red. ks. S. Kardasz, Toruń 1996. Rody ziem pruskich, zestawił Józef Krzepela, Kraków 1927/Gdańsk 2008, reprint.

Linki zewnętrzne

Cepno, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek. [dostęp: 30-03-2025].

Kategoria:Cepno