thumb|Hotel Europejski w Warszawie, 1855 thumb|Gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie, 1856 thumb|Sanatorium Marconi w Busku-Zdroju, 1835 mały|Ratusz w Ciechanowie, 1845 thumb|Nowy Ratusz w Radomiu, 1845-1848 thumb|Pałac Paca w Dowspudzie, XIX w. mały|Grób Henryka Marconiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Henryk Marconi (ur. 7 stycznia 1792 w Rzymie, zm. 21 lutego 1863 w Warszawie) – włoski architekt, od 1822 działający w Polsce, przedstawiciel klasycyzmu, jeden z najwybitniejszych architektów XIX wieku, tworzących na ziemiach polskich.
Życiorys Kształcił się początkowo pod kierunkiem ojca, Leandra (1763–1837)C. Codifava. Leandro Marconi architetto allievo di Paolo Pozzo nell’Accademia Mantovana di Belle Arti: (Mantova 1763–Bologna 1837), Mantova 1979. , następnie w latach 1806–1810 jednocześnie na uniwersytecie i Akademii Sztuki Pięknych w Bolonii, gdzie był uczniem Giovanniego Antonio Antoliniego, nadwornego architekta Napoleona BonaparteScherma M. La progettazione della città nel periodo napoleonico. L'inedito progetto dell'arco monumentale fuori la contrada dei cento a Lugo di Enrico Marconi (1812), w:"Intersections" 2025, s. 243-263.
Od 1811 roku uczył rysunku w szkole średniej w Lugo. Do Polski został sprowadzony w 1822 r. przez generała Ludwika Michała Paca w celu ukończenia pałacu w DowspudzieTygodnik Illustrowany, 186, 18 kwietnia 1863..
Od 1827 zajmował stanowisko w Wydziale Przemysłu i Handlu Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego, a w latach 1851–1858 był profesorem w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie.
Mieszkał w domu Marconich, który zbudował w Warszawie, na rogu Alej Jerozolimskich i ulicy Marszałkowskiej, dziś już nieistniejącym. Zmarł 21 lutego 1863 roku w WarszawieS. Łoza, Henryk Marconi i jego rodzina, Warszawa 1954..
Życie prywatne Poślubił córkę ogrodnika hr. Paca, Szkotkę Małgorzatę z Heitonów (1807–1884). Panna młoda była kalwinistką i niektóre ich dzieci wychowano na katolików, podczas gdy inne na kalwinistów. Razem byli rodzicami m.in.: Karola, Władysława, Leandra, Eleonory Kolberg (1832–1882), Jana (1845–1921), inżyniera, oraz Henryka (1842–1920), przemysłowca. Rodzina Marconich osiedliła się na stałe w Warszawie, gdzie ich potomkowie mieszkają do dziś.
Wnukiem Henryka i Małgorzaty był Bohdan.
Bratem Henryka był Ferrante.
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 177 wprost-5-9/10), a jego żona, córka i synowie Jan i Władysław na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.
Ważniejsze dzieła
Neorenesansowe szpital św. Łazarza (ul. Książęca, ok. 1840, zniszczony 1939–1944) Kościół św. Karola Boromeusza w Warszawie (Wola) (ul. Chłodna, 1841–1843) dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Warszawie (1844–1845, zburzony 1925–1930) Nowy Ratusz w Radomiu (Rynek, 1845–1848), przebudowa pałacu Andrzeja Zamoyskiego w Warszawie (ul. Nowy Świat, 1846, zniszczony 1939–1944, odbudowany 1948–1950) Budynek Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Radomiu (ul. Żeromskiego, 1852) Hotel Europejski w Warszawie (ul. Krakowskie Przedmieście, 1855, zniszczony 1944, odbudowany 1949–1951) gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie (ul. Kredytowa 1, 1856, zniszczony w 1944, odbudowany w 1950 i 1962–1971) pałac Branickich w Warszawie (ul. Nowy Świat, 1853–1856, zniszczony w 1944, odbudowany 1946–1949) pałac Karskich we Włostowie (1854–1860), fundacji Stanisława Karskiego kościół św. Anny w Wilanowie (1857–1870), fundacji Aleksandry Potockiej kościół Wszystkich Świętych w Warszawie (pl. Grzybowski, 1861–1863)
Klasycystyczne Łuk triumfalny poświęcony narodzinom i chrzcinom Króla Rzymu, Napoleona II, syna Napoleona Bonapartego, zaprojektowany dla miasta Lugo (Włochy), 1812, dziś już nieistniejący. pałac Paca w Warszawie, przebudowany i rozbudowany z dawnego barokowego pałacu Radziwiłłów (ul. Miodowa, 1824–1828, zniszczony w 1944, odbudowa w 1947–1951) przebudowa pałacu w Mińsku Mazowieckim (1825-28), atrybucja świątynia dorycka w zespole pałacowo-parkowym w Natolinie (1834) sanatorium Marconi w Busku-Zdroju (1835) pałac Wielopolskich w Chrobrzu (1857–1860) ratusz w Błoniu (1842) (powiat warszawski zachodni) wodozbiór w Ogrodzie Saskim w Warszawie (1852), jeden z elementów wodociągu miejskiego zaprojektowanego przez Marconiego (1851–1855) rozbudowa pałacu w Jabłonnie (1834–1843) poczta w Augustowie (1828) ratusz w Augustowie (1835–1836) (zniszczony w czasie II wojny światowej) Szpital Św. Trójcy w Kaliszu (1840–1841) Szpital św. Mikołaja w Łęczycy (1842) ratusz w Kole kościół ewangelicko-augsburski w Turku przebudowa pałacu Kossakowskich w Warszawie dworzec kolei Warszawsko-Wiedeńskiej Sosnowiec Główny Starostwo powiatu Stanisławowskiego w Mińsku Mazowieckim (1847-1853). kościół pw. św. Mikołaja Biskupa z 1874 r. w Łomnie w województwie mazowieckim szpital Wszystkich Świętych w Wieluniu Ratusz miejski w Górze Kalwarii budynek więzienia Pawiak
Neogotyckie pałac Paca w Dowspudzie (1820-22, rozebrany w 1867 – ocalała tylko brama, inspirowany gotykiem angielskim) wzniesiona w 1841 roku murowana stajnia ogierów czołowych z maneżem oraz stajnia „Zegarowa” znajdująca się w stadninie koni w Janów Podlaskihttp://www.janow.arabians.pl/pl/oferta/zwiedzanie.php kościół w Różance koło Lidy (1827) pałac w Konopnicy, pow. wieluński, woj. łódzkie, mauzoleum Potockich w Wilanowie (1836) projekt pałacu w Zbójnie (1833) ratusz w Ciechanowie (1844) brama w Morysinie w Warszawie zamykająca wschodni odcinek osi założenia pałacowo-parkowego w Wilanowie (1846, w ruinie) kościół Opieki Matki Bożej w Osięcinach (1845–1855) kościół Św. Jadwigi Śląskiej w Samogoszczy (1863–1864) kościół św. Mikołaja w Słaboszowie (1854–1876) zespół pałacowo-parkowy w Potulicach (1854–1880)
Trudna do klasyfikacji architektonicznej jest zaprojektowana przez Henryka Marconiego Wielka Synagoga w Łomży, eklektyzm reprezentuje natomiast pałac Dobieckich w Łopusznie.
Pisma O porządkach architektonicznych, Warszawa 1828, wyd. 2 1837 Saggio sugli ordini di architettura, Warszawa 1831 Zbiór projektów architektonicznych, Warszawa, 1838-42
Upamiętnienie Popiersie w kościele Wizytek w Warszawie. Nazwisko architekta nosi warszawski Teatr Enrico Marconi założony w 2009 przez Stowarzyszenie „Italiani In Polonia” (Włochów w Polsce). Teatr ten mieści się w podziemiach zaprojektowanego przez Marconiego kościoła Wszystkich Świętych.
Przypisy
Bibliografia Aldona Bartczak, Pałac Paca, Warszawa 1973. Katalog rysunków architektonicznych Henryka i Leandra Marconich w Archiwum Głównym Akt Dawnych, oprac. Tadeusz Stefan Jaroszewski, Andrzej Rottermund, Biblioteka Muzealnictwa i Ochrony Zabytków, seria A, tom 11, Warszawa 1977. Łoza Stanisław. Słownik architektów i budowniczych Polaków oraz cudzoziemców w Polsce pracujących, Warszawa 1917. Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.
Onyszko, G., Henryk Marconi i jego architektoniczne projekty Drogi Żelaznej Warszawsko/Wiedeńskiej, Dąbrowa Górnicza 2018. Scherma, Maria. La progettazione della città nel periodo napoleonico. L'inedito progetto dell'arco monumentale fuori la contrada dei cento a Lugo di Enrico Marconi (1812) w: "Intersezioni - Intersections. La città degli Storici dell'Arte", ed. B. de Divitiis e M. Folin, AISU International, Torino 2025, s.243-263. Tadeusz S. Jaroszewski, Henryk Marconi i neogotyk (uwagi), „Rocznik Białostocki”, t. 13, R. 1976, s. 451–471. The Dictionary of Art, ed. Jane Turner, vol. 20, . Polski Słownik Biograficzny, t. XIX/1, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974, s. 599–600.
Linki zewnętrzne Rafał Krajewski, Henryk Marconi (wspomnienie pośmiertne), „Tygodnik Ilustrowany” nr 186, 18.4.1863 Henryk Marconi – zbiory projektów i publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bolonii Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Wilanowem Kategoria:Urodzeni w 1792 Kategoria:Zmarli w 1863 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Architekci związani z Warszawą Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie Kategoria:Włoscy architekci Kategoria:Włosi w Polsce