mały|„Bóg się rodzi” w wykonaniu artystów studia Accantus mały|„Bóg się rodzi” w wykonaniu kwartetu „Polonia” (1915) Pieśń o Narodzeniu Pańskim – utwór Franciszka Karpińskiego, popularnie znany jako „Bóg się rodzi”, nazywany czasem królową polskich kolęd.

Historia Tekst pieśni powstał w epoce oświecenia. Jego autorem był poeta Franciszek Karpiński. Napisany przed 1790 rokiem hymn, opublikowany został w zbiorze Pieśni nabożne wydanym w drukarni bazylianów w Supraślu w 1792 roku. Pieśń bożonarodzeniowa miała powstać na zamówienie księżnej marszałkowej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej w Dubiecku lub Zabłudowie, gdzie Karpiński był guwernerem. Pierwsze wykonanie kolędy miało miejsce w Boże Narodzenie w 1792 roku w Starym Kościele Farnym w Białymstoku.

Pieśń składa się z pięciu zwrotek, każda po osiem ośmiozgłoskowych wersów. Występują rymy dokładne, żeńskie, krzyżowe. Łańcuch oksymoronów w tekście, np. „blask ciemnieje” uwydatnia znaczenie cudu, jaki miał miejsce w stajence betlejemskiej. Refren po każdej strofie stanowią słowa zaczerpnięte z prologu Ewangelii św. Jana (J 1,14): „A Słowo Ciałem się stało i mieszkało między nami”. Piąta strofa rozpoczynająca się słowami: „Podnieś rękę, Boże Dziecię, błogosław Ojczyznę miłą”, nadaje pieśni charakter narodowy. Poważna treść utworu wyraźnie odróżniała go od popularnych wówczas kolęd ludowych. Autorowi udało się połączyć wzniosłość z językową prostotą.

Tekst Karpińskiego wkrótce po opublikowaniu był śpiewany do różnych melodii. Obecnie używana melodia, utrzymana w rytmie poloneza, przypisywana bywa Karolowi Kurpińskiemu, aczkolwiek nie wyklucza się jej ludowego pochodzenia. Niektóre publikacje dotyczące kolęd sugerują, iż melodia to polonez koronacyjny królów polskich jeszcze z czasów Stefana Batorego (XVI w.). Najstarszy znany zapis nutowy w opracowaniu na sopran, bas i dwoje skrzypiec pochodzi z rękopisu z przełomu XVIII i XIX wieku z biblioteki seminaryjnej w Sandomierzu. W 1838 roku melodię opublikował w katolickim Śpiewniku kościelnym ks. Michał Mioduszewski. W pierwszej połowie XIX wieku kolęda Bóg się rodzi była powszechnie znana wśród Polaków. Śpiewano ją, w zależności od regionu, w różnych wariantach melodycznych. W 1904 roku Karol Miarka opublikował tekst kolędy w „Kantyczkach”, wydanych w Mikołowie na Górnym Śląsku. Podczas okupacji w wydanych przez Józefa Cebulskiego w Krakowie Kantyczkach czyli Zbiorze najpiękniejszych kolęd i pastorałek zmieniono w tekście piątej strofy „ojczyznę” na „krainę”.

Wykonania Pastorałka znajduje się w repertuarze polskich wokalistów, którzy wydali ją na swoich albumach z muzyką świąteczną.

+ Wybrani wykonawcy Bóg się rodziWykonawcaAlbumRokNośnik Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego Mazowsze – Śpiewa kolędy 1964 LP Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny Przy stole wigilijnym 1966 LP Irena Santor Witaj gwiazdko złota 1972 LP Wiesław Ochman Kolędy Polskie. Polish Christmas Carols 1976 LP Krystyna Prońko Kolędy 1984 LP Krzysztof Krawczyk Kolędy i pastorałki 1987 LP Adam Zwierz Gdy się Chrystus rodzi 1987 LP Alicja Majewska, Łucja Prus, Jerzy Połomski, Włodzimierz Korcz Kolędy 1988 LP Alibabki Wesołych świąt 1989 LP Michał Bajor Kolędy 1991 CD Urszula Sipińska Białe święta 1992 CD Violetta Villas Najpiękniejsze kolędy 1992 CD Stanisław Sojka Kolędy polskie 1993 CD Ewa Bem Kolęda na cały rok 1994 CD Eleni Kolędy polskie 1995 CD Edyta Geppert i debiutanci festiwalu Opole’95 Dzisiaj w Betlejem: kolędy 1995 CD Pod Budą Kolędy 1995 CD Ryszard Rynkowski Kolędy: dziś nadzieja rodzi się 1995 CD Grażyna Auguścik, Urszula Dudziak Kolędy polskie 1996 CD VOX Najpiękniejsze kolędy polskie 1996 CD Józef Skrzek Kolędy 1997 CD Hanna Banaszak Wigilia z Hanną Banaszak 1997 CD Bogusław Mec Boże Narodzenie 1998 CD Spirituals and Gospel Singers Kolędy polskie 1998 CD Krzysztof Cugowski Kolędy 1999 CD Wawele i ich goście Najpiękniejsze kolędy polskie 2000 CD Jacek Wójcicki Kolędy polskie 2000 CD Czerwony Tulipan Kolędy 2001 CD Golec uOrkiestra W niebo głosy 2003 CD Justyna Steczkowska Kolędy 2005 CD Budka Suflera Leksykon 1974–2005 (Złote przeboje słuchaczy Radia Złote Przeboje) 2005 CD Krzysztof Kiljański Kolędy 2005 CD Jerzy Filar Kolędy 2006 CD Beata Bednarz Świątecznie 2010 CD Agnieszka Włodarczyk Najpiękniejsze polskie kolędy 2011 CD Izabela Kopeć Moc tradycji. Kolędy polskie 2013 CD Ewa Uryga Mesjasz prawdziwy 2013 CD Bernard Ładysz, Leokadia Rymkiewicz-Ładysz W dzień Bożego Narodzenia. Kolędy 2014 CD Ania Wyszkoni Kolędy wielkie 2015 CD Jerzy Grunwald, Eric Marienthal Kolędy Polskie / Polish Christmas Carols 2016 CD Robert Chojnacki Robert Chojnacki & Polskie kolędy 2017 CD Enej Kolędy pod wspólnym niebem 2018 CD Warszawska Orkiestra Sentymentalna Śpiewnik kolędowy 2018 CD Paulla Najpiękniejsze polskie kolędy 2018 CD Alicja Węgorzewska Kolędy 2021 CD Tulia Nim gwiazda zgaśnie 2021 CD Arka Noego Nowe Kolędy 2021 CD Sebastian Riedel Kolęda 2021 CD

Kultura masowa Interpretacja instrumentalna pieśni została wykorzystana w dodatku do gry komputerowej Civilization V o tytule Nowy Wspaniały Świat. Utwór jest odtwarzany podczas gry cywilizacją Polaków – Casimir Peace Theme (wyk. Geoff Knorr & Michael Curran).

Zapis nutowy Źródło:

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Bóg się rodzi w serwisie Koledypolskie.pl (tekst kolędy i historia jej powstania)

Kategoria:Utwory literackie z 1792 Kategoria:Polskie kolędy Kategoria:Twórczość Franciszka Karpińskiego Kategoria:Polskie pieśni hymniczne Kategoria:Utwory literackie napisane ośmiozgłoskowcem