Jean Iris Murdoch (ur. 15 lipca 1919 w Dublinie, zm. 8 lutego 1999 w Oksfordzie) – anglo-irlandzka pisarka i filozofka.
Życiorys Studiowała filologię klasyczną, filozofię i historię starożytną w Somerville College w Oksfordzie, później filozofię w Newnham College w Cambridge, pod kierunkiem Wittgensteina. W 1948 została członkiem St Anne's College w Oksfordzie. W 1976 odznaczona Komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE), w 1987 klasa tego orderu została podniesiona do Dama Komandor (DBE), co upoważniało Murdoch do tytułu szlacheckiego dame.
Swą pierwszą powieść W sieci wydała w 1954, wcześniej publikowawszy eseje o tematyce filozoficznej, w tym pierwsze studium w języku angielskim poświęcone Sartre’owi. W 1956 w Oksfordzie poznała również i wyszła za mąż za Johna Bayleya, wykładowcę literatury angielskiej i powieściopisarza. Była autorką ponad 20 powieści oraz wielu prac poświęconych filozofii. W 1995 zaczęła cierpieć z powodu objawów choroby Alzheimera. Zmarła w 1999 w wieku 79 lat.
Literatura Twórczość Murdoch ma charakter obyczajowo-psychologiczny, widoczne są w niej wpływy Platona, Freuda i Sartre’a. Jej powieści są pełne nieprzewidywalnych zwrotów akcji, czarnego niekiedy humoru, choć pisane głównie w konwencji realistycznej zawierają jednak często elementy fantastyczne i cechują się złożoną symboliką. Do najbardziej znanych powieści zaliczyć można: Dzwon (1958), Jednorożca (1963), Morze, morze (1978, za które otrzymała Nagrodę Bookera).
Filozofia Platonistka i egzystencjalistka; była jednym z niewielu w Wielkiej Brytanii filozofów nieanalitycznych (zob. filozofia analityczna). Jej zainteresowania filozoficzne, bliskie temu czym zajmowała się na polu literatury, koncentrowały się wokół religii i moralności, które stanowiły dla niej rodzaj platońskiego przedmurza przed światem, pozbawionym sensu i nie dającym się scalić w jedno.
Dzieła Powieści W sieci (Under the Net, 1954) The Flight from the Enchanter (1956) The Sandcastle (1957) Dzwon (The Bell, 1958, wyd. pol. 1972) A Severed Head (1961) Skromna róża (An Unofficial Rose, 1962, wyd. pol. 1974) Jednorożec (The Unicorn, 1963, wyd. pol. 1999) The Italian Girl (1964) The Red and the Green (1965) Czas aniołów (The Time of the Angels, 1966, wyd. pol. 1974) Miły i dobry (The Nice and the Good, 1968) Sen Brunona (Bruno’s Dream, 1969) A Fairly Honourable Defeat (1970) Przypadkowy człowiek (An Accidental Man, 1971) Czarny Książę (The Black Prince, 1973, wyd. pol. 1977) Machina miłości czystej i wszetecznej (The Sacred and Profane Love Machine, 1974) A Word Child (1975) Henryk i Kato (Henry and Cato, 1976) Morze, morze (The Sea, the Sea, 1978, Nagroda Bookera) Rycerze i zakonnice (Nuns and Soldiers, 1980) The Philosopher’s Pupil (1983) Zacny uczeń (The Good Apprentice, 1985) Mędrcy i kochankowie (The Book and the Brotherhood, 1987) The Message to the Planet (1989) Zielony rycerz (The Green Knight, 1993) Dylemat Jacksona (Jackson’s Dilemma, 1995) Something Special (reprint opowiadania, 1999; wydanie pierwsze: 1957)
Filozofia Sartre: Romantic Rationalist (1953) The Sovereignty of Good (1970) The Fire and the Sun (1977) Acastos: Two Platonic Dialogues (1986) Metaphysics as a Guide to Morals (1992) Przeciw oschłości, (tłum. Michał Filipczuk, PIW 2023, ) (Existentialists and Mystics, 1997)
Dramaty A Severed Head (with J.B. Priestly, 1964) The Italian Girl (with James Saunders, 1969) The Three Arrows & The Servants and the Snow (1973) The Black Prince (1987)
Poezja A Year of Birds (1978, wyd. popr. 1984) Poems by Iris Murdoch (1997)
O Iris Murdoch Ewa Wełnic, Iris Murdoch – powieściopisarka i moralistka, . John Bayley, Iris – Najpiękniejsza historia miłości (Elegy for Iris), . W 2001 powstał film biograficzny pt. Iris w reżyserii Richarda Eyre oparty na wspomnieniach męża pisarki.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Anna Głąb, Moralność jako uwaga, Słownik etyczny Iris Murdoch, logos_i_ethos_2013 Iris Murdoch kochała Philippę Foot, booklips.pl
Kategoria:Absolwenci Newnham College (Cambridge) Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Oksfordzkiego Kategoria:Angielscy prozaicy XX wieku Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego Kategoria:Irlandzcy prozaicy XX wieku Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Bookera Kategoria:Ludzie urodzeni w Dublinie Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 1999