RMS Queen Mary – brytyjski liniowiec pasażerski zbudowany w 1934 w stoczni John Brown Shb. Co. Ltd. w Clydebank (Wielka Brytania, nr stoczniowy 534), który obsługiwał linię Southampton – Nowy Jork. W 1936 zdobył Błękitną Wstęgę Atlantyku osiągając prędkość 31,7 węzłów. W latach kolejnych – 1937 i 1938 – statek rywalizował na oceanie z francuską, starszą o rok w służbie, „SS Normandie”. Współcześnie przekształcony w hotel i centrum rozrywki.
Pochodzenie nazwy Nazwę dla liniowca wybrano spośród 50 propozycji. Na temat wyboru nazwy dla ówczesnej dumy Albionu krąży legenda, według której wyboru tego miał dokonać osobiście król Jerzy V w odpowiedzi na sugestię ówczesnego Prezesa Zarządu Cunard-White Star, lorda Roydona, by nazwać nowy statek „imieniem tej królowej, którą wszyscy Anglicy uważają za największą”. Prezes miał na myśli babkę Jerzego V, Victorię. Król zaś odpowiedział: „Moja żona (królowa Maria) będzie zachwycona, że nadajecie statkowi jej imię”.
W roku 1912 nazwę HMS Queen Mary otrzymał brytyjski krążownik liniowy typu „Lion”, który zatonął 31 maja 1916 roku podczas tzw. bitwy jutlandzkiej na Morzu Północnym. Wraz z tym okrętem zginęło aż 1266 oficerów, podoficerów i marynarzy z jego załogi. W roku 1934 fakt ten pamiętano jeszcze dobrze i stąd niezadowolenie w pewnych kręgach brytyjskiego społeczeństwa.
Historia Budowa Od momentu rozpoczęcia budowy Queen Mary była przeznaczona do tego, by stać się jednostką wyjątkową, nie mającą sobie równych. Budowa statku, rozpoczęta w grudniu 1930 roku położeniem najdłuższej wtedy stępki w całej historii brytyjskiego okrętownictwa, została niecały rok później zawieszona wskutek wielkiego kryzysu, który w tym czasie dopadł Europę. Wznowiono ją po dwóch latach, uroczystym przemarszem do stoczni czterystu stoczniowców, prowadzonych przez zespół dudziarzy, grających starą szkocką melodię „The Campbells Are Coming!”.
Kiedy budowa statku postępowała ku końcowi – prasę brytyjską obiegła karykatura, przedstawiająca cztery podówczas największe brytyjskie transatlantyki, pracujące jako holowniki przy gigantycznym sześciokominowcu o „cunardowskiej” nazwie – RMS „Megalomania”. Jeszcze przed wodowaniem statku poeta John Masefield poświęcił mu jeden ze swoich wierszy, zatytułowany po prostu „534” (taki był stoczniowy numer budowy statku).
Wodowanie Wodowany został 26 września 1934, a ochrzczony został osobiście przez swą patronkę – Królową Victorię Mary (1867-1953), żonę króla Jerzego V i matkę dwóch kolejnych królów – Edwarda VIII i Jerzego VI.
12 maja 1935 roku „Queen Mary” zostaje oficjalnie przekazana przez stocznię armatorowi. Jest ostatnim wielokominowcem na Atlantyku, pięknym statkiem o tradycyjnych liniach, czarnym kadłubie z dziobówką, trzech kominach w „cunardowskich” kolorach i dwóch masztach.
Pierwsze rejsy W pierwszy rejs nowy transatlantyk wypłynął z Southampton 27 maja 1936 roku pod dowództwem komodora floty Cunarda, Edgara Brittena. W Nowym Jorku zameldował się 1 czerwca 1936. Statek oferował pasażerom pięć jadalni i salonów, dwa bary koktajlowe i baseny, wielką salę balową, kort do squasha, a nawet niewielki szpital. Queen Mary wyznaczyła nowy standard w podróżach transatlantyckich. Załoga liczyła 1186 osób. Na pokładzie statku było 1742 pasażerów, w tym ponad stu dziennikarzy radia i prasy. Radiowcy z BBC prowadzą transmisje na żywo z takich miejsc, jak maszynownia, mostek, sterownia, czy główny salon pierwszej klasy. Wskutek złych warunków atmosferycznych (mgły) liniowiec nie zdołał zdobyć Błękitnej Wstęgi Atlantyku, co armator skrzętnie wykorzystał propagandowo, twierdząc, iż bardziej od prestiżu ceni sobie bezpieczeństwo powierzonych swej pieczy pasażerów. thumb thumb|RMS Queen Mary w Nowym Jorku (1961) 18 październiku 1938 roku, podczas 53 rejsu na zachód, komodor R. Irving wprowadził po raz pierwszy 311-metrową „Queen Mary” do nowojorskiego basenu Cunarda bez pomocy holowników. Wyczyn ten powtarzali następnie także inni dowódcy statku (m.in. komodor D. Sorrell, który dowodził statkiem aż w 56 rejsach, a po raz ostatni statek samodzielnie wszedł do nowojorskiego basenu Cunarda w 1963 roku). thumb|left|RMS Queen Mary w Nowym Jorku 20 czerwca 1945 roku – z tysiącami amerykańskich żołnierzy przybywającymi z Europy II wojna światowa Podczas II wojny światowej wykorzystywano statek do transportu wojska. Z racji ogromnej prędkości statek, odpowiednio przystosowany (m.in. poprzez przeznaczenie wielu miejsc o charakterze rozrywkowym i rekreacyjnym na miejsca noclegowe dla żołnierzy) był uprawniony do przewozu 5500 ludzi (o 3361 więcej, niż w czasach pokoju) i uzbrojony, pływał samodzielnie, to jest bez eskorty okrętów wojennych. Do tej służby statek został przemalowany w barwy ochronne ogólnie koloru szarego.
Na początku 1942 roku w Bostonie po kolejnej przebudowie umożliwiono przewożenie 8500 żołnierzy. W rozpoczętym 5 maja 1943 roku rejsie „Queen Mary” przewiozła na swoich pokładach 16 683 ludzi (w tym załoga 943 osoby), co wciąż pozostaje rekordem świata. Samo eskortowanie ogromnych statków pasażerskich stanowiło duże niebezpieczeństwo, o czym przekonał się kmdr Boutwood, dowódca lekkiego krążownika „HMS Curacoa”, zatopionego przez „Queen Mary” podczas kolizji 2 października 1942 roku w pobliżu wybrzeży brytyjskich. W katastrofie zginęło 338 członków załogi krążownika. W osłonie obu wielkich liniowców pływały również polskie okręty, w tym niszczyciele „Błyskawica” i „Piorun”. Ta pierwsza uczestniczyła w operacji eskortowania statku, podczas której doszło do kolizji z krążownikiem.
W czasie całej wojny „Queen Mary” przetransportowała ponad osiemset tysięcy ludzi w mundurach na różne fronty wojny. Bardzo nietypowym zadaniem, nazywanym czasem „Trzynastą Pracą Herkulesa”, były w dziejach RMS „Queen Mary” jej tak zwane „babskie”, lub „damskie” rejsy w 1946 roku. Statek odbył ich w sumie trzynaście, w każdym z nich przewożąc do Ameryki setki europejskich dziewcząt – narzeczonych i żon amerykańskich żołnierzy walczących w Europie. Wraz z kobietami podróżowały też dzieci, a kilkoro z nich wręcz urodziło się na statku. Podczas jednego z takich rejsów „Królowa” weszła do nowojorskiego basenu Cunarda bez asysty holowników; na początku innego na pokładzie odkryto aż dziesięciu pasażerów na gapę.
Losy powojenne Po wojnie 27 września 1946 roku statek zostaje oficjalnie zdemobilizowany. Po przywróceniu przedwojennego wystroju przywrócono statek do obsługi ruchu pasażerskiego. Sama odbudowa – przywrócenie liniowcowi jego poprzedniego charakteru – nazywane bywa „Czternastą Pracą Herkulesa”, a próby prędkości po zakończeniu prac stoczniowych trwały przez całą dobę. Odbudowany, wyposażony w radar i dwie pary stabilizatorów przeciw przechyłom statek pływał szczęśliwie do 1967 roku.
16 września statek wypłynął z Southampton po raz ostatni w rejs transatlantycki. 27 września 1967 r., powracając, ukończył swój ostatni – tysięczny z kolei – rejs przez Atlantyk Północny. W tym czasie przewiózł 2 112 000 pasażerów na dystansie 3 972 227 mil morskich (7 356 657 km). Po wykonaniu dwóch pożegnalnych wycieczek na Wyspy Kanaryjskie statek formalnie zakończył służbę 19 października(drb): "Queen Mary" kończy karierę [w:] "Poznaj Świat" R. XV, nr 10 (179), październik 1967, s. 39. thumb|left|Statek w Long Beach jako hotel ze stałymi trapami wejściowymi w 2009 roku Po zakończeniu kariery statek został sprzedany do USA, do Long Beach w Kalifornii za sumę 3,5 miliona $. W swój ostatni – najdłuższy w czasach pokoju – rejs, z Southampton do Long Beach, statek wyruszył 31 października 1967 r. pod dowództwem komodora sir Johna Treasure Jonesa, który był jego kapitanem od 1965 r. Zabrał na pokład 1093 najwierniejszych pasażerów i 806 osób załogi. W czasie tego rejsu przewiózł największą w swoich czasach liczbę pasażerów wokół Przylądka Horn. W Long Beach zacumował 9 grudnia.
Z powodu pandemii COVID-19 statek został w maju 2020 roku zamknięty dla publiczności i ponownego otwarcia dokonano 1 kwietnia 2023 roku.
Dzięki przeprowadzonym naprawom oraz wzrostowi ruchu turystycznego, w okresie od kwietnia do grudnia 2023 roku Queen Mary wypracowała ponad 3,5 miliona dolarów (USD) zysku. W 2024 roku statek Queen Mary został wpisany do rejestru Historic Hotels of America ze względu na swoje znaczenie historyczne.
Transatlantyk służy do dziś jako hotel pływający i centrum rozrywki. Queen Mary była wielokrotnie nagradzana jako hotel, miejsce oferujące różnorodne doznania kulinarne oraz punkt wyjścia dla fascynujących wycieczek o tematyce historycznej i przedstawiające zjawiska paranormalne. W Long Beach, odwiedziło ją szacunkowo 50 milionów osób.
Podsumowanie dokonań Wbrew przepowiedniom malkontentów, według których nazwa tragicznie utraconego okrętu miała przynieść liniowcowi pecha – wspaniały morski bilans „Królowej”, to ponad trzydzieści jeden lat służby, cztery miliony przepłyniętych mil morskich, ponad dwa miliony przewiezionych pasażerów, chwalebny udział w II wojnie światowej, podczas której przewiózł 810 000 żołnierzy i tysiąc i jedna trawersata Atlantyku.
Wśród słynnych osobistości, jakie podczas służby „Królowej” gościły w jej pomieszczeniach, byli m.in. Królowa Matka Elizabeth, Ingrid Bergman, Marlene Dietrich, Fred Astaire, Eleanor Roosevelt, król Edward VIII (także już po abdykacji, jako książę Windsoru), Flip i Flap, generał Dwight Eisenhower, Jackie Kennedy, Robert Kennedy oraz dwaj brytyjscy premierzy – sir Winston L.S. Churchill i sir Clement Attlee.
Queen Mary wielokrotnie wystąpiła w filmach jako dekoracja, plener a także jako główny bohater, m.in. trzykrotnie zagrała w filmach o Titanicu: pierwszy raz w 1979 r. i była wówczas filmowana wyłącznie od dziobu, aby nie było widać, że w przeciwieństwie do niego ma trzy, a nie cztery kominy; drugi raz w nieudanym filmie Titanic II z 2010 r; oraz w trzecim filmie z 2022 r. W 1972 r. zagrała tytułową rolę w Tragedii „Posejdona”, na podstawie powieści „Przygoda Posejdona” Paula Gallico, do napisania której zainspirowało go uderzenie przez ponad 20-metrową falę statku Queen Mary, która doprowadziła do niebezpiecznego przechyłu (52stopnie).
Statek pojawił się także, już zacumowany na stałe w porcie Long Beach, w tle ostatnich scen filmu Krwawa profesja (2002 r.).
Błękitna Wstęga Atlantyku W poszczególnych latach należała do RMS Queen Mary: Sierpień 1936: podczas podróży do Nowego Jorku przy prędkości 30,14 węzła Sierpień 1936: podczas podróży do Southamptonu przy prędkości 30,63 węzła Sierpień 1938: podczas podróży do Nowego Jorku przy prędkości 30,99 węzła Sierpień 1938: podczas podróży do Southampton przy prędkości 31,69 węzła i utrzymywała ten rekord do lipca 1952 roku, kiedy odebrał mu ją SS United States
Przypisy
Bibliografia The Official Pictorial History of the „Queen Mary” – Sequoia Communications 1985 Ross Watton, The Cunard liner QUEEN MARY, Conway Maritime Press, London 1989 Witold J. Urbanowicz, Transatlantyki – zarys ich dziejów i techniki, Wyd. Morskie, Gdańsk, 1977
Kategoria:Parowce Kategoria:Brytyjskie statki pasażerskie Kategoria:Turystyczne atrakcje w Long Beach Kategoria:Statki z XX wieku