Co'l nome de "Gran Torino" A se ìndega ła scuadra de calcio de'l Torin inte'l parìodo stòrego dei ani cuaranta de'l sècoło pasà, pluricanpion de Italia i cui zogadori i zera ła cołona portante de ła Nasional Itałiana e che'l 4 magio 1949 ła ga avùo cueła tràzega fin che purmasa tuti i conose, cueła siagura aerea conosùa come Trazedia de Superga.
Siben co 'sto nome se vogia darghe na idenfegasion a ła scuadra desconparìa durante cueła tragedia, se uza definir tuto el siclo sportivo, durà oto ani, che'l ga portà a ła concuista de sinque scudeti consecutivi, eguałiando cusì el record stabiłìo in presedensa da ła Juventus de'l Cuinquenio d'oro e de na Copa Italia.
Ferruccio Novo presidente La data de nàsita a chel fenòmeno de sport e pasion ciamà Grande Torino, l'e l'istà del 1939, cuando l'industriałe Ferruccio Novo a 42 ani el deventa presidente de'l AC Torino dopo l'Inzenjer Giovanni Battista Cuniberti.
Novo no'l zera un mecenate, ma un atento aministrador: el zera entrà al Torino che zera zovenoto, el ga vestìo la mágia da zogador, inte'l 1913 zugador non ecelso "Gero na sciàpa" el dizeva soridendo), el ga continuà inte i ani a seguir ła scuadra co rescaldo da tifoso prima, co conpiti de socio-soventor e consegier dopo, na volta che co só fradeło el gaveva invià na fàbrega de asesori de curame.
Le so prime mose łe ze stàe cuełe de reorganizar ła sosietà, e seguindo i consegi de Vittorio Pozzo, rénder ła zestion pì simiłe a cueła che gaveva łe scuadre inglezi. Presto el ciama cołaboradori conpetenti, come i ex zogadori Antonio Janni e Mario Sperone (Canpion d'itałia de'l 1928) e Giacinto Ellena; a Rinaldo Agnisetta zera stà fidà el roło de aministrador demandà, Roberto Copernico (gaveva na botega de fornimento in sentro) el ze stà ciamà a'l roło de consegier, a l'ingleze Lesley Lievesley el ze stà fidà cueło de ałenador de łe zoveniłe, mentre ła guida tècnega a Ernest Egri Erbestein (che, par el fato che łe só raìze łe zera zudìe, a cauza de łe łegi rasiałe el cołabora par łongo tenpo de scondon).
El primo "colpo" de'l presidente Novo el ze stà l'acuisto dal Varese de'l dezdotene Franco Ossola, che'l ga raprezentà la prima pedina de'l scuadron: tolto par 55 miłe franchi, suzerìo da Janni e da Ellena. El só ezordio el ze el 4 febraro 1940, un Novara-Torino 0-1. Ossola el zoga po' altre do partìe in cuel'ano (contro Bołogna e Napułi).
L'Itałia intra in guera, el calcio el tien bòta e va 'vanti
L'Itałia che fin a cuel tenpo el zera restà a ła fenestra, el 10 zunjo 1940 intra in ràdego mondial fianconà da ła Zermania Mussołini jera cusì seguro che se gavarìa tratà de na guera łanpo che ghe gaveva comunegà ai zogadori che i sarìa restà a caza, sostenjindo che "I serve più so i prà che a l'ezersito".
L'ano drìo Ossola el ze el caocanonier granata co, el reałiza 14 gol su 22 prezense, ma ła scuadra no ła canbia fiłozomia. Finise łontan da ła prima pozision, 7° co 30 ponti, 9 de manco del Bołogna tricołor.
Quel'ano do xogadori decide de ritirarse : Oberdan Ussello, che se ocuparà del setor xovenil, e Raf Vallone, che preferisse dedicarse al çinema e al teatro.
Novo, in vista del novo canpionato 1941/1942, porta in granata ben sinque novi xogadori: da l'Ambrosiana par 250 miłe franchi riva Ferraris II, l'ała sanca de ła Nasional canpion del mondo 1938, da ła Fiorentina, su sugerimento de Ellena, riva Romeo Menti, a ła vełoce co façiłità de pìe e tiro potente (operasion finìa atraverso un scanbio co Gei, postataménte precavà dal Liguria par 300 000 franchi); quindi Alfredo Bodoira, Felice Borel e Guglielmo Gabetto un trio che rivava parfin dai "nemighi" juventini.
L'arivo in granata de Benetto l'è merito de Borel, el qual, forse par ripagàr Novo de ła fiducia col cuało ło precavava da ła Juventus dopo alcuni ani de inconprension tecniche, riveła che Gabetto, che da ła Juve i considerava "strucà", el sarìa stà cedùo al Genoa par 300 000 franchi. Borel gavea sugerìo de alsàr el preso e Novo ga portà in granata el xogador par 330 000franchi.
Da'l metodo a'l "sistema" Zvolta ne ła zvolta, Borel che in futuro gavarìa ricoverto el ròło de ałenator, Ellena e Copernico sugerise a Novo de proàar ad aplicàr inte el Torin ła tàtega del "sistema" , na nòva modùła de xogo che se afasva in quei ani.
Insìn a quel'epoca ła tàtega pì uxà jera el "metodo", na sorta de dispoxision pì difensiva che ghe gheva consentìo a l'Itałia de Pozzo de vinsare i Mondiałi del 1934 e del 1938 e ła cui forsa xera dà soratuto dal contropié. In difexa ghe jera soło do tersini e un sentromediàn che faseva ła spòła in avanti puxando ła manùvra ofensiva par po' rintrare; in mediana ła faxe ofensiva jera inpostà dai sentrocanpisti, mentre łe a łe gavea el dovér de servìr i bałoni par i çentravanti. Ła faxe reałixativa no zera senplice in quanto ła riègoła del foraxogo prevedeva che ghe dovese esare tre xugadori tra l'atacante e ła pòrta; bastava donca far vansàr soło che un difensore par scaenàr ła tràpoła del foraxogo.
Inte el 1926 ła riègoła del foraxogo ga subio na muànsa: xe stà portà a do el nùmaro de xogadori necesari par far descanàr la penałità. Sto fato ga subìo diverse dificoltà a łe squadre de quel'epoca e gaveà fato cresare notevolmente el nùmaro de reałizasion in canpionato.
Ze stà cusì che inte i ani trenta l'ingleze Herbert Chapman, tecnico de l'Arsenal, ga zviłupà na nova tatica, dita aponto "sistema" o "WM", da'l tipo de dispozision tatica: in pràtega na spesie de 3-2-2-3 co tre difensori, cuatro sentrocanpisti (do mediani e do interni), tre atacanti pozisionài in sìma a na W e na M. Chapman par cautełar ła faze defensiva, gavea sielto de aretrar un median a ła łinea dei difensori, creando cusì el "stopper", mentre i tersini i respetava łe respetive ałe. I conpiti de marcatura i zera pì senplisi, ed esendo un schieramento specułàr naseva anca ła marcadura ad òmo. Ma el sistema el jera anca pì dinàmego, pì ecuiłibrà e, se zogà co i giusti interpreti, jera na tàtega che par ła prima volta varentava el controło de ła zona nevràlzega de łe asion: el sentrocanpo. Cuesto el jera inpostà so cuatro zogadori desponesti a cuadrà (in cuanto posti pròpio ai vertisi de ła W e de ła M e prevedeva l'utiłizo de do medani e do mezeponte. Novo el gavea resevùo el suzerimento e el gavea desidesto de inpostàr el só Torino so 'st'altra tatica.
El ga cusì ciamà el tecnico ongareze Andreas Kuttik al posto de Tony Cargnelli. El gaveva provedùo ad utiłizàr Ellena in pozision de sentromedian "sistemista", ròło che'l gheva za ricoverto a ła Fiorentina, fìn a chel tenpo ła soła in Itałia ad averlo proà anca se co scarso suceso. 'Sta sielta ła deventava interesante anca par el steso Pozzo, senpre in sèła cofà Comisàrio Unjoło de ła Nasionałe, che'l gaveva tacà a plazmar ła só Nasionałe pròpio so'l "bloco" Torin.
El canpionato del 1941-1942 el ze stà apanagio de ła A.S. Roma. In cuel'ano ghe ze stà soratuto do sconfite a tradir el Toro : al primo turno de Copa Italia e in Canpionato, a tre zornàe da ła fin, contro el Venesia de Loik e Mazzola.
L'Opara xe drìo esar reałixà, nasse ła Granda Squadra
Queła del 1941/42 xe na formasion daseno conpetitiva e ben cołaudà, ma come acenà le do capitołasion che costa ła partesipasion a ła Copa Itałia e łe anbision de scudeto se verifega tute contro la stessa squadre el Venesia de Mazzola e Loik.
El primo xe un registra strafìn, el secondo na a ła rapida: i xe za do perni dea Nasional de Pozzo. Novo usma che xe łe sarexine che mancava a ła torta par rendar ła squadra inbatibiłe. Sul finir de un Venesia-Torin, tersultima de canpionato, che in pràtega mete fin ai sogni tricołor dei granata, Novo va inte i spojatołi e trata diretamente l'aquisto dei do, che finirà soto ła Mołe par 1 400 000 franchi de l'epoca insieme coaltri do xogadori (Petron e Mezzadra). Curioxità particołar : suła strada dei do ghe jera anca la Juventus, i zera seguìi da Virginio Rosetta, e pì volte l'afar coi bianconeri pareva doboto de eser concluxo ma atexoché el presidente bianconero Piero Dusio no se decideva, el dinamismo de Novo smisiòta cussì i piani dei cuxini. Cussì le do sarexine che mancava suła torta adesso ghe jera, e nasseva l'undexe destinà ad esar ricordà 'fa el Grande Torino.
Sul scominsio dea stagion 1942/43, a disposision de l'ungarexe Kuttk, ghe xe na roxa che ga xogadori de prim'ordene : i portieri navegà Bodoira e Cavalli, defensori de espieriensa cofà Ferrini ed Ellena e de cuałità come Piacentini e Cassano; a çentrocanpo i veterani Baldi e Gallea, co i novi Ezio Loik e Mazzola; davanti Menti e Ferraris, sensa desmentegarse oviamente de Gabetto e Ossola.
Suła carta el Toro xe la squadra da bater, epur no xe una de łe megio partense: el Toro se trova cussì a łotar contro ła sorprexa Livorno. Sto dueło dà vita a un canpionato avinsente, desbrocà soło a l'ultima xornada col Toro, co un gol de Mazzola vinse a Bari.
El Toro riesse a vinser ła Copa Itałia proprio contro el "teribiłe" Venesia de l'ano prima e deventa la prima squadra a sentrar na simiłe dopieta de Gabetto e rede de Mazzola e Ferraris II, otien ła vitoria co un seco 4-0.
Canpionato de guera 1944
Intel 1944 l'Italia, ormai desfada da ła guera, xe scavesada in do da ła łinea gotica. El regime fasista xe cascà, l'esercito merican vien vanti inte el Sud de ła penìzoła. I canpionati de calcio va vanti e su decixion de ła Federasion, i ga na organixasion a gironi. I trasferimenti xe difiçiłi pal fato che i bonbardamenti dei Ałeati, interonpendo de frecuente i cołegamenti feroviari, costrenxe chi viaxa a frontar łonghi percorsi a pìe.
Par evitar i ris-ci de ciamada àe armi, tante squadre serca de catarse qualche furbarìa diplomadega, segura i so canpioni àłe industrie più inportante del paexe, fasendołi pasar cofà ełementi indispensabiłi a ła produsion de l'industria bełica nasionałe riussindo cussì de fato ad exentarli da l'utiłixo al fronte.
El Torino de Novo cata cussì (ai dì nostri inpensabiłe) cołaborasion co ła FIAT dando vita cussì al "Torino Fiat" un nome simiłe a queło de na squadra aziendałe. In efeti Mazzola e altri, par salvar łe aparense, xe de fato operai. Ghe xe de łe somegie de quel'epoca che li retraxe al torno o àe machine utensiłi. La Juve, invesse, emigra ad Alba e se abina al Cisitalia, azienda automobiłistega che apartegniva al Presidente bianconero de quel tenpo Piero Dusio.
Inte el Torino zogava el portier Griffanti, del "giro axuro", tolto da ła Fiorentina e el versełexe Silvio Piola, sentravanti rivà da ła SS Lazio, montà su al nord par tor ła fameja e menarla inte ła Cavedal e restà invese blocà in alta Itałia in seguito a l'armistisio.
El canpionato "vero" se zoga soło al Nord e, inte ła prima faxe a xironi, el Torino xoga inte el xiron Łigure-Piemontexe. Ła squadra de cołor granata xe veramente forte e dura da bater: sepełise 7-1 Genoa e Biellese, regoła par 7-0 l'Alessandria, martirixa par 8-2 el Novara, strapàsa par 5-0 anca la Juve. Inte el xiron de semifinałe ła se ła vede col Ambrosiana-Inter, el Varese e i "xermani" bianconeri. Pur sotegando inte i derby (na sconfita 1-3 e un parìxo 3-3), fa el pien de pónti co łe łonbarde, xudegandose cussì ła fase finałe a tre (Torino, Spezia e Venesia) che se zoga a Miłan.
Ma quel Torino, anca se no zera al conpleto, podeva contar su xogadori de prim'ordene, a ła fìn perdarà el torneo. Conplice un incontro non uficiałe de ła Nasionałe, organixà a fini de propaganda, disputà a Trieste soło do dì prima de ła sfida contro lo Spezia. Siben ghe fuse la trasferta dificoltoxa dae operasion de guera, el Presidente Novo, sotovałutando i aversari, refuda ła proposta de ła Federasion de rinvio de ła gara contro i spesini che, più freschi, no i łasa Miłan. El Spesia vegniva dal parìxo 1-1 contro el Venesia. L'incóntro decixivo finise a sorprexa co ła vitoria dei "Vigiłi del Fogo" par 2-1, rendendo quindi inutiłe la sucesiva e rabioxa vitoria del Torino contro i łagunari par 5-2.
1945:Dopo ła guera torna anca el calcio