Venecijanske zidine u Nikoziji jesu sistem gradskih fortifikacija koji okružuje stari grad Nikozije na Kipru. Današnje zidine podignute su u doba Mletačke Republike od 1567. kao zamjena za starije srednjovjekovne bedeme, a projektirane su prema savremenim načelima odbrane od artiljerije. Zidine imaju gotovo kružni tlocrt, s jedanaest bastiona i tri glavna ulaza, te predstavljaju jedan od najprepoznatljivijih spomenika grada.
mini|desno|Pogled na jedan dio venecijanskih zidina Nikozije
Historija Nikozija je bila utvrđen grad i prije mletačkog perioda. U bizantijsko doba postojale su ranije fortifikacije, a u doba Luzinjana grad je dobio prostraniji pojas bedema koji je obuhvatao znatno veću površinu od današnjeg starog grada. Ti stariji bedemi, međutim, do 16. stoljeća više nisu odgovarali novim vojnim potrebama: bili su zastarjeli, predugački za efikasnu odbranu relativno malobrojnom mletačkom posadom i nedovoljno prilagođeni razvoju topništva.
Nakon što je Kraljevina Kipar 1489. došla pod vlast Mletačke Republike, pitanje odbrane ostrva postajalo je sve važnije zbog širenja Osmanskog Carstva u istočnom Sredozemlju. Poseban poticaj za radikalno preuređenje nikozijskih fortifikacija dao je porast osmanske prijetnje poslije Velike opsade Malte 1565, kada su Mlečani intenzivirali jačanje svojih istočnomediteranskih uporišta.
Zbog toga je 1567. pokrenut novi fortifikacijski program prema projektu vojnog inženjera Giulija Savorgnana. Mlečani su srušili veći dio ranijih srednjovjekovnih zidina i smanjili obim utvrđenog prostora kako bi novi sistem bio kompaktniji i lakši za odbranu. U sklopu radova srušeni su i pojedini objekti unutar i izvan novog obrisa zidina, kako bi se dobio građevinski materijal i osiguralo čišće polje vatre oko grada. Istovremeno je tok rijeke Pedieos preusmjeren izvan grada; time se smanjivala opasnost od poplava, ali i omogućavalo punjenje opkopa oko novih bedema.
Radovi su započeli u julu 1567, a glavni pojas zidina s jedanaest bastiona i tri kapije oblikovan je u kratkom roku, iako su pojedini elementi fortifikacijskog sistema ostali nedovršeni do osmanske invazije. Novi bedemi predstavljali su jasan prijelaz od srednjovjekovne prema renesansnoj vojnoj arhitekturi: umjesto visokih i dugih zidova, Nikozija je dobila niži, deblji i geometrijski pravilniji obrambeni prsten prilagođen topovima i bastionskoj odbrani.
Fortifikacije, međutim, nisu bile potpuno dovršene kada je osmanska vojska 1. jula 1570. stigla na Kipar, a 22. jula počela opsada Nikozije. Grad je pao 9. septembra 1570. nakon približno šest sedmica opsade, kada su osmanske snage probile odbranu kod bastiona Podocattaro. Time je mletački projekat odbrane glavnog grada praktično propao, a osmansko osvajanje cijelog Kipra dovršeno je 1571. padom Famaguste.
U osmanskom periodu Nikozija je ostala administrativno središte ostrva, a zidine su popravljane i prilagođavane novim potrebama. Prema kasnijim izvorima, Osmanlije su učvršćivale dijelove bedema kamenom, naročito ondje gdje je ranija struktura bila slabija. Ipak, s vremenom je njihova isključivo vojna funkcija slabila, dok je njihov značaj kao granice urbanog jezgra ostao važan. U britanskom kolonijalnom periodu, nakon 1878, probijeni su novi otvori radi lakšeg prometa između grada unutar zidina i novijih četvrti izvan njih.
Arhitektura Mletačke zidine Nikozije oblikovane su kao kompaktan prsten oko staroga grada. Njihov obim iznosi približno 4,5 kilometra, a sistem se sastoji od jedanaest srcolikih ili peterokutnih bastiona i širokog opkopa. Bastioni su nazvani po uglednim porodicama i dužnosnicima koji su sudjelovali u finansiranju gradnje: Caraffa, Podocattaro, Constanza, D'Avila, Tripoli, Roccas, Mula, Quirini, Barbaro, Loredano i Flatro.
Tri izvorna ulaza u grad jesu Famagustanska vrata na istoku, Pafoska na zapadu i Kirenijska na sjeveru. Famagustanska vrata, nekada poznata kao Porta Giuliana, bila su najveći i arhitektonski najrazrađeniji ulaz u grad. mini|desno|Vanjski pogled na Famagustanska vrata
Savremena važnost Zidine i danas određuju urbanistički identitet historijskog jezgra Nikozije. Nakon podjele grada i uspostave tampon-zone pod nadzorom Ujedinjenih nacija dio staroga grada unutar zidina presječen je tzv. zelenom linijom, pa su pojedini bastioni na južnoj strani, pojedini na sjevernoj, a neki djelomično unutar tampon-zone.
Uprkos tome zidine ostaju ključni historijski i kulturni spomenik grada, kao i važan primjer renesansne vojne arhitekture na istočnom Mediteranu.
Reference
Kategorija:Tvrđave na Kipru