Беларусы Парагвая — частка беларускай дыяспары, якая сфарміравалася пераважна ў выніку эканамічнай эміграцыі з Заходняй Беларусі ў 1920—1930-я гады. Беларускія перасяленцы сяліліся галоўным чынам на поўдні краіны, у дэпартаменце Ітапуа, асабліва ў раёне Фрама і Каранель-Багада, побач з украінцамі, палякамі, рускімі, чэхамі і іншымі выхадцамі з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.Коваль В. У. Эканамічная эміграцыя беларусаў у Бразілію, Парагвай, Уругвай (1918—1939 гг.) // Труды БГТУ. Сер. 6, История, философия. — 2021. — № 2 (251). — С. 24—28.

Дакладная колькасць беларускіх перасяленцаў і іх нашчадкаў невядомая. У міжваенны перыяд выхадцы з Заходняй Беларусі мелі польскае грамадзянства, а населеныя пункты, дзе яны сяліліся, мелі змяшаны славянскі склад, таму статыстыка па грамадзянстве або агульныя звесткі пра «палякаў» і «рускіх» не дазваляюць вызначыць колькасць этнічных беларусаў.Шабельцев С. В. Иммигранты-чакареро из II Речи Посполитой в Аргентине и Парагвае. Воспоминания белорусов и украинцев. — Минск: РИВШ, 2011. — 92 с. — ISBN 978-985-500-487-6.

Гісторыя

Міжваенная эканамічная эміграцыя Асноўная хваля беларускай эміграцыі ў Парагвай прыпала на міжваенны перыяд. Яе складалі пераважна жыхары Заходняй Беларусі, якая ў 1921—1939 гадах уваходзіла ў склад Польшчы. Эміграцыя мела перадусім эканамічны характар; яе арганізацыю і афармленне кантралявалі польскія дзяржаўныя эміграцыйныя ўстановы.

Парагвай вылучаўся адным з найбольш ліберальных іміграцыйных заканадаўстваў у Лацінскай Амерыцы, што спрыяла перасяленню туды выхадцаў з Польшчы, у тым ліку беларусаў. Неспрыяльным для міграцыі стаў перыяд Чакскай вайны 1932—1935 гадоў.

Важную ролю адыграла і суседняя Аргенціна. Калі ў 1930-я гады аргентынскія ўлады пачалі абмяжоўваць прыток імігрантаў, частка ўсходнееўрапейскіх перасяленцаў накіравалася ў суседні Парагвай; даследчык Глеб Піліпенка звязвае гэты працэс, у прыватнасці, з перасяленцамі з міжваеннай Польшчы і спасылаецца на даследаванне Сяргея Шабельцава.Pilipenko G. P. The Ukrainian Language in Argentina and Paraguay as an Identity Marker // Slověne. International Journal of Slavic Studies. — 2018. — Vol. 7, № 1. — P. 281—307. — DOI: 10.31168/2305-6754.2018.7.1.12. — Электронная версія.

Беларусы ўваходзілі ў шырэйшую плынь славянскай каланізацыі паўднёвага Парагвая. Паводле парагвайскага выдання Eslavos en el Paraguay, рускія, беларусы, украінцы і палякі пачалі ў значнай колькасці прыбываць у краіну прыкладна з сярэдзіны 1920-х гадоў і пераважна сяліліся ў Ітапуа, дзе ўзнікалі або развіваліся такія шматэтнічныя калоніі і населеныя пункты, як Каранель-Багада, , Фрам, Nueva Siberia і Nueva Caucasia.

Значную частку міжваенных перасяленцаў складалі сяляне. У Парагваі яны станавіліся дробнымі і сярэднімі сельскагаспадарчымі вытворцамі — чакарэра (, ад chacra — «сялянская гаспадарка, ферма»), апрацоўвалі зямлю і ўдзельнічалі ў засваенні новых сельскагаспадарчых раёнаў. Эканамічныя эмігранты з Беларусі, паводле Вольгі Коваль, у цэлым мелі невялікі арганізацыйны досвед, таму іх асобная беларуская грамадская і палітычная актыўнасць у Парагваі заставалася слабой.

Фрам і Ітапуа Фрам стаў адным з асноўных цэнтраў славянскай іміграцыі ў Парагваі. Калонія была заснавана ў 1927 годзе на землях нарвежскага прадпрымальніка Педра Крыстаферсена, а з 1928 года яе землі пачалі сістэматычна дзяліць на ўчасткі і прадаваць еўрапейскім перасяленцам; Крыстаферсен заключыў таксама пагадненне з урадам Польшчы аб пасяленні там яе грамадзян.

Крыніцы не дазваляюць строга падзяліць насельніцтва Фрама паводле сучасных нацыянальных катэгорый: разам там жылі выхадцы з тэрыторый сучасных Беларусі, Украіны, Польшчы, Расіі і іншых краін. Парагвайскія даследаванні адносяць беларусаў да груп, якія ўдзельнічалі ў фарміраванні славянскага насельніцтва Ітапуа і Фрама.

Іншым важным раёнам пасялення быў Каранель-Багада. У сучасных матэрыялах пра гісторыю іміграцыі ў Парагваі Фрам і Каранель-Багада называюцца асноўнымі месцамі канцэнтрацыі беларусаў, хоць іх насельніцтва ад пачатку заставалася шматэтнічным.

Рэлігійнае жыццё Сярод беларускіх перасяленцаў былі праваслаўныя, католікі, а таксама прадстаўнікі розных пратэстанцкіх плыняў. Асабліва добра задакументаваная гісторыя беларусаў-баптыстаў у Фраме.

16 лістапада 1930 года ў доме Явака Пракапчука ў Фраме сабраліся сем’і Кобак, Пракапчук, Ляўчук, Сідарук, Шчэпанскі, Ёміч, Шумоўскі, Станкевіч, Кушчук і Шпаковіч — усяго 23 чалавекі, звязаныя з баптысцкімі цэрквамі Брэста і Кобрына. Яны заснавалі супольнасць Cristiana Evangélica y Bautista, якая паводле ўстаноўчага акта адносілася да «Саюза цэркваў Брэста, Польшча»; яе першым кіраўніком стаў Цімафей Кобак. Аргенцінскі і парагвайскі кантэкст міжваеннага часу тлумачыць фармулёўку «Польшча»: Брэст і Кобрын тады знаходзіліся ў складзе Другой Рэчы Паспалітай.

Пратэстанцкае асяроддзе Фрама было непасрэдна звязана і з іншымі выхадцамі з Беларусі. Сяргей Шабельцаў згадвае, што спевамі пяцідзясятнікаў пры мясцовай школе кіраваў Мікалай Сабіч, ураджэнец Ракава; у Фраме жылі таксама браты Коржыкі і сям’я Пракапчукоў, частка якой прыняла пратэстантызм яшчэ да эміграцыі з Беларусі.Шабельцев С. В. Религия в жизни эмигрантов-белорусов в Аргентине (ХХ в. — начало ХХІ в.) // Orientalia Christiana Cracoviensia. — 2017. — Т. 9. — С. 103—123. — DOI: 10.15633/ochc.2513.

Рэлігійныя сувязі не абмяжоўваліся дзяржаўнай мяжой: частка беларусаў-пратэстантаў пазней пераязджала з Парагвая ў Аргенціну. Сярод іх Шабельцаў называе Мікалая Сабіча, Андрэя і Марту Пракапчукоў, Мікалая Чарвяка і прадстаўнікоў сям’і Коржыкаў.

Да 2016 года ў Парагваі дзейнічала больш за дзесяць баптысцкіх цэркваў славянскага паходжання. З 1980-х гадоў набажэнствы ў іх праводзяцца на іспанскай мове, што адлюстроўвае моўную інтэграцыю наступных пакаленняў перасяленцаў.

Другая палова XX стагоддзя У другой палове XX стагоддзя беларуская супольнасць усё менш існавала як асобнае нацыянальнае асяроддзе і ў значнай ступені развівалася ў межах больш шырокай славянскай супольнасці Ітапуа. Частка перасяленцаў і іх нашчадкаў захоўвала праваслаўную або пратэстанцкую рэлігійную традыцыю, аднак грамадскія і рэлігійныя структуры паступова пераходзілі на іспанскую мову.

Частка беларусаў з Фрама і іншых калоній пераязджала таксама ў суседнюю Аргенціну, дзе далучалася да ўжо існых асяродкаў выхадцаў з Заходняй Беларусі і Украіны. Гэта стварала цесныя трансгранічныя сувязі паміж славянскімі супольнасцямі Ітапуа і аргентынскімі правінцыямі Місьёнес і Буэнас-Айрэс.

Сучаснасць Дакладная колькасць этнічных беларусаў і людзей беларускага паходжання ў сучасным Парагваі невядомая. Нашчадкі міжваенных перасяленцаў у значнай ступені інтэграваныя ў парагвайскае грамадства, а іх беларускае паходжанне часта захоўваецца як частка сямейнай і агульнаславянскай культурнай памяці.

Разам з гістарычнай супольнасцю існуе і невялікая сучасная міграцыя непасрэдна з Беларусі. Паводле звестак Нацыянальнага ўпраўлення міграцыі Парагвая, ад 1 студзеня да 30 лістапада 2024 года грамадзяне Беларусі падалі 11 заяў на атрыманне віду на жыхарства: 10 — на часовы і адну — на пастаянны. Гэты паказчык адлюстроўвае толькі колькасць новых заяў за адпаведны перыяд і не з’яўляецца ацэнкай агульнай колькасці беларусаў краіны.

Захаванне культурнай спадчыны Адным з галоўных сучасных месцаў прадстаўлення беларускай спадчыны з’яўляецца Нацыянальнае свята імігранта () у Каранель-Багада. Свята арганізуе Асацыяцыя імігрантаў і нашчадкаў славян () і прысвячаецца культурнай спадчыне супольнасцей, што ўдзельнічалі ў засяленні рэгіёна.

На XVII Нацыянальным свяце імігранта 31 мая — 1 чэрвеня 2025 года беларуская супольнасць была афіцыйна прадстаўлена разам з украінскай, рускай, польскай, чэшскай, нямецкай, італьянскай, японскай, бразільскай, аргентынскай і венесуэльскай супольнасцямі. У праграму ўваходзілі нацыянальныя танцы, кухня, выставы і іншыя культурныя мерапрыемствы. Такім чынам, беларуская ідэнтычнасць у Ітапуа працягвае прысутнічаць у публічным культурным жыцці перадусім як спадчына гістарычнай іміграцыі.

У 2025 годзе парагвайскі Цэнтр антрапалагічных даследаванняў Каталіцкага ўніверсітэта (CEADUC) выдаў другі том даследавання Eslavos en el Paraguay. Выданне асобна называе беларусаў сярод славянскіх груп, што прыбывалі ў Парагвай з 1920-х гадоў, і звязвае іх гісторыю перадусім з Ітапуа, Фрамам, Каранель-Багада і іншымі славянскімі калоніямі рэгіёна.

Літаратура Коваль В. У. Эканамічная эміграцыя беларусаў у Бразілію, Парагвай, Уругвай (1918—1939 гг.) // Труды БГТУ. Сер. 6, История, философия. — 2021. — № 2 (251). — С. 24—28. Шабельцев С. В. Иммигранты-чакареро из II Речи Посполитой в Аргентине и Парагвае. Воспоминания белорусов и украинцев. — Минск: РИВШ, 2011. — 92 с. — ISBN 978-985-500-487-6. Шабельцев С. В. Религия в жизни эмигрантов-белорусов в Аргентине (ХХ в. — начало ХХІ в.) // Orientalia Christiana Cracoviensia. — 2017. — Т. 9. — С. 103—123. — DOI: 10.15633/ochc.2513. Pilipenko G. P. The Ukrainian Language in Argentina and Paraguay as an Identity Marker // Slověne. International Journal of Slavic Studies. — 2018. — Vol. 7, № 1. — P. 281—307. — DOI: 10.31168/2305-6754.2018.7.1.12. Eslavos en el Paraguay. — T. II / adaptación: Roberto Zub Kurylowicz; prólogo: Julia Velilla Laconich. — Asunción: Centro de Estudios Antropológicos de la Universidad Católica, 2025. — 266 p. — ISBN 978-99989-61-12-8.

Крыніцы

Парагвай Катэгорыя:Народы Парагвая