Эльза Марыяна фон Розен (; ) — шведская танцоўшчыца балета, балетмайстар і педагог.

Біяграфія Нарадзілася ў 1924 годзе ў Стакгольме. Яе бацькамі былі мастак Рэйнхольд фон Розен і яго жонка Салі Элізабэт Эстэруд. Балету пачала вучыцца ў школе Веры Аляксандравай і прыватна вучылася ў Вальбарга Франкі. Затым у 1945—1950 гадах працягнула навучанне ў школе Дацкага каралеўскага балета ў Капенгагене, а таксама некаторы час вучылася ў Лондане.

Дэбют Эльзы Марыяны фон Розен адбыўся ў 1938 годзе (па іншых крыніцах — у 1941 годзе). У 1943 годзе яна выступіла ў Каралеўскім тэатры Даніі, дзе яе талент заўважыў харэограф і мастацкі кіраўнік Каралеўскага балета Харальд Ландэр. У тым жа годзе пачала выступаць у стакгольмскім Тэатры Оскара (Oscarteatern), дзе яе першай прыкметнай роляй стала Кітры ў «Дон Кіхоце». У сезоне 1948—1949 гадоў танцоўшчыца ўваходзіла ў міжнародную трупу Original Ballet Russe, з якой гастралявала ў Іспаніі, Англіі і Францыі. У ліку яе партнёраў быў Марыс Бежар. У Швецыі яна першай выступіла ў загалоўных ролях у балетах Біргіт Кульберг «Фрокен Юлія» на музыку Туры Рангстрома і «Медэя» на музыку Бартака. «Фрокен Юлія» мела такі поспех, што і артыстка, і харэограф былі запрошаны працаваць у Каралеўскай оперы ў Стакгольме.

У 1950 годзе выйшла замуж за дацкага балетнага крытыка і сцэнографа Алана Фрыдэрысія (), таму яе лічаць прадстаўніцай як шведскай, так і дацкай балетнай школы. З 1951 па 1959 год яна была вядучай салісткай Каралеўскага шведскага балета ў Стакгольме.

У 1958 годзе фон Розен дэбютавала як харэограф, паставіўшы ў Стакгольме балет «Праметэй» на музыку Бетховена. У 1960 годзе яна разам з мужам стварыла так званы «Скандынаўскі балет», з якім ажыццявіла шэраг пастановак. У прыватнасці, з гэтай трупай яна паставіла ўласную версію «Сільфіды» Бурнанвіля (1960), а таксама аўтарскія балеты «Падлеткі» на музыку Баха (1961) і «Жэні фон Вестфален» на музыку Бентсана (1965), пра Карла Маркса і яго жонку. Загалоўнымі партыямі ў гэтых спектаклях яна завяршыла сваю кар’еру танцоркі.

З 1970 па 1976 год Эльза Мар’яна фон Розен была дырэктарам і харэографам балетнай трупы ў Гётэбаргу, а ў 1980—1987 гадах — у Мальмё. Пасля яна таксама заснавала ўласную балетную школу ў Капенгагене. Сусветную вядомасць ёй прынеслі рэканструкцыі і пастаноўкі балетаў Бурнанвіля, якія яна рыхтавала сумесна з мужам. Найбольшае прызнанне заваявала яе версія «Сільфіды», пастаўленая з трупамі ў Лондане (Балет Рамберт), Сант’яга-дэ-Чылі, Монтэ-Карла, Вашынгтоне, Гётэбаргу і Дзюсельдорфе. У 1975 годзе фон Розен паставіла «Сільфіду» ў ленінградскім Малым тэатры. Яна ставіла таксама іншыя балеты Бурнанвіля («Фестываль кветак у Джэнцана», «Свята ў Альбана», «Кансерваторыю», «Неапаль»), а таксама Галеоці («Капрызы купідону і балетмайстар»), Петыпа і Іванова («Лебядзінае возера»). Сярод атрыманых ёю ўзнагарод — фінскі медаль «Pro Finlandia» (1959), медаль Карыны Ары (Carina Ari Medal, 1962), Медаль Літаратуры і мастацтваў (1984). У 2000 годзе яна апублікавала кнігу мемуараў пад назвай «Inte bara en dans på rosor».

Памерла 7 верасня 2014 года ў Капенгагене.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя Катэгорыя:Балетмайстры Даніі Катэгорыя:Артысты Дацкага каралеўскага балета