Кіеўскі тралейбус () — тралейбусная сетка Кіева, найбуйнейшая ва Украіне. Рух адкрыты 5 лістапада 1935 года.
Гісторыя У чэрвені 1914 года адна лонданская фірма прапанавала кіеўскаму гарадскому галаве І. М. Дзьякаву пабудову «бязрэйкавага» трамвая. Мова вядома ішла аб тралейбусе. Гаворка ішла пра тое, што будаўніцтва тралейбуса, абыдзецца ў 5 разоў танней (хоць таксама не былі ўлічаны сродкі на рамонт дарогі і пакрыццё палатна асфальтам). Але за адсутнасцю досведу працы з такімі лініямі і праз вайну, перагаворы пра тралейбус ў Кіеве вылілася толькі ў 1935 годзе, пасля пераносу сталіцы УССР з Харкава. Па першым праекце, тралейбус павінен быў пайсці па маршруце былога трамвая № 2: пл. ІІІ Інтэрнацыяналу — Хрэшчатык — вул. Леніна — вул. Пірагова — вул. Тараса Шаўчэнкі — вул. Камінтэрна — Чыгуначны вакзал. Тады была адпраўлена дэлегацыя ў Маскву. Пытанне з пастаўкай рухомага складу было вырашана — масквічы пагадзіліся адсылаць кузава тралейбусаў, а збірацца апошнія мелі на заводзе імя Домбаль (цяпер — КЗЭТ). Рух павінен быў адкрыцца на гадавіну Кастрычніцкай рэвалюцыі, але шматлікія змены ў праекце выклікалі спазненне.
Даваены час Рух першай у Кіеве і Украіне (другі ў СССР) тралейбуснай лініі быў адкрыты 5 лістапада 1935 у 17:00. Кошт праезду ў адзін канец каштаваў 25 капеек. 4 тралейбусы мадэлі ЛК-5 адкрылі рух па маршруце: Завод імя Домбаль — вул. Чырвонаармейская — плошча імя Льва Талстога — вул. Чырвонаармейская — Завод імя Домбаль. Тады ж, на тэрыторыі завода, які служыў адной з канцавых прыпынкаў, было размешчана тралейбуснае дэпо, разлічанае на 100 машын. Яшчэ ў канцы 1935 абяцалі адкрыць другую чаргу тралейбуса. Ад плошчы Талстога тралейбус мелі падоўжыць па вуліцах Хрэшчатык, Леніна, Пірагоўскі, бульвары Шаўчэнкі, Камінтэрна да Чыгуначнага вакзалу. Праўда ў тэрмін не ўклаліся, але 2 чэрвеня 1936 з 19:00 кіяўляне ўжо мелі магчымасць праехацца на тралейбусе да вакзала.
На пачатку 1937 года ў Кіеў паступілі першыя тралейбусы вытворчасці ЯАЗ (Яраслаўскі аўтазавод). Яны атрымалі назву ЯТБ-1. Гэта дазволіла павялічыць выпуск на ўжо наяўным маршруце і забяспечыць рухомы састаў на лініях, павінны адкрыцца ў гэтым годзе. Праўда, праз тое, што тралейбусы рабілі спехам, завадскія бракі прыйшлося ліквідаваць ўжо ў Кіеве. Першы час, штодня на маршруце ламаўся кожны другі тралейбус. Пасля пачалі паступаць тралейбусы тыпу ЯТБ-2. Яны былі якасныя, таму пэўная праблема з рухомым складам урэгулявалася, улічваючы наступныя змены ў руху:
5 кастрычніка 1937 года ўступіла ў строй трэцяя чарга. Яна праходзіла ад Бесарабскага квартала да пл. ІІІ Інтэрнацыяналу, тым самым тралейбус цалкам пакрыў вуліцу Хрэшчатык і закрытыя ў 1934 году трамвайныя лініі. З-за такога разгалінавання ліній тралейбусы ўжо не маглі хадзіць адзінай лініяй, таму іх разбілі на маршруты: Чыгуначны вакзал — вул. Камінтэрна — вул. Тараса Шаўчэнкі — вул. Пірагова — вул. Леніна — вул. Хрэшчатык — вул. Чырвонаармейская — завод імя Дзяржынскага Чыгуначны вакзал — вул. Камінтэрна — вул. Тараса Шаўчэнкі — вул. Пірагова — вул. Леніна — вул. Хрэшчатык — пл. ІІІ Інтэрнацыяналу пл. ІІІ Інтэрнацыяналу — вул. Хрэшчатык — вул. Чырвонаармейская — завод імя Дзяржынскага
Ужо ў пачатку 1939 года ў сталіцу УССР паступілі найноўшыя у той час тралейбусы — ЯТБ-4. Ад сваіх папярэднікаў яны адрозніваліся магутнасцю. Новых тралейбусаў у горадзе было дастаткова, гэта дазволіла перавесці ЛК-5 на службовы баланс.
Праз вялікую інтэнсіўнасць ўчастка ад пл. ІІІ Інтэрнацыяналу да пл. Л. Талстога з 18 верасня 1940 году былі ўведзеныя дадатковы тралейбусны маршрут № 4: пл. Л. Талстога — вул. Хрэшчатык — пл. ІІІ Інтэрнацыяналу. На лінію выходзіла 4 тралейбусы. Планавалася надтачыць сетку ад Хрэшчатыка на Падол (Кіеў) (Уладзімірскім спускам) і на Пячэрск (вул. Кірава). Але тагачасныя тралейбусы не маглі справіцца з такімі крутымі схіламі, таму праекты былі адхіленыя.
На 1 студзеня 1941 года маршрутная сетка выглядала так: Чыгуначны вакзал — вул. Камінтэрна — вул. Т. Шаўчэнкі — вул. Пірагова — вул. Леніна — вул. Хрэшчатык — вул. Чырвонаармейская — завод імя Дзяржынскага Чыгуначны вакзал — вул. Камінтэрна — вул. Т. Шаўчэнкі — вул. Пірагова — вул. Леніна — вул. Хрэшчатык — пл. ІІІ Інтэрнацыяналу пл. ІІІ Інтэрнацыяналу — вул. Хрэшчатык — вул. Чырвонаармейская — завод імя Дзяржынскага пл. ІІІ Інтэрнацыяналу — вул. Хрэшчатык — пл. Л. Талстога
Ваенны час Доўгі час, пасля ўварвання нямецкіх войскаў у СССР, тралейбус не спыняў працы. Але пасля таго, як 18 верасня 1941 года савецкія войскі адышлі з Кіева, яны абясточылі горад. Некаторыя відавочцы кажуць, што тралейбусы спыніліся пасярод вуліц, там, дзе іх прымусіла гэтым адсутнасць току. Пасля таго, як большая частка Хрэшчатыка была падарваная, аб аднаўленні тралейбуса магла ісці якая-небудзь гаворка толькі ў выпадку аднаўлення кантактнай сеткі. Калі акупанты зразумелі, што прыйдзецца пакінуць Кіеў, яны разабралі ўсе рэшткі кантактнага дрота і вывезлі 18 лепшых тралейбусаў ЯТБ-4 у Познань, Гдыню і Кёнігсберг (па 6 машын у кожны горад). Аднак рабочыя змаглі «замаскіраваць» некалькі тралейбусаў ЯТБ-1 і ЯТБ-2, тым самым «выратаваўшы» іх ад вывазу.
Пасляваены час Адразу пасля вызвалення Кіева ад акупантаў, была пастаўлена задача аднавіць трамвайны рух, таму 1 студзеня 1944 г. аднавілася праца трамвая маршруту № 13. Але праз недахоп электраэнергіі ў перыяд 1 студзеня — 20 лютага 1944 адбылося 1422 перабоі электраэнергіі. Але нягледзячы на гэта паралельна з трамвайнымі, праводзіліся і тралейбусныя аднаўленчыя работы.
У 1944 годзе павінна была адкрыцца ўчастак пл. Л. Талстога — Завод імя Дзяржынскага з 5 машынамі рухомага складу. У 1945 годзе уступілі ў строй яшчэ 5 машын і ўчастак пл. Л. Талстога — Бесарабка — вул. Т. Шаўчэнкі — вул. Камінтэрна — Чыгуначны вакзал. У 1946 годзе ў Кіеў павінны былі паступіць 20 новых машын, а лінію па бульвары Тараса Шаўчэнкі павінны былі падоўжыць па Брэст-Літоўскай шашы ў парк культуры і адпачынку завода «Бальшавік». Толькі ў 1947 годзе планавалі аднавіць участак па Хрэшчатыку і падоўжыць лінію Брэст-Літоўскай шашы да верстатабуда. На гэтай лініі павінны былі выйсці яшчэ 30 новых тралейбусаў.
Па стане на канец 1947 года маршрутная сетка павінна выглядаць так: пл. Сталіна — Завод імя Дзяржынскага пл. Сталіна — Бесарабка — Вакзал пл. Сталіна — Бесарабка — Верстатабуд Вакзал — Завод імя Дзяржынскага
Усе гэтыя планы былі рэалізаваны, але ў некалькі іншым парадку і з меншым выпускам машын на маршруты.
2 лістапада 1944 года быў праведзены пробны рух на ўчастку пл. Талстога — Завод Дзяржынскага. Рух адкрылі 4 тралейбусы ЯТБ, якія пасля спісання ЛК-5 перанумеравалі пачынаючы ад 1. Праезд складаў 1 руб.
Выпуск абмяжоўвалі ўжо 3 машынамі. Згодна з распараджэннем гарадскога савета ад 1 красавіка 1945 года тралейбусны маршрут падзялілі на ўчасткі, таму пасажыры, ездзілі на кароткія дыстанцыі плацілі 50 кап. замест 1 руб.
28 красавіка 1945 быў адноўлены ўчастак ад пл. Талстога да Вокзала, і насуперак планам па вул. Леніна, а ужо 29 красавіка а 14:00 жыхары горада мелі магчымасць пракаціцца на падоўжаным маршруце, але тралейбусы ад плошчы Льва Талстога да Завода Дзяржынскага некаторы час не пераставалі курсіраваць. Паралельна з аднаўленнем самага Хрэшчатыка вялася аднаўленне лініі па цэнтральнай вуліцы горада. Рух па маршруце № 2 пл. Сталіна — Вакзал адноўлена 18 верасня 1945 На лінію выходзілі 5 тралейбусаў. Так аднавілі даваенную сетку.
Увесну 1945 гады ў Кіеў паступілі 4 тралейбусы MAN, Аўгсбургскі завод вырабляў спецыяльна для Чарнаўцоў. Гэта папаўненне было вельмі дарэчы улічваючы, што з 12 адноўленых ЯТБ-1 і ЯТБ-2 толькі 7 былі ў працоўным стане.
У сувязі з "добраўпарадкаваннем праезду па магістральных вуліцах Вялікая Жытомірская, Львоўская, Дарагажыцкая, Асееўская і зняцця з іх трамвайных шляхоў, ў 1946 планавалася адкрыць тралейбусны рух па вышэй пералічаных вуліцах. Але праз катастрафічны недахоп рухомага складу завод імя Дзяржынскага арганізаваў вытворчасць тралейбусных кузаваў. у перыяд 1946—1947 гг. у Кіеў павінна паступіць 80 новых тралейбусаў. Для адкрыцця новай лініі дастаткова было 15 новых машын. І праз недахоп сродкаў ні тралейбусаў ні новага маршруту кіяўляне ў гэтым годзе не ўбачылі.
МТБ-82М У красавіку 1947 года ў Кіеў прыбылі першыя 5 машын МТБ-82М. Яны атрымалі № 1, 2, 3, 5, 6. Машына № 1 была цалкам гатовая да эксплуатацыі, таму 29 красавіка 1947 кіроўца С. Сюськін выйшаў на ёй на другі маршрут. На працягу гэтага года ў горад паступіла яшчэ 27 тралейбусаў гэтага тыпу. Праз такое нечаканае папаўненне, Кіеў у кастрычніку 1947 гады бясплатна перадаў 4 тралейбусы MAN у Днепрапетроўск, для адкрыцця там маршрутнай сеткі.
Лук’янаўская лінія Папаўненне рухомага складу дазволіла 25 верасня 1947 адкрыць маршрут на напружаны ў той час у горадзе участку: пл. Сталіна — пл. Л. Талстога. Гэтая лінія атрымала 3-ці нумар. На маршрут выпускалі 3 тралейбуса і накіраваны ён быў на разгрузку «двойкі», на якую, у сваю чаргу, выпускалася не менш за 10 машын. Таксама папаўненне тралейбуснага парка вымусіла Завод імя Дзяржынскага саступіць тэрыторыі завадскога склада, на карысць тралейбуснага дэпо.
У той жа час інтэнсіўна вялося будаўніцтва лініі на Лук’янаўку. У жніўні 1947 года завяршылася асфальтаванне дарог па вул. Дарагажыцкай, што дазволіла ўладкаванне разваротным завесы побач з в. № 75. Першапачаткова планавалася, што разварот павінен быць у квартале вул. Пугачова — вул. Асееўскай — вул. Нова-Оўруцкай, як раней разгортваўся трамвай № 4. Але дрэннае дарожнае пакрыццё рабіла немагчымым гэты варыянт. Таксама новыя апоры не паспелі паставіць на канчатковым участку, таму прыйшлося ўсталяваць часовыя драўляныя. Будаўніцтва завершана 20 кастрычніка, а 6 лістапада ў 11:00 ўрачыста адкрыты рух па маршруце № 4: Урадавая пл. — Кабельны завод. Выпуск складаў 5 тралейбусаў.
Рэканструкцыя цэнту і новыя лініі 1947 рэканструкцыя цэнтра горада была ў разгары, не абмінула аднаўленне і змены ў тралейбусным руху. Часова быў спынены рух тралейбусаў на заводзе імя Дзяржынскага і закрыцця маршруту № 1. І калі на Хрэшчатыку рамонтныя работы завяршыліся, то на Чырвонаармейскай пытанне заставаўся адкрытым. Яшчэ да вайны планавалася перанесці трамвайныя шляхі на вул. Горкага. Гэта азначала, што на тралейбус пакладзены, усё большы і напружаны тады ў горадзе, пасажыраплынь, адпаведна — патрабавалася зладжаная і дакладная работа машын на маршруце. А ўлічваючы тое, што вул. Горкага не гэтак шырокая і ёмістая, якасць перавозак істотна пагоршылася б. Але, на жаль лінію на Горкага дабудавалі толькі да вул. Дзімітрава. А гэта азначала, што практычна ўся пасажыраплынь прыходзілася на адноўлены неўзабаве тралейбусны маршрут № 1.
У канцы 1947 гады, пасля прыбыцця апошняга МТБ-82М, у Кіеў пачалі паступаць першыя тралейбусы тыпу МТБ-82Д. У параўнанні са сваімі папярэднікамі, МТБ-82Д мелі толькі тэхнічныя ўдасканаленні, знешні выгляд амаль не змяніўся. Пасажырам тралейбусы гэтай мадэлі спадабаліся, асабліва фортачкамі, якія маглі мацавацца ў напаўадкрытым выглядзе. Гэтыя мадэлі штогод у горад пастаўляліся Масавой, таму 1 ліпеня 1949 планавы выпуск склаў 33 тралейбусы ў параўнанні з 1947 года больш чым у два разы больш, але нягледзячы на такі рост рухомага складу, маршруты былі перапоўненыя. З мэтай захавання ў працоўным стане рухомыя адзінкі на тралейбусах маршруту № 2 магло адначасова ехаць 40 пасажыраў, а на маршрутах № 3, 4 — 50 (10 — стоячы). Праз пярэднія дзверы кіроўца меў права ўпускаць толькі аднаго ільготніка за прыпынак.
Маршруты па стане на 1 студзеня 1948 год: Завод імя Дзяржынскага — пл. Л. Талстога пл. Сталіна — Вакзал пл. Сталіна — пл. Л. Талстога пл. Калініна — Кабельны завод (Лук’янаўка)
Новаўвядзенні канца 1940-х З 5 верасня 1948 года маршруты № 1, 3 аб’ядналіся ў адзіны № 1, які курсіраваў ад пл. Сталіна да Завода імя Дзяржынскага. Пасля маршрут № 3 час ад часу аднаўляўся, калі ў ім узнікала неабходнасць, праўда ён працаваў толькі ў гадзіну пік.
Новыя маршруты