Wariacje, temat z wariacjami – samodzielna forma muzyczna lub część większego utworu instrumentalnego: sonaty, symfonii, koncertu o dość swobodnej budowie. Istotą tej formy są zmiany, jakim podlega temat lub jego motywy. Liczba i rodzaj wariacji zależy od inwencji kompozytora, waha się od kilku do kilkunastu. Temat może być własny, zaczerpnięty z dzieła innego kompozytora lub oparty na motywach z muzyki ludowej.
W wariacjach wprowadzane są: Zmiany melodyczne – poprzez wprowadzenie ozdobników, nut przejściowych, opisanie dźwięków melodii nutami zamiennymi w drobnych wartościach rytmicznych itp. Zmiany harmoniczne – zmiany trybu z dur na moll (i odwrotnie), rzadziej zmiana tonacji i rozszerzanie planu harmonicznego Zmiany w rytmice i metrum utworu Zastosowanie faktury polifonicznej – imitacja, kanon, fuga Zmiany w dynamice lub tempie Zmiany w fakturze instrumentalnej
Forma ta była używana od renesansu. Jest ona powiązana blisko z improwizacją.
Znane wariacje: Johann Sebastian Bach – Wariacje Goldbergowskie Ludwig van Beethoven – Wariacje na temat walca Diabellego Wolfgang Amadeus Mozart – 12 wariacji C-dur nt. Ah vous dirai-je, Maman Robert Schumann – Etiudy symfoniczne Antonín Dvořák – Wariacje symfoniczne Johannes Brahms – Wariacje na temat Haydna Witold Lutosławski – Wariacje symfoniczne Joseph Haydn – Wariacje f-moll
Zobacz też
fantazja remiks
Bibliografia
Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981,
Kategoria:Formy muzyczne